Unhealthy Family System

 ကျန်းမာမှုမရှိတဲ့ မိသားစုဆက်ဆံရေး (Unhealthy Family System) ထဲမှာ ပြဿနာကို အများဆုံး ရင်ဆိုင်ရသူတွေဟာ Healthy ဖြစ်နေသူတွေလည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ဒါဟာ အမြဲတမ်း ကိုယ်တိုင်ဟာ တစ်ခုခုမှားနေလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ဘက်က -

 စည်းဘောင်တွေကို သိလာတဲ့အခါ
 ပြောင်းလဲမှုတွေကို ရွေးချယ်လာတဲ့အခါ
 ဖြစ်သင့်တဲ့အရာတွေ၊ ကျန်းမာတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကို နားလည်လာတဲ့အခါ… ယခင်ကတည်းက မညီညာမချောမွေ့ခဲ့တဲ့ ဒီ system ကြီးအတွက်တော့ ကိုယ်လက်ရှိ နားလည်သိမြင်လာတဲ့အရာတွေဟာ အနှောက်အယှက်လိုမျိုး ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

 ကိုယ်တိုင် ကုစားနိုင်လာတဲ့အခါ၊

 “စည်းဘောင်တွေဟာ ရှိသင့်တယ်၊ လေးစားသင့်တယ်” ဆိုတာကို နားလည်လာတဲ့အခါနဲ့

 တစ်ဘက်ကို ထိခိုက်နာကျင်စေတဲ့ အပြုအမူတွေကို လက်ခံဖို့ မသင့်ဘူး ဆိုတာကို ထောက်ပြလာနိုင်တဲ့အခါ…

ဒီ ပြောင်းလဲမှုတွေအပေါ် တခြားသော မိသားစုဝင်တွေအနေနဲ့ လက်ခံရခက်ကောင်း ခက်နေတတ်တယ်။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ resistance တွေ ပေါ်လာတတ်ပြီး တုံ့ပြန်မှုတွေ၊ ဖိအားတွေ ပါလာတတ်ပါတယ်။

ဆက်ဆံရေး dynamic တစ်ခုထဲမှာ တစ်ယောက်ယောက် ပြောင်းလဲလာတဲ့အခါ… အဲ့ဒီပြောင်းလဲမှုကို ချက်ချင်းလက်မခံနိုင်ကြတာကြောင့် တုံ့ပြန်မှုတွေပေါ်လာတာဟာ သဘာဝကျပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ရဲ့ ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်းတွေဟာ သတ္တိရှိတဲ့ လုပ်ရပ် လို့ ဆိုလိုလို့ ရပါတယ်။ ဒါဟာ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းအတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ နောင်လာမယ့် မျိုးဆက်တွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ် generation ဆီပါ ပိုပြီး healthier patterns တွေကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ဖို့ ဖြစ်လာစေပါတယ်။

 အလုပ်မဖြစ်တဲ့ cycle ကို break လုပ်ရတာဟာ ထင်သလောက် မလွယ်ကူပါဘူး။ ဒါပေမယ့် နောင်လာမယ့် မျိုးဆက်တွေအတွက် ကျန်းမာအဆင်ပြေတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကို ဖန်တီးနိုင်ဖို့ဆိုရင် ဒီပြောင်းလဲမှုဟာ အမှန်တကယ် ထိုက်တန်ပါတယ်။

မေတ္တာဖြင့်
Andrea\

ပြောင်းဖူးဟင်းရည်

 ဇာတ်လမ်းတွေရှိဖူးတဲ့ ပြောင်းဖူးဟင်းရည်

ကျမ ငယ်ငယ်က တောင်ပေါ်မှာ အရမ်းဖျားပြီး သက်သာလာတော့ အားပြတ်နေတဲ့အချိန် အားဆေးလည်းမဝယ်နိုင်တော့ အဖွားက ဒီဟင်းရည်လေး မကြာမကြာချက်ပေးခဲ့တယ်။
အရမ်းလည်းကြိုက်တယ်၊ခုထိလည်း မမေ့နိုင်ဘူး။
ပြောင်းဖူးစိမ်းကို အခွံချွတ်၊သေချာဆေးပြီး အဖူးလိုက် Darrလေးနဲ့ ပတ်ပတ်လည် ပေါက်ပေါက်ပေး၊ပြီးရင် Darrလေးနဲ့ ‌အပေါ်ကအသားတွေ အကုန်ခြစ်ချပေးထားမယ်။
ရေနွေးပွက်ပွက်ဆူလာရင် ကြက်သွန်ဖြူထုထည့်၊ကြက်သွန်နီ ၄ စိတ်ထိုးပြီးထည့်၊ ပြောင်းဖူးထည့်၊ ဥနီလေးတွေထည့်ပြီး ချက်မယ်။အရသာ အပေါ့အငံ ချိန်ယူ။ အိုးချခါနီး ကြက်ဥတစ်လုံး ဖောက်ထည့်၊ငရုတ်ကောင်းဖြူး/ကြက်သွန် မြိတ်လေး ထည့်ပြီးရင် ရပါပြီ။ ချိုချိုလေးနဲ့ အားပြည့်စေတဲ့ ဟင်းရည်လေး ဒီနေ့ သားလေးနဲ့သမီးလေးကို ချက်ပေးတာ အရမ်းကြိုက်ကြတယ်။ ရေညှိရှိရင် ရေညှိလေးတွေ ညှပ်ပြီး ထည့်ပေးရင် ပိုချိုပါတယ်။အိမ်မှာ ရေညှိမရှိလို့မထည့်ထားပါဘူးရှင့်။

healthyandsimplecooking
myowncookingformybelovedfamily

What happens when you eating ginger inside your body?

ရေပူစမ်းကြက်ဥပြုတ် Onsen Egg

ပထမဆုံး ရေ ၁ လီတာ (သောက်ရေသန့်ဗူးကြီး ၁ဗူးစာ) ကို အဖုံးပါတဲ့ အိုးလေးထဲထည့်ပြီး ရေဆူလာရင် မီးပိတ်ပါ။

ရေအေး ကို ဆန်ချိန်ခွက် ၁ ခွက် ထည့်ပါ။

ရေခဲသေတ္တာထဲက ထုတ်လာတဲ့ ကြက်ဥ ၃ လုံးကို ခုနက ရေအိုးထဲထည့်ပြီး အဖုံးပိတ်ပါ။ အချိန်ကို ၁၂ မိနစ် ထားပါ။

၁၂ မိနစ် ပြည့်တာနဲ့ ရေအေးထဲ စိမ်ပေးရမှာဖြစ်ပါတယ်။

(ကြက်ဥအကြီးအသေးပေါ်မှာ မူတည်ပြီး ကြက်ဥ ဟက်ဘွိုင် ကျက်တာမကျက်တာ ကွာပါတယ်)

ဂျပန်တွေကတော့ ပဲငံပြာရည်ရယ်။ ငါးခြောက်ပြုတ်ရည်နဲ့ လုပ်လေ့ရှိပေမယ့် ကျွန်တော်ကတော့ ဂျပန်ငံပြာရည် kikkoman တံဆိပ်လေးပဲထည့်ပြီး စားတာက လိုက်ဖက်မှုရှိပါတယ်၊

တချို့တွေက ငရုတ်ကောင်းမှုန့်နဲ့ ငံပြာရည်ထည့်ပြီးလည်း စားလေ့ရှိပါတယ်။ 

အူကျန်းမာရေး အကြောင်း အသေးစိတ် ရှင်းလင်းချက်

အူကျန်းမာရေး (Gut Health) ဆိုတာ အူလမ်းကြောင်း စနစ်တစ်ခုလုံး ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါတယ်။ အူထဲမှာ ဘက်တီးရီးယား၊ မှို၊ ဗိုင်းရပ်စ် စတဲ့ အဏုဇီဝသက်ရှိ ထရီလီယံချီ နေထိုင်ကြပြီး ဒါကို အူ microbiome လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီ microbiome က အစာချေဖျက်ရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ခံအား၊ နှလုံး၊ ဦးနှောက်၊ စိတ်ခံစားမှု စတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံး ကျန်းမာရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်ပါတယ်။

nm.orgresearchgate.netaarp.org

အူ microbiome ရဲ့ အရေးကြီးမှု နဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေ

