Showing posts with label Diversity. Show all posts
Showing posts with label Diversity. Show all posts

Saturday, September 26, 2026

Relationship Loyalty & conflict solution

  That's why I often say that couples form between them like a political system. It's like the first political system of how do you resolve difference? Are you going to be like autocratic or democratic in terms of how you resolve a difference? Interesting. I like that. Sometimes I go back to um reminding people of how when you have two kids playing and wanting to play with the same toy, like how do you coach kids on what to do in that case? Do you take turns? Do you give both kids the same toy? Do you just remove the kids from the situation and say, "Oh, they can't play well together." Do you leave one kid crying, having to compromise in a way that was just really depriving for them and they were not ready for? All this to say that this solution that you're suggesting, which is to really put your minds together and figure solution that is good for everyone, is hard. I do think it's the best one, but I think it requires a certain kind of honesty and willing to give up a certain kind of investment, selfish investment in the thing that that you believe in. You have to like relax your convictions. It It makes so much sense to me because I feel like most issues are this. Yeah. And most people are not solving this. Yeah. and we're lost trying to solve some other puzzle. And I couldn't agree with you more that whether I'm talking to a family member, a friend, a coaching client, or I'm watching something on TV or hearing from someone about something, this is the problem. Yep. And this is the root of it that we don't want to accept that someone else may be right and we may be wrong. That someone else may have a better idea than ours and ours may be worse. and that the way their parents did things might actually supersede the way our parents did things. And we don't like that because it makes us feel almost disloyal to our own upbringing. There's like a feeling of I'm betraying what my parents did. I'm betraying tradition. Y there's a ego conflict there of but this is my identity. This is who I am. And by telling me there's another way, a better way, you're almost making me feel like my identity is becoming more and more insignificant day by day. And I'm losing something that grounds me. What's going to happen to me if I don't have this identity? Exactly. And the loyalty can be to to parents. It can be to to a particular group that you're associated with. It could be to your religion. And it can be to a an ideology or a belief system that that you feel like your yourself kind of depends on. No one wants to be in a relationship where their partner is just waiting for them to change for the relationship to really start. We're self-centered. We we've got like, you know, the the our perceptive field and we don't really see the other. and working through that and and getting to a more humble place where you understand that you've been more selfish and then in certain ways you are exploiting your partner. It's an important piece of the work. There's a certain level of acceptance that has to happen. Of course, we want to change and get better and grow with each other, but you can't really be in a conditional relationship. That's not going to work.