အစာချေဖျက်ခြင်း → ဖိုင်ဘာ နဲ့ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ချေဖျက်ပြီး ဗီတာမင် B၊ K နဲ့ short-chain fatty acids (SCFA) ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ ဒါက ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချ၊ ဇီဝဖြည့်စွမ်းမှု ကောင်းစေပါတယ်။

ကိုယ်ခံအား စနစ် → ကိုယ်ခံအား ဆဲလ် ၇၀% ကျော် အူမှာ ရှိပါတယ်။ ကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ က မကောင်းတဲ့ ပိုးမွှားတွေ ကို တိုက်ထုတ်ပြီး ကိုယ်ခံအား အားကောင်းစေပါတယ်။

စိတ်ကျန်းမာရေး → အူနဲ့ ဦးနှောက် ဆက်စပ်မှု (Gut-Brain Axis) ရှိပါတယ်။ အူ ဘက်တီးရီးယားတွေ က serotonin နဲ့ dopamine လို ပျော်ရွှင်မှု ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု နဲ့ ဆက်စပ်ပါတယ်။

ecampusontario.pressbooks.pubmdpi.com

နှလုံး နဲ့ ဇီဝဖြည့်စွမ်းမှု → ကိုလက်စထရော ထိန်းချုပ်၊ အင်ဆူလင် ခံနိုင်ရည် ကောင်းစေ၊ အဝလွန်ခြင်း နဲ့ ဆီးချို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

အူနံရံ ကျန်းမာရေး → ပုံမှန် အူနံရံ က tight junctions နဲ့ တင်းကျပ်နေပြီး အာဟာရ စုပ်ယူ၊ အဆိပ်အတောက် ပိတ်ဆို့ပါတယ်။ မကောင်းရင် အူယိုစိမ့် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

gastrosav.comnature.com

အူကျန်းမာရေး မကောင်းရင် ဖြစ်နိုင်တဲ့ ပြဿနာတွေ

အစာခြေ ပြဿနာ (ဝမ်းချုပ်၊ ဝမ်းလျှော၊ ဖောင်း)။

နာတာရှည် ရောင်ရမ်းရောဂါ၊ ကိုယ်ခံအား ရောဂါ၊ ဆီးချို၊ နှလုံး ရောဂါ။

စိတ်ခံစားမှု ပြဿနာ၊ အရေပြား ရောဂါ။

အူကျန်းမာရေး ကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်နည်းများ

အူ microbiome က တစ်ဦးချင်း ကွဲပြားပြီး အစားအသောက်၊ လှုပ်ရှားမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှု စတဲ့ အချက်တွေ က လွှမ်းမိုးပါတယ်။ အကြံပြုချက်တွေ −

ဖိုင်ဘာ များတဲ့ အစားအစာ စားပါ → ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီး၊ အခွံမာ အစေ့အဆန်တွေ များများ စားပါ။ ဒါက prebiotics ဖြစ်ပြီး ကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယား ကို ကျွေးမွေးပါတယ်။

ဖျော်ရည်ချဉ် အစားအစာ ထည့်ပါ → ဒိန်ချဉ်၊ ကင်ချီ၊ ရှောက်ချိုရည်၊ ပဲနီ စတဲ့ fermented foods က probiotics ပါဝင်ပါတယ်။

gutmicrobiotaforhealth.comfoodmatters.combellalindemann.com

ပြုပြင်ထားတဲ့ အစာ နဲ့ သကြား လျှော့ပါ → အဆီ၊ ဆား၊ သကြား များတဲ့ အစာ က မကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယား ကို အားပေးပါတယ်။

လေ့ကျင့်ခန်း ပုံမှန်လုပ်ပါ → လမ်းလျှောက်၊ စက်ဘီး စီး စတဲ့ လှုပ်ရှားမှု က microbiome ကို ကွဲပြားများပြားစေပါတယ်။

စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချ၊ အိပ်ရေးဝဝ အိပ်ပါ → တရားထိုင်၊ အနားယူခြင်း က အူကို ကောင်းကျိုးပေးပါတယ်။

ပဋိဇီဝဆေး မလိုအပ်ဘဲ မသုံးပါ → လိုအပ်ရင်တောင် probiotics နဲ့ တွဲသုံးပါ။

၂၀၂၅ ခုနှစ် သုတေသနတွေ အရ အူ microbiome က ကျန်းမာရေး အတွက် အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ မျိုးစုံ အပင်အခြေခံ အစားအသောက် က အကောင်းဆုံး နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ အူ ပြဿနာ ရှိရင် ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အာဟာရ ပညာရှင်နဲ့ တိုင်ပင်ပါ။ ကျန်းမာပျော်ရွှင်ပါစေ။

အဆီ

 ဒေါက်တာ သန်းဝင်း ပြောဆို ဆွေးနွေးမှုများကို ကျေးဇူးတင်ပါသည်။

ကိုလက်စထရော များခြင်း နဲ့ နှလုံးရောဂါ − ရိုးရာ ဆေးပညာ နဲ့ Functional Medicine ရဲ့ အမြင်ကွဲပြားချက်

သင်မေးခွန်းမှာ ဆိုခဲ့သလို၊ ရိုးရာ ဆေးပညာ (conventional medicine) မှာ ကိုလက်စထရော အထူးသဖြင့် LDL cholesterol (မကောင်းတဲ့ ကိုလက်စထရော) များရင် နှလုံးသွေးကြောပိတ်ခြင်း၊ နှလုံးရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်း စတဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆေးပညာရှင်တွေ ပြောကြပါတယ်။ ဒါက အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ခု ဖြစ်တယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ Functional Medicine မှာတော့ တိရစ္ဆာန် အဆီ (animal fats နဲ့ saturated fats) ကို အဓိက အပြစ်တင်မနေဘဲ၊ မူလဇစ်မြစ် (root causes) ကို ရှာဖွေပြီး ကြည့်ပါတယ်။ ရှင်းပြပါမယ်။

ရိုးရာ ဆေးပညာ ရဲ့ အမြင်

တိရစ္ဆာန် အဆီ (အမဲသား၊ ဝက်သား၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း၊ ဥ စသည်) ထဲက saturated fats နဲ့ dietary cholesterol က LDL ကို မြင့်တက်စေပြီး သွေးကြောနံရံမှာ အဆီပြားတွေ (plaque) စုပုံစေတယ်လို့ ယူဆပါတယ်။

သက်သေ − နှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာမှုတွေ (ဥပမာ American Heart Association ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်များ) အရ saturated fats များရင် LDL မြင့်တက်ပြီး နှလုံးရောဂါ အန္တရာယ် ပိုများတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် saturated fats ကို နေ့စဉ် ကယ်လိုရီ ရဲ့ ၆% အောက် လျှော့ချဖို့ အကြံပေးကြပါတယ်။

ကုသမှု − Statins ဆေးတွေ အဓိက သုံးပြီး LDL လျှော့ချပါတယ်။

Functional Medicine ရဲ့ အမြင်

Functional Medicine မှာ ကိုလက်စထရော များတာ က နှလုံးရောဂါ ရဲ့ လက္ခဏာ (symptom) တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး မူလဇစ်မြစ် မဟုတ်ဘူးလို့ ယူဆပါတယ်။ တိရစ္ဆာန် အဆီ က ပြဿနာ မဟုတ်ဘဲ၊ အဆီ အရည်အသွေး၊ ပမာဏ နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အခြေအနေ ပေါ် မူတည်ပါတယ်။ အဓိက အကြောင်းရင်းတွေ −

ရောင်ရမ်းမှု (inflammation) နဲ့ LDL ဓာတ်တိုးခြင်း (oxidation)။ LDL က ဓာတ်တိုး (oxidized) ဖြစ်မှ သွေးကြောနံရံ ပျက်စီးပြီး plaque ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါကို ဖြစ်စေတာ က သကြား များခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ အူ microbiome မညီမျှခြင်း၊ အင်ဆူလင် ခံနိုင်ရည် နည်းခြင်း စတဲ့ အချက်တွေ ပါ။

ကိုလက်စထရော ပမာဏ များရင်တောင် ကျန်းမာတဲ့ လူတချို့ (ဥပမာ low-carb diet စားသူတွေ) မှာ နှလုံးရောဂါ မဖြစ်တတ်ဘူးလို့ လေ့လာမှုတွေ (၂၀၂၅ ခုနှစ် အချက်အလက်များ) အရ တွေ့ရပါတယ်။

တိရစ္ဆာန် အဆီ က အရည်အသွေး ကောင်းရင် (ဥပမာ grass-fed အမဲသား၊ ကျက်စားခဲ့တဲ့ ကြက်) အာဟာရ များပြီး ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။ ပြဿနာ က ပြုပြင်ထားတဲ့ အစာ၊ သကြား၊ အဆီ မညီမျှမှု တွေ ပါ။

နှိုင်းယှဉ်ဇယား

အချက်,ရိုးရာ ဆေးပညာ,Functional Medicine

ကိုလက်စထရော များရတဲ့ အကြောင်း,တိရစ္ဆာန် အဆီ နဲ့ saturated fats အဓိက,ရောင်ရမ်းမှု၊ သကြား၊ အင်ဆူလင် ခံနိုင်ရည်၊ အူ ပြဿနာ

နှလုံးရောဂါ အန္တရာယ်,LDL များရင် တိုက်ရိုက် အန္တရာယ်,Oxidized LDL နဲ့ ရောင်ရမ်းမှု က အဓိက အန္တရာယ်

ကုသမှု,Statins ဆေး နဲ့ LDL လျှော့ချ,အစားအသောက် ပြင်၊ ရောင်ရမ်းလျှော့၊ မူလဇစ်မြစ် ကုသ

တိရစ္ဆာန် အဆီ,ရှောင်ကြဉ်ရန် အကြံပြု,အရည်အသွေး ကောင်းရင် ကျန်းမာရေး ကောင်းကျိုး ရှိနိုင်

Functional Medicine ရဲ့ အကြံပြုချက်များ

စစ်ဆေးမှု။ ရိုးရာ LDL တင် မကဘဲ oxidized LDL၊ hs-CRP (ရောင်ရမ်းမှု အမှတ်)၊ LDL particle size/number၊ အူ microbiome စတဲ့ အဆင့်မြင့် စစ်ဆေးမှု လုပ်ပါ။

အစားအသောက်။ Anti-inflammatory diet (ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ငါး၊ အရည်အသွေး ကောင်း တိရစ္ဆာန် အဆီ၊ အခွံမာ အစေ့) စားပါ။ သကြား နဲ့ ပြုပြင်အစာ လျှော့ပါ။

နေထိုင်မှု။ လေ့ကျင့်ခန်း၊ အိပ်ရေးဝဝ၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချပါ။

ဆေးဖက်ဝါး အပို − Omega-3၊ curcumin၊ vitamin D စသည် ရောင်ရမ်းလျှော့ရန် သုံးနိုင်ပါတယ်။

နှလုံးရောဂါ က အချက်များစွာ ပါဝင်တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရိုးရာ နည်းက ကိုလက်စထရော ကို ပစ်မှတ်ထားပြီး ကောင်းကျိုး ရှိသူတွေ ရှိသလို၊ Functional Medicine က တစ်ဦးချင်း ကွဲပြားမှု ကို ထည့်စဉ်းစားပြီး မူလဇစ်မြစ် ကုသတတ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေး ပြဿနာ ရှိရင် ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ပြီး ရွေးချယ်ပါ။

တိရစ္ဆာန်အဆီ (ဝက်ဆီ၊ ကြက်အရေခွံ၊ ဂျီ၊ ဒိန်ခဲ စသည်) နဲ့ ကျန်းမာရေး − အရင်ပြောခဲ့တာတွေ ဘာကြောင့် ပြောင်းလဲလာရတာလဲ။

အရင်က ဆေးပညာ နဲ့ ကျန်းမာရေး လမ်းညွှန်ချက်တွေ မှာ တိရစ္ဆာန်အဆီ (animal fats နဲ့ saturated fats) က ကိုလက်စထရော များစေပြီး နှလုံးရောဂါ၊ သွေးကြောပိတ်၊ လေဖြတ် စတာ ဖြစ်စေတယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဝက်ဆီ (lard)၊ ကြက်အရေခွံ၊ ထောပတ်၊ ဂျီ (ghee - အိန္ဒိယ ရှင်းထားတဲ့ ထောပတ်)၊ အဆီ များတဲ့ ဒိန်ခဲ တွေ ကို ရှောင်ဖို့ အကြံပေးခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခုနောက်ပိုင်း (၂၀၂၀-၂၀၂၅ ခုနှစ်တွေ သုတေသနအရ) အချို့ ပညာရှင်တွေ နဲ့ Functional Medicine ပညာရှင်တွေ က ဒီအဆီ တချို့ က ကျန်းမာရေး ကောင်းကျိုး ရှိနိုင်တယ်လို့ ပြောလာကြပါတယ်။ ဒါက သိပ္ပံ အချက်အလက် အသစ်တွေ နဲ့ အရင် ယူဆချက်တွေ မမှန်ကန်မှု တွေ့ရလို့ ပါ။ အသေးစိတ် ရှင်းပြပါမယ်။

အရင်က ဘာကြောင့် ရှောင်ဖို့ ပြောခဲ့ကြတာလဲ။

၁၉၅၀-၁၉၈၀ ခုနှစ်တွေ မှာ သုတေသနတွေ အရ saturated fats က LDL ကိုလက်စထရော ("မကောင်းတဲ့" ကိုလက်စထရော) များစေပြီး နှလုံးရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်တယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြပါတယ်။

American Heart Association နဲ့ Dietary Guidelines for Americans (၂၀၂၀-၂၀၂၅) မှာ နေ့စဉ် ကယ်လိုရီ ရဲ့ ၁၀% အောက် ပဲ saturated fats စားဖို့ အကြံပေးခဲ့ပါတယ်။ ဝက်ဆီ၊ ကြက်အရေခွံ၊ ဂျီ၊ အဆီ များတဲ့ ဒိန်ခဲ တွေ က ဒီ fats များလို့ ရှောင်ဖို့ ပြောခဲ့ကြပါတယ်။

ခုနောက်ပိုင်း ဘာကြောင့် ပြောင်းလဲလာရတာလဲ။

၂၀၂၀-၂၀၂၅ ခုနှစ် သုတေသန အသစ်တွေ အရ အရင် ယူဆချက်တွေ မပြည့်စုံဘူး ဆိုတာ တွေ့ရပါတယ်။ အဓိက အချက်တွေ −

Food Matrix နဲ့ အရည်အသွေး အရေးကြီးတယ်။ တိရစ္ဆာန်အဆီ က saturated fats များပေမဲ့ အစားအစာ တစ်ခုလုံး ရဲ့ ဖွဲ့စည်းမှု (ဥပမာ ဗီတာမင်၊ ပရိုတင်း၊ အမျှင် စတာ ပါဝင်မှု) က ကျန်းမာရေး ကို ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ ပြုပြင်ထားတဲ့ အစာ တွေ မှာ saturated fats ရှိရင် ဆိုးကျိုး များပေမဲ့ သဘာဝ တိရစ္ဆာန်အဆီ တွေ မှာ မဆိုးပါဘူး။

ရောင်ရမ်းမှု နဲ့ ဓာတ်တိုး ပျက်စီးမှု က အဓိက ပြဿနာ။ ကိုလက်စထရော များတာ မဟုတ်ဘဲ သကြား၊ ပြုပြင်အစာ၊ စိတ်ဖိစီးမှု က ရောင်ရမ်းမှု ဖြစ်စေပြီး နှလုံးရောဂါ ဖြစ်စေပါတယ်။

လေ့လာမှု အသစ်တွေ အရ အဆီ ကောင်း တိရစ္ဆာန်အဆီ စားသူတွေ မှာ နှလုံးရောဂါ အန္တရာယ် မမြင့်တတ်ပါဘူး။ ဥပမာ အဆီ များတဲ့ ဒိန်ခဲ၊ ဂျီ စားသူတွေ မှာ နှလုံး ပြဿနာ နည်းတယ်လို့ တွေ့ရပါတယ်။

တိရစ္ဆာန်အဆီ တချို့ ရဲ့ ကျန်းမာရေး ကောင်းကျိုး နဲ့ အန္တရာယ်

အဆီ အမျိုးအစား,ကောင်းကျိုး (အသစ် သုတေသနအရ),အန္တရာယ် (အရင် နဲ့ အချို့ လက်ရှိ အမြင်)