ဒါကြောင့်မို့လို့ စုံတွဲတွေကြားက ဆက်ဆံရေးဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုလိုမျိုး ဖြစ်တည်လာတယ်လို့ ကျွန်မ မကြာခဏ ပြောလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အမြင်သဘောထားတွေကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲဆိုတဲ့ ပထမဆုံး နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီလို ကွဲပြားမှုတွေကို ဖြေရှင်းတဲ့အခါမှာ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် လုပ်ဆောင်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ လုပ်ဆောင်မလားဆိုတဲ့ ကိစ္စမျိုးပေါ့။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။ ကျွန်မ ဒါကို သဘောကျတယ်။ တစ်ခါတလေကျရင် ကလေးနှစ်ယောက်က အရုပ်တစ်ခုတည်းနဲ့ အတူဆော့ချင်တဲ့ အခြေအနေမျိုးကို ပြန်တွေးကြည့်ပြီး လူတွေကို သတိပေးပြောပြလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကလေးတွေကို ဘာလုပ်ရမလဲဆိုတာ ဘယ်လိုလမ်းညွှန်ပေးမလဲ။ အလှည့်ကျ ဆော့ခိုင်းမလား။ ကလေးနှစ်ယောက်စလုံးကို အဲဒီအရုပ်မျိုး တစ်ခုစီ ပေးလိုက်မလား။ ဒါမှမဟုတ် "သူတို့ အတူတူ ကောင်းကောင်း မဆော့နိုင်ကြဘူး" ဆိုပြီး အဲဒီအခြေအနေကနေ ကလေးတွေကို ခွဲထုတ်လိုက်မလား။ ဒါမှမဟုတ် ကလေးတစ်ယောက်ကို ငိုကြွေးစေပြီး၊ သူတို့အတွက် လုံးဝမသင့်တော်သလို သူတို့လည်း အဆင်သင့်မဖြစ်သေးတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ အလျှော့ပေးလိုက်လျောစေမလား။ ပြောချင်တာကတော့ သင်အကြံပြုထားတဲ့ ဒီဖြေရှင်းနည်း - ဆိုလိုတာက လူတိုင်းအတွက် ကောင်းမွန်မယ့် အဖြေတစ်ခုရဖို့ စိတ်ချင်းပေါင်းပြီး အတူတကွ ရှာဖွေကြတဲ့နည်းလမ်း - ဟာ တကယ်ကို ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါဟာ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းလို့ ကျွန်မထင်ပေမယ့်၊ ဒီအတွက် ရိုးသားမှုနဲ့ ကိုယ်ယုံကြည်ထားတဲ့အရာအပေါ်မှာ ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားသက်သက်အတွက် စွဲလမ်းတွယ်တာနေတဲ့စိတ်ကို စွန့်လွှတ်လိုစိတ် ရှိဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ယုံကြည်ချက်တွေကို လျှော့ချပေးဖို့ လိုအပ်တာပေါ့။ ဒါက ကျွန်မအတွက် အလွန်အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့အရာပါ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ပြဿနာအများစုက ဒီလိုမျိုးပဲလို့ ခံစားရလို့ပါ။ ဟုတ်ပါတယ်၊ လူအများစုက ဒီပြဿနာကို မဖြေရှင်းနိုင်ကြပါဘူး။ တခြားပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားရင်း လမ်းပျောက်နေကြတာမျိုးပေါ့။ မိသားစုဝင်၊ သူငယ်ချင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အကြံဉာဏ်ပေးရတဲ့ client တစ်ယောက်ယောက်နဲ့ စကားပြောနေတာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တီဗီကြည့်နေတာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တစ်စုံတစ်ယောက်ဆီကနေ တစ်ခုခုကြားသိရတာပဲဖြစ်ဖြစ် - ဒီအရာကပဲ အဓိကပြဿနာဆိုတဲ့အချက်ကို ကျွန်မ အပြည့်အဝ သဘောတူပါတယ်။ ဟုတ်ပါတယ်၊ အဓိကအမြစ်ကတော့ တခြားသူတစ်ယောက်က မှန်ကန်နိုင်ပြီး ကိုယ်က မှားယွင်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို လက်မခံချင်ကြတာပါပဲ။ တခြားသူရဲ့အကြံဉာဏ်က ကိုယ့်အကြံဉာဏ်ထက် ပိုကောင်းနိုင်ပြီး ကိုယ့်အကြံဉာဏ်က ပိုညံ့ဖျင်းနိုင်တယ်ဆိုတာမျိုးပေါ့။ ပြီးတော့ သူတို့မိဘတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့နည်းလမ်းက