ဝက်ဆီ (Lard),အပူ ခံနိုင်ရည် မြင့်၊ အရသာ ကောင်း၊ monounsaturated fats များ (olive oil နဲ့ ဆင်တယ်)၊ ကိုလက်စထရော လျှော့ချနိုင်၊ အဆီ များတဲ့ အစားအစာ မှာ ကျန်းမာ ရွေးချယ်မှု။,အဆီ များရင် ကယ်လိုရီ များ၊ ပြုပြင်ထားရင် ဆိုးကျိုး များ။

ကြက်အရေခွံ,ကြွပ်ရွ အရသာ၊ ကော်လာဂျင် နဲ့ ပရိုတင်း များ၊ unsaturated fats များ၊ အဆီ ကောင်း ပါဝင်။,ကြော်ရင် ကယ်လိုရီ များ၊ အချို့ လေ့လာမှု မှာ နှလုံး အန္တရာယ် မြင့်။

ဂျီ (Ghee),ရောင်ရမ်းမှု လျှော့၊ အူ ကျန်းမာ၊ ကိုလက်စထရော မဆိုး၊ အပူ ခံနိုင်ရည် မြင့်၊ ဗီတာမင် A၊ E များ။ အိန္ဒိယ ဆေးပညာ မှာ ကျန်းမာ အစာ။,ကယ်လိုရီ များ၊ အလွန်များရင် ကိုလက်စထရော မြင့်နိုင်။

အဆီ များတဲ့ ဒိန်ခဲ,ကယ်လ်စီယံ၊ ပရိုတင်း များ၊ အူ microbiome ကောင်း၊ နှလုံး ရောဂါ အန္တရာယ် နည်း (အချို့ လေ့လာမှု)။,အချို့ လေ့လာမှု မှာ ကိုလက်စထရော မြင့်စေ။

Functional Medicine ရဲ့ အမြင်

Functional Medicine မှာ တိရစ္ဆာန်အဆီ က မူလဇစ်မြစ် မဟုတ်ဘူး ဆိုပါတယ်။ အရည်အသွေး ကောင်း သဘာဝ အဆီ (grass-fed အမဲ၊ ကျက်စား ကြက်၊ ဝက်) က ကျန်းမာ ကျိုး များပါတယ်။ ပြဿနာ က သကြား၊ ပြုပြင်အစာ၊ အူ မညီမျှမှု တွေ ပါ။ တစ်ဦးချင်း ကွဲပြားမှု ကို ထည့်စဉ်းစားပြီး စစ်ဆေး ကုသပါတယ်။

အချုပ်။ သိပ္ပံ အသစ်တွေ အရ တိရစ္ဆာန်အဆီ တချို့ က ကျန်းမာ ရွေးချယ်မှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပမာဏ များရင် ကယ်လိုရီ များ နဲ့ အချို့ အန္တရာယ် ရှိနိုင်ပါတယ်။ တစ်ဦးချင်း ကျန်းမာရေး အခြေအနေ ပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အာဟာရ ပညာရှင်နဲ့ တိုင်ပင်ပြီး ရွေးချယ်ပါ။ ကျန်းမာပျော်ရွှင်ပါစေ။

စိုင်းထီးဆိုင် // ရေလိုက်ငါးလိုက် (Lyrics)

နဲနဲလေး အခွင့်သာလိုက်တာနဲ့ အဓမ္မဖက်ကို လွယ်လွယ်နဲ့ ပါသွားမဲ့ ဆိတ်လစေ့ လူမျိုး

တရက်မှာ ကိုကကြီး ဦးခခွေး မဂငယ်နဲ့ မောင်ဃကြီးတို့ ၄ ယောက်ဟာ မြို့ထဲက လမ်းမကြီးပေါ်မှာ အဖြစ်အပျက်တခုကို အမှတ်မထင် မြင်လိုက်ရပါတယ်။

ဖြစ်ပုံက တိုက်အမြင့်ကြီးပေါ်က လူတယောက်က ခွေးတကောင်ကို အားကြီးနဲ့ ပစ်ပေါက်ချလိုက်တာပါ။ ခွေးဟာ ဗိုင်းကနဲ အသံအကျယ်ကြီး မြေကြီးပေါ်ကို ကျလာပြီး ပါးစပ်တို့ နှုတ်သီးတို့ နားရွက်တို့ကနေ သွေးတွေထွက်လာပြီး တစ်ချက်နှစ်ချက် ဆန့်ငင်ဆန့်ငင်နဲ့ အသက်ထွက်သွားပါတယ်။ အပေါ်ကလူကို ကြည့်လိုက်တော့ အားရကျေနပ်နေတဲ့ မျက်နှာနဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။

ကိုကကြီး

ကိုကကြီးက ရိုးရိုးတန်းတန်း သာမာန် သူလိုသူလို လူတယောက်ဖြစ်ပြီး အဲဒီလမ်းမပေါ်မှာ ကိစ္စတခုရှိလို့ ရောက်နေတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအဖြစ်ကို မြင်လိုက်တော့ ကိုကကြီးဟာ ရုတ်တရက်လန့်သွားပြီး အဖြစ်မှန်ကို သဘောပေါက်သွားတဲ့အချိန်မှာတော့ ခွေးကိုလဲ သနား၊ အပေါ်ကလူကိုလဲ ဒေါသထွက်ပြီး စက်ဆုတ်ရွံရှာစိတ်တွေ ဖြစ်မိလာပါတော့တယ်။ ဘာဖြစ်လို့ ဒီအပြစ်ခဲ့တဲ့ ခွေးကို ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ချ သတ်ဖြတ်လိုက်တာလဲလို့ပေါ့။

ဦးခခွေး

ဦးခခွေးက တောက အမဲလိုက်မုဆိုးကြီးတယောက်ဖြစ်ပါတယ်။ သူအမဲလိုက်လို့ရလာတဲ့ ပစ္စည်းလေးတွေကို မြို့မှာ လာရောင်းတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအဖြစ်ကို မြင်လိုက်တဲ့ ဦးခခွေးဟာ ဘယ်လိုမှ ကောင်းသည် ဆိုးသည်ဆိုတဲ့ ခံစားမှုမျိုး မရှိပါဘူး။

မဂငယ်

မဂငယ်ဟာ အဲဒီတိုက်ကြီးတွေနားမှာနေတဲ့ အမျိုးသမီးတယောက်ဖြစ်ပြီး အဲဒီအဖြစ်ကို မြင်လိုက်ရတဲ့အခါမှာ စိတ်ထဲမှာ လွတ်လတ်ပေါ့ပါးသွားပြီး ကျေနပ်သလို ခံစားရပါတယ်။

မောင်ဃကြီး

မောင်ဃကြီးဟာ မဂငယ်ရဲ့ တစ်နှစ်သားအရွယ် သားလေးဖြစ်ပြီး ဒီအဖြစ်ကို ကြုံလိုက်ရတော့ ဗိုင်းကနဲ ဆိုတဲ့ အသံအကျယ်ကြီးကြောင့် လန့်ပြီး ငိုသွားတာကလွဲရင် တခြား ကောင်းသည် ဆိုးသည်ဆိုတဲ့ ခံစားချက်လဲမရှိပါဘူး။

ကိုကကြီး၊ ဦးခခွေး၊ မဂငယ်နဲ့ မောင်ဃကြီးတို့လေးယောက်စလုံးဟာ အဲဒီအဖြစ်အပျက်တခုထဲကိုပဲ ပြိုင်တူတချိန်ထဲ ကြုံတွေ့လိုက်ရတာပါ။ သူတို့ရဲ့ အာရုံငါးပါးစလုံးနဲ့ ဒီအတွေ့အကြုံတခုထဲကိုပဲ အတူတူ ကြုံလိုက်ရတာပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ရဲ့ တုံ့ပြန်ခံစားချက်တွေက မတူကြပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့ပါလဲ။

ကိုကကြီးက သာမာန်လူတယောက်ဖြစ်ပြီး သူ့ဘ၀တလျှောက်လုံး သူများအသက်ကိုသတ်တာဟာ မကောင်းမှုလို့ပဲ စိတ်ထဲစွဲနေအောင် သင်ကြားပေးခံထားရတာဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်လိုအကြောင်းပဲ ဖြစ်နေပါစေ သူများအသက်ကို သတ်ခြင်းကို သူလက်ခံနိုင်စရာမရှိပါဘူး။ နောက်ပြီး ခွေးဟာ အင်အားနည်းသူ ဖြစ်နေလို့ အဲဒီလို အသတ်ခံလိုက်ရတာဟာ ကြီးနိုင်ငယ်ညှင်း ဗိုလ်ကျတဲ့ မတရားမှုလို့ပဲ မြင်ပြီး တိုက်ပေါ်ကလူက အမှား။ မကောင်းတဲ့လူ။ အဓမ္မ သမားလို့ မြင်ပြီး စက်ဆုတ်ရွံရှာစိတ်တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။

မုဆိုးကြီးဖြစ်တဲ့ ဦးခခွေးကတော့ ဒီလိုမျိုး တိရိစ္ဆာန်တွေကို သတ်ဖြတ်တယ်ဆိုတာ သူကိုယ်တိုင်လည်း လုပ်နေတော့ ဒါကို မှားတယ် မကောင်းဘူး အဓမ္မဆိုလို့လဲ မမြင်ပါဘူး။ နေ့တိုင်း ကြုံနေရတဲ့ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်တခုလို့သာ သတ်မှတ်လိုက်ပါတယ်။

အဲဒီနားမှာနေတဲ့ မဂငယ်ကတော့ တခြားသူတွေမသိတဲ့ အချက်တခုကို သိနေပါတယ်။ ဘာလဲဆိုတော့ ဒီခွေးဟာ ရူးသလိုဖြစ်နေပြီး ကလေးလေး တယောက်ကို ပြေးပြီးလိုက်ကိုက်ရင်းနဲ့ တိုက်အပေါ်ကို ရောက်သွားတယ်ဆိုတာပါပဲ။ ကလေးအမေဖြစ်တဲ့ မဂငယ်ဟာ ဒီခွေး သေသွားတဲ့အတွက် စိတ်သက်သာရာရသွားသလို တိုက်ပေါ်ကလူကိုလဲ ကျေးဇူးတင်မိပါတယ်။ သူ့အနေနဲ့ ခွေးကို ပစ်ချလိုက်တာဟာ လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တဲ့ ကောင်းတဲ့ အလုပ်တခုလို့ပဲ မြင်ပါတယ်။

မောင်ဃကြီးကတော့ ငယ်လွန်းလို့ အဲဒီအဖြစ်အပျက်ကို မှားတယ်မှန်တယ် ကောင်းတယ်ဆိုးတယ် မဝေခွဲနိုင်သေးပါဘူး။

ဒီလူလေးယောက်စလုံးဟာ ဒီအဖြစ်အပျက်တခုကိုပဲ အာရုံငါးမျိုးနဲ့ တွေ့ကြုံခဲ့ကြတာဟာ အတူတူချည်းပါပဲ။ ဘယ်သူကမှ ပုံပြီးမြင်လိုက်တယ်။ ပိုပြီးကြားလိုက်တယ်ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်တွေက ရလိုက်တဲ့ information တွေဟာ အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ထဲမှာ တချို့က မကောင်းတာလုပ်တာလို့ ထင်ပြီး တချို့က ကောင်းတာလုပ်တာလို့ ထင်နေတာ ဘာဖြစ်လို့လဲလို့ သုံးသပ်ကြည့်ရင် သူတို့ တယောက်ချင်းဆီရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မတူညီတဲ့ စွဲမှတ်ထားတဲ့ မှတ်ကျောက်တွေနဲ့ ဒီအဖြစ်အပျက်ကို တိုင်းတာနေကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီမှတ်ကျောက်တွေကတော့ တခြားမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်ကျင့်တရား Morality ဆိုတဲ့ မှတ်ကျောက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

တနှစ်သားသာရှိသေးတဲ့ မောင်ဃကြီးရဲ့ စိတ်ထဲမှာဘယ်သူကမှ သင်ကြားပေးထားတာ မရှိသေးလို့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုတာ ဘာတခုမှ မရှိသေးပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ဒီအဖြစ်အပျက်ကို ဓမ္မ၊ အဓမ္မ မခွဲခြားနိုင်သေးပါဘူး။

ကိုကကြီးကတော့ တသက်လုံး သူများအသက် သတ်တယ်ဆိုတာ မကောင်းဘူးဆိုတဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားက စွဲနေတော့ ခွေးပစ်ချတဲ့လူကို အကုသိုလ်ကောင်လို့ပဲ ထင်နေပါတယ်။

မဂငယ်က မတူတာက သူ့ဆီမှာ တခြားရှုဒေါင့်ရှိနေပါတယ်။ သူကတော့ ခွေးပစ်ချလိုက်တဲ့ လူကြီးကို နားလည်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေသေချာချာ မေးကြည့်ရင် ဒီတိုက်ပေါ်ကလူဟာ မှန်သလား မှားသလား သူလဲသေချာ မပြောနိုင်ပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားကလဲ သူများအသက်သတ်ရင် မကောင်းဘူးဆိုတာ ရှိနေလို့ပါ။

မုဆိုးကြီးဦးခခွေးရဲ့စိတ်ကတော့ ရှင်းပါတယ်။ ဒီခွေးကို သတ်လိုက်တာက မကောင်းတဲ့ အဓမ္မမဟုတ်ပါဘူး။ သူ နေ့တိုင်း လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် လုပ်နေကျအလုပ်မို့လို့ သူ့ရဲ့ကိုယ်ကျင့်တရား မှတ်ကျောက်ထဲမှာ တိရိစ္ဆာန်တကောင်ကို သတ်လိုက်တယ်ဆိုတာ တရားသော လုပ်ရပ်တခုလို့ပဲ သူကမြင်နေပါတယ်။

ဘာကိုပြောခြင်တာလဲဆိုရင် အဖြစ်အပျက်တခုကို ရှုမြင်သုံးသပ်သူတိုင်း ဘယ်လိုကောက်ချက်ချကြတယ်ဆိုတာ သူတို့တဦးချင်းတယောက်ချင်းစီရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ရှိပြီးသား ကိုယ်ကျင့်တရား Moral Value တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဝေဖန်တတ်ကြတယ်ဆိုတာပါပဲ။

တနည်းအားဖြင့် ပြန်စဉ်းစားကြည့်ရင် သူတို့ရဲ့ ဝေဖန်ချက်တွေကို ထောက်ပြီး နောက်ပြန် ပြန်သွားပြီး ကြည့်လိုက်ရင် သူတို့ရဲ့ Moral Value တွေကို ခန့်မှန်းနိုင်တယ်ဆိုတာပါပဲ။

တိုက်ပေါ်က ခွေးကိုပစ်ချတယ်ဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်းဟာ စိတ်ကူးယဉ်လုပ်ဇာတ်တခု ဖြစ်ပေမဲ့ အခုလောလောဆယ် မြန်မာ Online ပေါ်မှာက တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်တခုဟာ မြန်မာလူထုကြားမှာ အပြောအဆို အဝေအဖန်တွေ များနေတာရှိပါတယ်။

အဲဒါကတော့ ဆိုင်ပိုင်ရှင်အမျိုးသမီးတယောက်ဟာ ဖမ်းမိလိုက်တဲ့ သူခိုးမတယောက်နဲ့ သူနဲ့အတူ ပါလာတဲ့ကလေးတယောက်ကို ကြိုးတုတ်နှိပ်စက်လိုက်တယ်ဆိုတာပါပဲ။