ကိုယ့်မိဘတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့နည်းလမ်းထက် ပိုကောင်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့အချက်မျိုးပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မတို့က ဒါကို မကြိုက်ကြပါဘူး၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒါက ကိုယ့်ရဲ့ကြီးပြင်းလာမှုပုံစံအပေါ် သစ္စာဖောက်ရာရောက်တယ်လို့ ခံစားရစေလို့ပါ။ ကိုယ့်မိဘတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တာတွေကို သစ္စာဖောက်ရာရောက်တယ်ဆိုတဲ့ ခံစားချက်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်က ရိုးရာဓလေ့တွေကို ဖောက်ဖျက်နေသလို ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီမှာ ကိုယ့်ရဲ့မာနနဲ့ ပဋိပက္ခဖြစ်စရာတွေ ရှိနိုင်ပေမယ့် ဒါက ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ (identity) ပါပဲ။ ဒါက ကျွန်တော်ဆိုတဲ့လူပါပဲ။ တခြားနည်းလမ်း၊ ပိုကောင်းတဲ့နည်းလမ်းတစ်ခု ရှိတယ်လို့ ပြောလိုက်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာက နေ့စဉ်နဲ့အမျှ အရေးမပါတော့သလို ခံစားရစေပါတယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော့်ကို တည်ငြိမ်ခိုင်မာစေတဲ့ အရာတစ်ခုကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရသလို ဖြစ်သွားတယ်။ ဒီကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာမျိုး မရှိတော့ရင် ကျွန်တော် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ ဟုတ်တယ်လေ။ ပြီးတော့ သစ္စာစောင့်သိမှုဆိုတာ မိဘတွေအပေါ်မှာ ဖြစ်နိုင်သလို၊ ကိုယ်ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခု၊ ကိုယ့်ရဲ့ဘာသာတရား၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်ဘဝတစ်ခုလုံး မှီခိုအားထားနေရတယ်လို့ ခံစားရတဲ့ အတွေးအခေါ် ဒါမှမဟုတ် ယုံကြည်ချက်စနစ်တစ်ခုခုအပေါ်မှာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဘယ်သူမှတော့ ကိုယ့်လက်တွဲဖော်က ဆက်ဆံရေးတစ်ခု တကယ်စတင်နိုင်ဖို့အတွက် ကိုယ်ပြောင်းလဲလာမယ့်အချိန်ကိုပဲ စောင့်ဆိုင်းနေတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ မနေချင်ကြပါဘူး။ လူတွေက ကိုယ့်အကြောင်းပဲ အဓိကထားတတ်ကြတယ် (self-centered ဖြစ်ကြတယ်)။ ကိုယ့်ရဲ့ ရှုထောင့်၊ ကိုယ့်အမြင်နယ်ပယ်ထဲမှာပဲ ရှိနေတတ်ပြီး တစ်ဖက်လူကို တကယ်တမ်း မမြင်မိကြဘူး။ အဲဒီအချက်ကို ကျော်လွှားပြီး ကိုယ်က ပိုပြီးအတ္တကြီးခဲ့တယ်ဆိုတာကို နားလည်သဘောပေါက်လာတာ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ကိုယ့်လက်တွဲဖော်ကို အခွင့်ကောင်းယူ အသုံးချနေမိတယ်ဆိုတာကို သိမြင်လာပြီး ပိုမိုနှိမ့်ချတဲ့စိတ်ထားမျိုး ရှိလာအောင် ကြိုးစားတာက အရေးကြီးတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပါပဲ။ လက်ခံပေးနိုင်စွမ်းရှိဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ ပြောင်းလဲချင်တယ်၊ ပိုကောင်းလာချင်တယ်၊ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အတူတကွ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ချင်ကြတာ မှန်ပေမယ့်၊ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်တွေ၊ အခြေအနေသတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့ ချည်နှောင်ထားတဲ့ ဆက်ဆံရေးမျိုး (conditional relationship) မှာတော့ တကယ်တမ်း အဆင်ပြေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီလိုပုံစံမျိုးက အလုပ်မဖြစ်ပါဘူး။

If you are interested for the full podcast
https://youtu.be/uKgB41pMf-s?si=O7AZbtsj6bT2cy0U

Friday, September 25, 2026

မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း အနုပညာ

 မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း အနုပညာ - ဘဝနေနည်း အနုပညာ - မြသန်းတင့်- အသံစာအုပ်

Tuesday, September 1, 2026

အပြောထက် အလုပ်နဲ့ သက်သေပြတဲ့သူမိတ်ဆွေကောင်း

 သိဖို့မလိုသူကို သိအောင် မကြိုးစားတဲ့သူ …

မာနကြီးတယ်လို့ ထင်ရတဲ့သူ …
အပေါင်းသင်း များများစားမရှိတဲ့သူ …
တစ်ယောက်တည်း နေရတာကို ပိုသဘောကျတဲ့သူ …
ပြောရတာထက် တွေးနေရတာကို ကြိုက်တဲ့သူ …
အဲဒီလိုလူဟာ သူ့ဘေးနာမှာ လူတစ်ယောက်ကိုထားရင် … ပေါင်းသင်း ချစ်ခင်နေရင် …
အဲဒီလူဟာ သူ့အတွက် သက်သောင့်သက်သာဖြစ်တယ်လို့ ခံစားရလို့ပဲ ဖြစ်တယ် ။
တော်ရုံဆို ဘယ်သူနဲ့မှ Hangout မဟုတ်ပဲ
တစ်ကိုယ်တည်း သွားလာ စားသောက်တတ်သူက ..
ကိုယ့်ကို တကူးတက ချိန်းဆိုပြီး အချိန်ပေးတာဟာ
သူ့အတွက် ကိုယ်ဟာ Energy ကိုက်နေလို့ပါ ။
အစက မာနကြီးတယ်လို့ထင်ရတဲ့သူက ကိုယ်နဲ့သိလာတာကြာတော့ သူ့ရဲ့ စကားအများဆုံး ၊ ပေါချာချာအနိုင်ဆုံး Face ကို ထုတ်ပြလာတာဟာ .. ကိုယ့်အနားနေရင် လုံခြုံတယ်လို့ ခံစားရလို့ ဖြစ်တယ် ။
အဲလိုလူမျိုး ကိုယ့်အနားရှိရင် တန်ဖိုးထားဖို့လိုတယ် ။
ဘာလို့ဆို အဲလိုလူဟာ မိတ်ဆွေကောင်း ဖြစ်ဖို့ ရာခိုင်နှုန်းများတာမို့ပဲ ။
အပြောထက် အလုပ်နဲ့ သက်သေပြတဲ့သူမျိုးသာ ဖြစ်လိမ့်မယ် ။
ကိုယ့်အပေါ် သစ္စာရှိတဲ့သူ ဖြစ်လိမ့်မယ် ။
အဲဒီလူဟာ ကိုယ့်နောက်ကျော ဓားထိုးမဲ့ … စကားတွေ သယ်ပို့မဲ့သူမျိုး ဘယ်တောမှ ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ဘူး ။
ပေါင်းသင်းရခက်တဲ့သူက … ရှားရှားပါးပါး မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းရလာတဲ့အခါ … အစစ်မှန်ဆုံး မေတ္တာကိုသာ ပေးတတ်ကြတယ် ။
ဟန်ဆောင်ပြီးတောင် ပြုံးပြဖို့ခက်တဲ့သူမျိုးက .. အတုယောင် ခင်မင်မှုမျိုး ၊ ချစ်မြတ်နိုးမှုမျိုး အတွက် ဘယ်တော့မှ လုပ်ယူနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးလေ … ။
ဒါပေမဲ့ အဲလိုလူမျိုးဟာ ghost တဲ့ နေရာမှာလည်း ဘယ်သူနဲ့မှ တူမှာမဟုတ်ဘူး ။
သူ့စိတ်က ပြီးပြီလို့ သတ်မှတ်လိုက်ရင် ရာသက်ပန် ပြီးပြီပဲ ။ ဘာလို့ဆို ဘယ်သူရှိမှ ဖြစ်မယ်ဆိုတဲ့စိတ်ဟာ သူ့မှာအစတည်းက မရှိလို့ပဲ ။ လူတစ်ယောက်ကို သူ့အနားခေါ်ထားတာဟာ မေတ္တာရှိလို့ တစ်ခုတည်းအတွက်ပဲ ဖြစ်တယ် ။
သူတို့က ဘယ်အချိန်မှာ ghost တတ်သလဲဆို …
လုံခြုံတယ်လို့ မခံစားရတော့တဲ့အခါ …
သူ Serious ထားတဲ့ ဆက်ဆံရေးကို အရိုသေတန်စေတဲ့အခါ …
ဟန်ဆောင်တဲ့ စကားနှင့် မတည်တဲ့ ကတိတွေကို ခဏတိုင်း လုပ်လာတဲ့အခါ …
အသွားပြန် မညီမျှတဲ့ ဆက်ဆံရေးတစ်ခု ဖြစ်လာတဲ့အခါ …
ဘဝထဲကနေ ပယ်ထုတ်ပြီး .. အရင်က သူ့ပုံအတိုင်း သူ့ဘဝနဲ့သူသာ ခပ်ဝေးဝေးမှာ သွားနေနေလိမ့်မယ် ။
လူတိုင်းအတွက်မဟုတ်ပဲ … ကိုယ့်အတွက် သီးသန့် ဖြစ်လာတဲ့ သူ့စေတနာ မေတ္တာကို တန်ဖိုးထားတတ်ဖို့လိုတယ် ။
အဲလိုလူတွေရဲ့ ချစ်ခင်လေးစားမှုဟာ သိပ်ရှာပါးတဲ့ အရာပဲ … ။