အဲဒီအဖြစ်ကို မြန်မာ online community ရဲ့လူအများစုက ဓါတ်ပုံတို့ စကားလုံးတို့နဲ့ပဲ သိခဲ့ကြရပါတယ်။ အဖြစ်ကို တကယ်လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့သူ eye witness ဘယ်နှစ်ယောက်မှ မရှိပါဘူး။ တနည်းအားဖြင့် ဒီအဖြစ်ကို သိလာကြတဲ့သူအားလုံးလိုလိုဟာ အာရုံငါးပါးထဲက အမြင်အာရုံတခုတည်းနဲ့ပဲ သိလာကြတဲ့သူတွေချည်းပါပဲ။ ဘယ်သူကမှ တခြားအာရုံတွေနဲ့ ပိုပြီးသိသွားတာမျိုး မရှိပါဘူး။ တနည်းအားဖြင့် သူတို့ရလာတဲ့ သတင်း information က လုံးစေ့ပတ်စေ့ အတူတူဖြစ်နေတယ်ဆိုတာပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုရလာတဲ့ တူညီတဲ့ information အပေါ်မှာ ကောက်ချက်ချပုံ ဝေဖန်ပုံတွေက အမျိုးမျိုးဖြစ်နေပါတယ်။ တချို့က သူခိုးမကို အပြစ်ပေးလိုက်တာကို မှန်တယ် လုပ်ပလိုက်လို့ ပြောကြသလို၊ တချို့ကလဲ သူခိုးမခမျာ မရှိလို့ ခိုးရတာပါ သနားပါတယ်ဆိုပြီး ပြောကြ၊ ပိုက်ဆံတွေ ဝိုင်းကူကြ လုပ်နေတာလဲ ရှိပါတယ်။

အဲဒီလူတွေရဲ့ ဝေဖန်ချက်အမျိုးမျိုးတွေ တုံ့ပြန်မှု အမျိုးမျိုးတွေအပေါ်မှာ အပေါ်က ပြောသလိုပဲ နောက်ပြန်လှည့်ပြီး ပြန်ကြည့်လိုက်ရင် သူတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာရှိတဲ့ Moral Value တွေက ဘာတွေလဲ။ အဲဒီ Moral Value တွေအပေါ် ဘယ်လောက် ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်နေတာလဲ ဆိုတာကို ခန့်မှန်းလို့ရပါတယ်။

မြန်မာတွေ အားလုံးမဟုတ်ရင်တောင် ၉၉% သောလူအများစုက ငါးပါးသီလဆိုတာကို သိကြပါတယ်။ အဲဒီအထဲကမှ ရာခိုင်နှုန်းအများကြီးရှိတဲ့လူများစုတွေက ငါးပါးသီလကို သိသိချည်းနဲ့ဖြစ်စေ မသိမသာပဲဖြစ်စေ သူတို့ရဲ့ Moral Value အဖြစ်နဲ့ သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။

အများသိကြတဲ့အတိုင်း ငါးပါးသီလထဲမှာ ခိုးတယ်ဆိုတာ မကောင်းဘူး၊ မလုပ်သင့်ဘူးလို့ ပါပါတယ်။

ငါးပါးသီလကို တချိန်လုံးပြောနေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ မြန်မာအမျိုးသမီးနှစ်ဦးရဲ့ကြားထဲမှ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဒီခိုးမှုကို ငါးပါးသီလကို ကိုယ်ကျင့်တရားမှတ်ကျောက်အဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးနေကြတဲ့ မြန်မာလူမျိုးတွေရဲ့ ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်တွေ ဘယ်လိုမျိုး ဖြစ်နိုင်သလဲဆိုတာကို မှန်းဆတွက်ချက်ကြည့်ရင် သူခိုးမကို မရှိလို့ ခိုးရတာပါ သနားပါတယ် သူခိုးမမှာ အပြစ်မရှိဘူးလို့ ဝေဖန်သံ ကြားစရာ အကြောင်းကိုမရှိနိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တန်းကျတော့ သူခိုးမကို စာနာတဲ့ posts တွေ သူခိုးမကို အလှူငွေပေးတဲ့ posts တွေကို like တွေ အသည်းတွေပေးနေတာကို အများကြီး တွေ့နေရပါတယ်။

အဲဒါဘာဖြစ်နေလို့ပါလဲ။

ဖြစ်နိုင်ချေ တခုက သူတို့က မောင်ဃကြီးလိုမျိုး Moral Value လုံးဝမရှိ ဒါမှမဟုတ် လုံးဝမဖွံ့ဖြိုးသေးတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုလူမျိုးတွေက psychopath တို့၊ sociopath တို့လိုမျိုး စိတ်ရောဂါလေးတွေ ရှိနေသူတွေ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ဖြစ်နိုင်ချေ နောက်တခုက သူတို့မှာ Moral Value တော့ ရှိပါရဲ့။ ဒါပေမဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာ မရှိတော့ နဲနဲလေး တို့လိုက်တာနဲ့ Moral Value တွေယိုင်နဲ့သွားတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုလူမျိုးတွေက နဲနဲလေး အခွင့်သာလိုက်တာနဲ့ အဓမ္မဖက်ကို လွယ်လွယ်နဲ့ ပါသွားမဲ့ လူမျိုးတွေပါပဲ။ (အခုခေတ်မှာ အဲဒီလိုလူမျိုးတွေကို အများကြီးတွေ့နိုင်ပါတယ်။ ခြံစည်းရိုးခွထိုင်နေတဲ့သူတွေ၊ ဆိတ်လစေ့တွေ ဖြစ်နေတတ်ကြပါတယ်။)

ဖြစ်နိုင်ခြေ အများဆုံးက မုဆိုးကြီး ဦးခခွေးလိုလူမျိုးတွေပါပဲ။ သူတို့ကိုယ်တိုင် ခိုးနေကျဆိုတော့ ခိုးတာကို အပြစ်မမြင်တော့တဲ့လူများပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခေတ်ကြီးမှာတော့ အဲဒီလို စိတ်ဖြောင့်ဖြောင့်နဲ့ လက်ရဲဇက်ရဲ ခိုးနေကြတဲ့ သူခိုး သူခိုးမတွေ ဟိုးအထက်ကနေ အောက်ခြေအထိ အများကြီးရှိနေတာကို လူတိုင်းအသိဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့လဲ သူခိုးမကို ကိုယ်ချင်းစာတဲ့ posts တွေတင်နေကြတာကိုလဲ အံ့သြစရာလို့တော့ မမြင်တော့ပါဘူး။ 

Yuval Noah Harari: Why advanced societies fall for mass delusion

သက်လုံခဏလောက် နဲ့ ကျသွားခြင်း

ကျနော် အပါ အဝင် လက်ဝှေ့ကစားသမား တချို့ တွေ ဖြစ်ဖူးကြ မယ် ထင် တယ် ။ ကိုယ် က training ကို အချိန်ကြာကြာ ကြိုးစား လုပ် တယ် ။ ပြေး တယ် ။ သဲအိတ် တွေ ထိုး တယ် ။ ကိုယ် သိ တဲ့ လေ့ကျင့်ခန်း တွေ ကို workout တွေ ကို လုပ် တယ် ။ ဒါပေမဲ့ ပွဲထိုးတဲ့ အခါ မှာ ထင်ထား လို သက်လုံ မကောင်း ဘူး ။ သက်လုံ ခဏလောက် နဲ့ ကျသွား တယ် ။

တကယ်တော့ ဒီလိုဖြစ်တာ သင်တစ်ယောက်တည်းမဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့က ခန္ဓာကိုယ် ရဲ့ Energy system တွေ အလုပ်လုပ်ပုံ ကို ကောင်းကောင်း နားမလည်သေးလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်လည်း Soma Fight Club ရောက် မှ S&C coach တွေ နဲ့ စကားပြောကြည့် မှ ပဲ ကောင်းကောင်း နားလည်လာတာ ဖြစ်ပါ တယ်။

Khamzat Chimaev (UFC Middle Weight Champion) ရဲ့ interview မှာ ဖြေထားတာလေး ကို ကြည့်ရအောင်။

"အခုတော့ ကျွန်တော့် ကို သူ တို့ ကောင်းကောင်း recover လုပ် ပြီး အနားယူခွင့် ပြု ပါ တယ်။ အရင် က ဆို ကျွန်တော် gym မှာ training ဆင်း ရင် ခြေကုန် လက်ပန်းကျတဲ့ အထိ ကျွန်တော် လုပ် တယ်။ ပြီး မှ ပြန် တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဆုံး မှာ တော့ ကျွန်တော် ဆေးရုံ ပဲ ခဏခဏ ရောက် တယ်။ အရင် က ဆိုရင် သုံးပတ် အတွင်း မှာ သုံးခါ ဆက်တိုက် ဆေးရုံ တက်ရ တယ်။ ကျွန်တော့် ရဲ့ ကိုယ်ခံ အားစနစ် ကျသွား တယ်။ အခု တော့ ပိုကောင်း တဲ့ နည်းလမ်း ကို အသုံးပြုနေ ပါ ပြီ။ ကျွန်တော့် ရဲ့ အကောင်းဆုံး နည်းပြ တွေ ဖြစ် တဲ့ Champion တွေ ကို မွေးထုတ်ပေး တဲ့ နည်းပြ တွေ နဲ့ လက်တွဲ လုပ် တယ်။ အခု တော့ ကျွန်တော် ခြေလှမ်းကြီးကြီး ကို ဆက်လျှောက် ဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်နေပါ ပြီ။”

One Championship ကစားသမား Tawanchai လည်း အလားတူပုံစံ‌ပြောထားတာ ကို ကျွန်တော် Youtube မှာကြည့်ဖူး ပါ တယ်။

ကြိုးစားရုံနဲ့လုံလောက်မလား?