Saturday, August 15, 2026

❝ လောကမှာ နေရာတခုကိုရောက်ဖို့ … လူရည်လည်တဲ့သူဖြစ်ဖို့လိုပါတယ် ❞

 ကျမ ပိုပိုပြီးနားလည်လာတာတစ်ခုရှိပါတယ်။လူတိုင်းကို တူတူဆက်ဆံလို့ မရဘူး။အခြေအနေတိုင်းမှာ စကားတစ်မျိုးတည်း ပြောလို့မရဘူး။လူတိုင်းရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားကို ကိုယ့်စိတ်နဲ့ တိုင်းလို့လည်း မရဘူး။ဒါကြောင့် လောကမှာ “လူရည်လည်ဖို့” လိုပါတယ်။လူရည်လည်တယ်ဆိုတာ သူများကို လှည့်စားတတ်တာမဟုတ်ဘူး။သူများကို ကျော်ခွတတ်တာမဟုတ်ဘူး။အခွင့်အရေးယူပြီး အနိုင်ကျင့်တတ်တာလည်း မဟုတ်ဘူး။လူရည်လည်တယ်ဆိုတာ လူတွေကြားမှာ ဘယ်လိုနေထိုင်ရမလဲဆိုတာ နားလည်တတ်တာပါ။ကိုယ့်ရှေ့မှာ ထိုင်နေတဲ့သူက ဘယ်လိုလူမျိုးလဲဆိုတာ အချိန်ယူပြီး လေ့လာတတ်ရတယ်။တချို့လူက စကားနည်းပေမယ့် အတွေးနက်တယ်။တချို့က စကားချိုပေမယ့် အကျိုးအမြတ်ကိုပဲ ကြည့်တတ်တယ်။တချို့က ရိုးရိုးသားသားနဲ့ ပြောတတ်တယ်။တချို့က ကိုယ့်ကိုယ်ကို မဖော်ပြဘဲ အခြေအနေကို အရင်စောင့်ကြည့်တတ်တယ်။လူတစ်ယောက်ရဲ့ စကားကိုပဲ နားထောင်တာမဟုတ်ဘဲသူ့အပြုအမူ၊ သူ့တုံ့ပြန်ပုံ၊ သူ့ဆုံးဖြတ်ချက်၊ သူ့အကျိုးစီးပွားနဲ့ သူ့ရဲ့ အပြောအဆိုတွေကြားက ကွာဟချက်ကိုပါ မြင်တတ်ဖို့လိုပါတယ်။ဒါက လူကဲခတ်တတ်ခြင်းပါ။


တစ်ဖက်လူရဲ့ စိတ်ခံစားချက်ကိုလည်း နားလည်တတ်ဖို့လိုတယ်။သူက ဒီအချိန်မှာ စိတ်အေးနေသလား။ဖိအားများနေသလား။စိတ်မကောင်းဖြစ်နေသလား။ကိုယ့်စကားကို လက်ခံနိုင်တဲ့အခြေအနေရှိသလား။တစ်ခါတလေ စကားမှန်ကို ပြောတာနဲ့ စကားမှန်ကို ပြောသင့်တဲ့အချိန် ဆိုတာ မတူပါဘူး။ကိုယ်ပြောတာ မှန်နေပေမယ့် အချိန်မှားရင် ပြဿနာဖြစ်နိုင်တယ်။ဒါကြောင့် လူရည်လည်တဲ့သူဆိုတာ ဘာပြောရမလဲ သိရုံမက ဘယ်အချိန်မှာ ပြောရမလဲ၊ ဘယ်လိုအသုံးအနှုန်းနဲ့ ပြောရမလဲ၊ ဘယ်အရာကိုတော့ မပြောသင့်သေးဘူးလဲဆိုတာပါ ခွဲခြားတတ်တဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

စီးပွားရေးလုပ်လာတဲ့အခါ ဒီအရည်အချင်းက ပိုအရေးကြီးလာပါတယ်။Customer နဲ့တွေ့ရင် Customer ရဲ့နေရာကနေ တွေးတတ်ရတယ်။ဝန်ထမ်းနဲ့ပြောရင် ဝန်ထမ်းရဲ့အခြေအနေကို နားလည်တတ်ရတယ်။Business Partner နဲ့ ဆွေးနွေးရင် ကိုယ့်အကျိုးတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ တစ်ဖက်လူရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အကျိုးစီးပွားကိုပါ မြင်တတ်ရတယ်။အာဏာရှိတဲ့သူနဲ့တွေ့ရင် Ego နဲ့ မကစားသင့်သလို ကိုယ့်အပေါ် အားနည်းတဲ့သူကိုလည်း ကိုယ့်အာဏာနဲ့ မဖိနှိပ်သင့်ဘူး။ဘယ်သူ့ရှေ့မှာ ဘယ်လောက်အထိ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖော်ပြရမလဲဆိုတာ သိခြင်းကလည်း လူရည်လည်ခြင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပါပဲ။

တချို့လူတွေက လူရည်လည်တာကို “လူလည်ကျတာ” နဲ့ မှားတတ်ကြတယ်။ကျမအမြင်မှာတော့ အဲဒီနှစ်ခုက လုံးဝမတူပါဘူး။လူလည်ကျတာက သူများကို နစ်နာအောင်လုပ်ပြီး ကိုယ်အကျိုးရဖို့ ကြိုးစားတာ။လူရည်လည်တာကတော့ သူများကို မထိခိုက်စေဘဲ အခြေအနေကို နားလည်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကောင်းကောင်းစီမံနိုင်တာ။သူများရဲ့စိတ်ကို နားလည်နိုင်ပေမယ့် အခွင့်အရေးမယူဘူး။လူတွေရဲ့အားနည်းချက်ကို မြင်ပေမယ့် အသုံးချမနေဘူး။ဘယ်သူက ဘယ်လိုလူမျိုးဆိုတာ သိပေမယ့် မလိုအပ်ဘဲ တံဆိပ်မကပ်ဘူး။ဒါက EQ ရှိခြင်း၊ Emotional Intelligence ကောင်းခြင်း နဲ့လည်း အများကြီးဆိုင်ပါတယ်။