ကြိုးစားတယ်ဆိုတာ ကောင်းတဲ့ အရာပါ။ ဒါပေမယ့် Structure လိုအပ်ပါတယ်။

ဥပမာ လက်ဝှေ့သမား နှစ်ယောက် ကို ယှဉ်ကြည့်ရအောင်။ ပြိုင်ပွဲအတွက် Training အချိန် နှစ်နာရီ train တယ် ဆိုပါစို့။ ဒီနှစ်နာရီ အတွင်းမှာ structure မရှိဘဲ ကိုယ်ထင်မြင်ရာ လေ့ကျင့်တဲ့ ကစားသမား တစ်ယောက် နဲ့ ၁၅ မိနစ် သို့မဟုတ် ၂၅ မိနစ် ထိုးသတ်ရမယ့် ပြိုင်ပွဲ (Goal) အတွက် structure ကောင်းကောင်း တည်ဆောက်ပြီး လေ့ကျင့်တဲ့ ကစားသမား နဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ကြည့် မယ် ဆိုရင် ဒုတိယ ကစားသမား က Conditioning ကောင်းမွန်စွာနဲ့ performance ပြနိုင်တာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီ structure ကို ကျွန်တော် တို့ ခန္ဓာကိုယ် ရဲ့ energy system ၃ ခု ပေါ်အခြေခံ ပြီး ရည်ရွယ်ချက်(Goal)ကို တည်ဆောက် လေ့ကျင့်တာ ဖြစ် ပါ တယ်။

ဒီ system ကို ရှင်းပြ ဖို့ ATP (Adenosine Triphosphate) ဆိုတဲ့ energy currency အကြောင်း ကို အရင် နားလည် ဖို့ လိုအပ် ပါ တယ်။

ကျွန်တော်တို့ အစားအစာ စားတဲ့အခါ အစာကနေ အာဟာရ nutrition အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး အဲ့ဒီ အာဟာရကနေ ATP ဆိုတဲ့ energy source အဖြစ် ပြောင်းလဲပါတယ်။ ATP တွေ က muscle cell တွေ မှာ သွားရောက် သိုလှောင် ပါ တယ်။ ကျွန်တော်တို့ အလေးမတာ ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြေးတာ ဖြစ်ဖြစ်၊ လက်သီး jab cross ထိုးတာ ဖြစ်ဖြစ်၊ muscle cell တွေ မှာ ATP မရှိဘဲ လုပ်ဆောင်လို့ မရပါဘူး။ ပြဿနာကတော့ ATP က muscle cell တွေ မှာ သိုလှောင်နိုင်မှု Storage က အကန့်အသတ် ရှိ ပါ တယ်။

ဥပမာ အနေနဲ့ ပြောရရင် ပိုက်ဆံအိတ် (Muscle cells) ထဲ က ငွေကြေး (ATP) လို ပါပဲ။ ကိုယ်သုံးရင် သုံးသလောက်ကုန်သွားပြီး ပြန်ဖြည့် ရပါတယ်။

The Phosphagen (Alactic) System

ဒီ စနစ် က ခန္ဓာကိုယ် ရဲ့ အမြန်ဆုံး စွမ်းအင် ATP ထုတ်လုပ် တဲ့ ရုံ ဖြစ် ပါ တယ်။ ATP ကို တစ်စက္ကန့် ကို ခန့်မှန်းခြေ ၁၀ unit နှုန်း နဲ့ ထုတ်လုပ်နိုင် ပြီး တခြား စနစ် အားလုံး ထက် အများကြီး သာလွန် ပါ တယ်။

ကစားသမား ရဲ့ အမြင့်ဆုံး ပေါက်ကွဲ အား စွမ်းဆောင်ရည် စွမ်း ကို မြှင့်တင်ပေး ပါ တယ်။ ဥပမာ အနေနဲ့ Knockout power လက်သီးမျိုး တွေ ပေါက်ကွဲ အား နဲ့ double leg takedown ယူတာတွေ ဖြစ် ပါ တယ်။

သိုလှောင်နိုင်စွမ်း က တော်တော် နည်းတာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ၁၀ က နေ ၁၅ စက္ကန့် အတွင်း သာ သိုလှောင်နိုင် ပါ တယ်။ ကား နဲ့ ဥပမာ ပေး မယ် ဆိုရင် ပြိုင် ကား ရဲ့ Nitro boost လို ပါပဲ။

လေ့ကျင့်နည်း

ရည်ရွယ်ချက် - နွမ်းနယ်သွားတာမျိုး မရှိဘဲ အမြင့်ဆုံး ပေါက်ကွဲအား ကို ရရှိရန်

လုပ်ဆောင်ပုံ - ၆ မှ ၁၅ စက္ကန့်ကြာအောင် ၁၀၀% အပြည့်အဝအားထုတ် ပါ။ (ဥပမာ- Airbike sprint သို့မဟုတ် Med ball slam, Heavy bag Combo, တာတို Sprint)

အနားယူခြင်း - အပြည့်အဝအနားဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ (၉၀ စက္ကန့်မှ ၂ မိနစ်အထိ)။ အကယ်၍ အနားယူချိန် နည်းနည်း စက္ကန့် ၃၀ လောက်သာ အနားယူမည်ဆိုရင် သင်ရဲ့ phosphocreatine ဓာတ် ပြန်လည်မပြည့်ဝနိုင်ဘဲ ဒီစနစ်ကို လေ့ကျင့်ရာမရောက်ဘဲ ရိုးရိုးသာမန် 'sloppy cardio' လုပ်နေရုံသာ ဖြစ်ပြီး ပေါက်ကွဲအားကောင်းတဲ့ စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးကို ဆုံးရှုံးရ မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

The Glycolytic System (Anaerobic / Lactic)

Nitro Boost ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ၊ ဒီ စနစ်က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပါတယ်။ ဒီစနစ်က ATP ထုတ်လုပ်ဖို့ အတွက် သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်နှင့် ဂလိုက်ကိုဂျင် (သိုလှောင်ထားတဲ့ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်) တွေကို ဖြိုခွဲပေးတယ်။

ဒီစနစ်က သင်ရဲ့လျင်မြန်တဲ့ပေါက်ကွဲအား (explosive burst) နှင့် ရေရှည်ခံနိုင်ရည် (long-term endurance) တို့အကြား ပေါင်းကူးပေးပါတယ်။ စက္ကန့် ၃၀ မှ ၂ မိနစ်အထိ ကြာမြင့်တဲ့ ပြင်းအားမြင့် အပြန်အလှန် လှုပ်ရှားမှုတွေကို စွမ်းအင်ဖြည့်တင်းပေးပါတယ်။ လက်သီး ကို ဆက်လက် ပြီး ပြတ်ပြတ်သားသား ထိုးနိုင်အောင် မရပ်သွားအောင် ကူညီပေး တဲ့ system ဖြစ် ပါ တယ် ။

ဥပမာ ပြောရ မယ် ဆိုရင် combo အရှည် တွေ ထိုးတာ မျိုး တွေ Clinch ကို ကြာကြာ လုပ်တာ မျိုး တွေ သို့မဟုတ် ပြိုင်ဖက် နဲ့အချိန်ကြာကြာ ယှဉ်ထိုး ပြိုင်လုံးတာ မျိုး တွေ ကိုဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီစနစ် က ATP ကို လျင်လျင်မြန်မြန် ထုတ်လုပ်ပေး ပေမယ့် စွန့်ပစ် ပစ္စည်း အဖြစ် hydrogen ion တွေ ကို လည်း ထုတ်လုပ် ပါ တယ်။ အဲ့ဒီ hydrogen ion တွေ က ကြွက်သား ပတ်ဝန်းကျင် မှာ စုပုံလာ တဲ့ နဲ့ အမျှ ထုတ်လုပ်လာတဲ့ Acid ပိုမို ပြင်းထန်လာ ပြီး ကြွက်သား ရဲ့ လှုပ်ရှားမှု လုပ်ငန်းစဉ် တွေ ကို ထိခိုက်စေ ပါ တယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် တို့ fighter တွေ က သက်လုံ ကောင်းနေ ရင် လည်း အသက် ပုံမှန် ရှူနေ ရင် လည်း ပူလောင် တဲ့ ခံစားမှု ဖြစ်လာတာ မျိုး တွေ လေးလံလာတာ မျိုး တွေ၊ ထိုးနေ ရင်း ခြေလက်ညောင်းတာ မျိုး တွေ ဖြစ်လာတာ ဖြစ် ပါ တယ်။ အဓိက က တော့ ကြွက်သား တွေ မှာ Acid ဓာတ် ပြည့်နှပ်လာ လို့ ဖြစ် ပါ တယ်။ အက်ဆစ်ဓာတ်တွေ ကင်းစင်သွားတဲ့အထိ ဒီအခြေအနေအတိုင်း ရှိနေစေပါတယ်

လေ့ကျင့်နည်း

ရည်ရွယ်ချက် - ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဒီ Acid ရဲ့ ပူလောင်လာမှုကို ခံနိုင်ရည် ရှိအောင်တွေ၊ Acid အမြန်ဆုံး ကင်းစင်အောင် လေ့ကျင့်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

လုပ်ဆောင်ပုံ - ၃၀ - ၆၀စက္ကန့် အတွင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်ရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ ၃၀ က နေ ၆၀ စက္ကန့် အတွင်း ပင်ပန်းလည်း ကျမသွားတဲ့ effort အားထုတ်မှု မျိုး ဖြစ်ရပါမယ်။ (Sprint, Heavy bag combo, Airbike, Battle rope, squat jump etc…)

အနားယူခြင်း - လုပ်ချိန်နှင့် နားချိန်အချိုး ၁:၁ သို့မဟုတ် ၁:၂ (ဥပမာ စက္ကန့် ၃၀ လုပ်ပြီး စက္ကန့် ၃၀ နားခြင်း)။ နောက်တစ်ကြိမ် လေ့ကျင့်ခန်းစဥ်ကို လုံးဝအားပြန်မပြည့်ခင် စတင်သင့်ပါတယ်။ ဒီလို လုပ်ခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ လိုက်လျောညီထွေမှု (physiological adaptation) ဖြစ်ပေါ်ဖို့ တွန်းအားပေးနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

The Oxidative (Aerobic) System

ဒါဟာ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ် အင်ဂျင်ဖြစ်ပါတယ်။ ATP ထုတ်လုပ်ရာမှာ အနှေးကွေးဆုံးဖြစ်ပေမဲ့ နာရီပေါင်းများစွာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ ကြီးမားတဲ့စွမ်းဆောင်ရည် ရှိပါတယ်။

တခြား စနစ် တွေ က လွယ်လွယ်မြန်မြန် ATP ကုန်ခန်းတတ် ပေမယ့် လည်း ဒီ စနစ် က နာရီ ပေါင်း များစွာ ဆက်လက် လည်ပတ်နိုင် ပါ တယ် ။ ဘာလို့ လဲ ဆိုတော့ သူ က အဆီ က နေ (အဆီ molecule တစ်လုံး ကို ATP ၁၀၀ ခန့် ရရှိနိုင်တဲ့ အတွက် သကြား က နေ အကန့်အသတ် နဲ့ ရရှိ တဲ့ ပမာဏ နဲ့ စာရင်) စွမ်းအင် အများကြီး ကို ထုတ်ယူနိုင် တဲ့ အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီစနစ် က အခြား စနစ် နှစ်ခု အတွက် energy ကို ပြန်လည် ထုတ်လုပ် regenerate လုပ်ပေးတဲ့ အတွက် ကြောင့် အရေးပါဆုံး လို့ လည်း ပြောကြ ပါ တယ်။ Round တွေ ကြား ဒါမှမဟုတ် လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးတဲ့ အချိန်တွေ မှာ ဒီ Aerobic system က ပေါက်ကွဲ အား နဲ့ ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင် ဖို့ အတွက် energy တွေကို ပြန်ဖြည့်တင်းနေတာ ဖြစ် ပါ တယ်။ aerobic system ကောင်းကောင်းသာ မရှိရင် The Phosphagen (Alactic) Systemဖြစ် တဲ့ ပေါက်ကွဲ အား စနစ် ကို အသုံးပြု ဖို့ ကောင်းကောင်း recover လုပ်နိုင် မှာ မဟုတ် ပါ ဘူး။

လေ့ကျင့်နည်း

၁၀ ကီလိုမီတာ တာ‌‌‌‌ဝေး‌‌ေပြေးခြင်း၊ Shadow boxing၊ ကြိုးခုန်၊ Shadow boxing (၂၀- ၃၀ မနစ်)၊ Circuit training

How to Structure( ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ)

ဒီ Energy System တွေကို အာရုံစိုက်ရမယ့် အချိန် သူ့ အချိန် နဲ့ သူ ရှိ ပါ တယ်။

ပွဲမရှိချိန် / အစောပိုင်း Camp (အုတ်မြစ်):

အေရိုးဗစ်စနစ်ကို အဓိကထားရပါမည်။ နောက်ပိုင်း ပိုမိုပြင်းထန်တဲ့ လေ့ကျင့်မှုတွေပြုလုပ်တဲ့အခါ ပြန်လည်နာလန်ထူ(recover)နိုင်ဖို့အတွက် ခိုင်မာတဲ့ အခြေခံကို တည်ဆောက်ထားဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ အိမ်တစ်လုံးအတွက် ကွန်ကရစ်အုတ်မြစ် (ဖောင်ဒေးရှင်း) လောင်းခြင်းနဲ့ တူပါတယ်။

အလယ်ပိုင်း-Camp (ခံနိင်ရည်):

The Glycolytic System (Anaerobic / Lactic) စနစ် ကို အာရုံ စိုက် ပါ။ သူ က ပြိုင်ပွဲ အတွင်း မှာ သက်တောင့် သက်သာ မရှိဘဲ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြွက်သား တွေ ကို နာကျင်လောင်ကျွမ်းစေတဲ့နှုန်း တွေ အတွက် ပြင်ဆင်ပေး ပါလိမ့် မယ်။

နောက်ပိုင်း Camp (‌ပေါက်ကွဲအား):

ပြိုင်ပွဲ နီးလာတာ နဲ့ အမျှ ကိုယ့် ရဲ့ အမြန်နှုန်း နဲ့ ပေါက်ကွဲအား ကို မြှင့်တင် ဖို့ Phosphagen lactic စနစ် ကို ဦးစားပေး လေ့ကျင့် ပါ။

Sparring, pad work training တွေ က ဒီ system သုံး ခုလုံး ကို မျှ ပြီး လေ့ကျင့် တဲ့ ကာင်းမွန်တဲ့ training တွေ ဖြစ် ပါ တယ်။ ဒီ training တွေ မှာ ပေါက်ကွဲအား၊ ခံနိုင်ရည်၊ သတ်လုံ ပို ပြီး မှ ကောင်းမွန်လာချင် ရင် တော့ အထက် က system တွေ အားလုံး တစ်ခုချင်း စီ ကို training လုပ်ပေးရ ပါ မယ်။

အဆုံးသတ် အနေနဲ့ဥပမာ ပြောရရင် စက်ပစ္စည်း တစ်ခုလုံး ကို ဒီ အတိုင်း ဆေးကြောတာ ထက် စာရင် ပစ္စည်း တစ်ခုချင်း စီ ကို ဖြုတ် ပြီး ဆေးကြောတာ က ပို ပြီး ကောင်းမွန်တာ ကို တွေ့ရ ပါလိမ့် မယ်။

ဒီစာ က ကစားသမား တိုင်း အတွက် အကျိုးရှိ မယ် လို့ မျှော်လင့် ပါ တယ်။