လူရည်လည်တဲ့သူတွေဟာ လူတိုင်းနဲ့ ရင်းနှီးနေဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။ဘယ်သူနဲ့ ဘယ်လောက်နီးရမလဲ၊ဘယ်သူ့ကို ဘယ်လောက်ယုံရမလဲ၊ဘယ်သူ့ရှေ့မှာဘယ်လောက်ပြောရမလဲ၊ဘယ်အချိန်မှာ နောက်တစ်လှမ်းဆုတ်ရမလဲ ဒါတွေကို သိတတ်ကြပါတယ်။ကျမကတော့ အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ လူတွေကို ပိုမယုံတော့တာထက် လူတွေရဲ့သဘောသဘာဝကို ပိုနားလည်လာတာ လို့ပဲ ပြောချင်ပါတယ်။လူတစ်ယောက်ကို တစ်ခါတွေ့ရုံနဲ့ ဆုံးဖြတ်လို့မရဘူး။ဒါပေမယ့် အချိန်ကြာလာတဲ့အခါ သူ့ရဲ့ pattern ကို မြင်လာတတ်တယ်။ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်လိုပြောင်းလဲတတ်လဲ။အကျိုးမရှိတော့ရင် ဘယ်လိုဆက်ဆံတတ်လဲ။ကိုယ့်ထက်အားနည်းတဲ့သူကို ဘယ်လိုပြုမူတတ်လဲ။အကျိုးရှိတဲ့သူကို ဘယ်လိုပြောတတ်လဲ။ဒီလိုအသေးစိတ်တွေကို သတိထားကြည့်တတ်လာရင်လူကဲခတ်နိုင်စွမ်းက တဖြည်းဖြည်း တိုးလာပါတယ်။

ဒါဟာ စာအုပ်ထဲက သင်ခန်းစာတစ်ခုတည်းနဲ့ ရလာတာမဟုတ်ဘူး။ဘဝမှာ လူတွေကိုတွေ့ရမယ်။မှားယွင်းတဲ့လူတွေနဲ့လည်း တွေ့ရမယ်။ယုံကြည်ပြီး နောက်မှ သင်ခန်းစာရတဲ့အခါတွေလည်း ရှိမယ်။ကိုယ်မထင်ထားတဲ့နေရာကနေ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အမှန်တရားကို မြင်ရတဲ့အချိန်တွေလည်း ရှိမယ်။အဲဒီအတွေ့အကြုံတွေကပဲ လူတစ်ယောက်ကို တဖြည်းဖြည်း “လူရည်လည်” လာစေပါတယ်။ဒါကြောင့် အခုထိ လူတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး မကျွမ်းကျင်သေးရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်မတင်ပါနဲ့။လူရည်လည်တာဟာ မွေးရာပါအရည်အချင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သလို အတွေ့အကြုံ၊ လေ့လာမှု၊ ကိုယ့်အမှားတွေကို ပြန်သုံးသပ်မှုနဲ့လည်း တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်လို့ရတဲ့ အရည်အချင်းတစ်ခုပါ။

အရေးကြီးဆုံးက လူတွေကို နားလည်တတ်ပါ။
ဒါပေမယ့် လူတွေရဲ့အားနည်းချက်ကို အသုံးမချပါနဲ့။အခြေအနေကို နားလည်တတ်ပါ။ဒါပေမယ့် အခြေအနေကောင်းတိုင်း အခွင့်အရေးယူဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။စကားပြောတတ်ပါ။ဒါပေမယ့် စကားနိုင်ဖို့အတွက် မပြောပါနဲ့။လူရည်လည်ပါ။ဒါပေမယ့် လူလည်မကျပါနဲ့။ကျမအတွက် တကယ့်လူရည်လည်ခြင်းဆိုတာ လူတွေကြားမှာ ကိုယ့်တန်ဖိုးမပျောက်ဘဲ နေတတ်ခြင်း၊သူများကို မနစ်နာစေဘဲ ကိုယ့်အကျိုးကို ကာကွယ်တတ်ခြင်း၊အခြေအနေတိုင်းမှာ စိတ်မလွတ်ဘဲ အထူအပါးနားလည်စွာ ဆုံးဖြတ်တတ်ခြင်း ပါပဲ။ဒါက စီးပွားရေးလောကမှာသာမက ဘဝတစ်လျှောက်လုံး အသုံးဝင်မယ့် အရည်အချင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

Sunday, July 26, 2026

တလွဲလူ့အဖွဲ့အစည်း

 ရှိုပင်ဟောင်ဝါပြောသလို ငါ့ကိုမွေးဖွားပြီး ငါးမိနစ်အတွင်းမှာ လူတွေက ငါ့နာမည်၊ ငါ့ရဲ့ဘာသာ၊ ငါ့ရဲ့လူမျိုးကအစ သတ်မှတ်လိုက်ကြတယ်၊ ပြီးတော့ ငါကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ခဲ့တာမဟုတ်တဲ့အရာတွေကို ကာကွယ်ရင်း ကျန်ရှိနေတဲ့ဘဝတစ်ခုလုံးကို ကုန်ဆုံးဖို့ သင်ကြားခံခဲ့ရတယ်။


သူ့ဘာသာပျံနေတဲ့ ငှက်ကိုဖမ်းပြီး ဘုရားမှာ ငှက်ပြန်လွှတ်တာကို သာဓုခေါ်နေထဲက မင်းတို့သောက်တလွဲလူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးကို ငါအယုံအကြည်မရှိတော့တာပဲ။

𝗔𝗹𝗲𝘀𝘀𝗮𝗻𝗱𝗿𝗼 𝗔𝗱𝘃𝗲𝗻𝘁𝘂𝗿𝗲

Sunday, May 3, 2026

Money, happiness and eternal life - Greed | DW Documentary

 Money, happiness and eternal life - Greed (1/2)Part 1


Money, happiness and eternal life - Greed (2/2)Part 2

Thursday, April 16, 2026

အကောင်းဆုံး အစိုးရဟာ တိုင်းပြည်အပေါ် အမှန်တကယ် အကျိုးပြုပြီး အသိပညာနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ အာဏာရှင်

 လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အခြေအနေမှာ လူ အများစုရဲ့ စိတ်ခံစားချက် ဘယ်လိုရှိသလဲ။ လူအုပ်ကြီး ဘယ်ကို ရွေ့နေသလဲအပေါ် မူတည်ပြီး နားလည် အသုံးချနိုင်သူဟာ လူချစ်လူခင်ပေါအောင် လုပ်နိုင်တယ်။ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်နိုင်တယ်။ စီးပွါးရေးအရ အမြတ်ထုတ်နိုင်တယ်။

အမေရိကနဲ့ ဥရောပ နိုင်ငံကြီးတွေမှာ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူ ပြဿနာဟာ လတ်တလော ခေတ်စားနေတယ်။ ယနေ့အချိန်မှာ (လူအုပ်ကြီး) နိုင်ငံသားတွေဟာ ရွှေ့ပြောင်း အခြေချသူတွေကို လက်မခံလိုကြဘူး။ ဒါကို နားလည်တဲ့ Trumpဟာ လူအုပ်ကြီးရဲ့ စိတ်ခံစားချက်ကို အသုံးချပြီး မဲရအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်လောက်က ဂျာမနီမှာ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့် နဲ့လာတဲ့ ဒုက္ခသည် ၁.၂ သန်း (ဆီးရီးယား အများစု)ကို လက်ခံခဲ့တယ်။ ဂျာမဏီ အဓိပတိ Angela Merkel က ငါတို့ ဒါကို လုပ်နိုင်တယ် ဆိုတဲ့ ကြွေးကြော်သံနဲ့ အတူပေါ့။ ထိုအချိန် Merkelဟာ လူချစ်လူခင်လဲ များခဲ့တယ်။
ယခု ၂၀၂၆ မှာ ဒါမျိုး အလားတူပုံစံ ပြန်လုပ်မယ် ဆိုရင်တော့ ကိုယ့်သေတွင်း ကိုယ်တူးတာပဲ။ အခြေအနေတွေက မတူတော့ဘူး။ လူအုပ်ကြီးရဲ့စိတ်ခံစားချက် ပြောင်းသွားပြီ။ ဒီလို အခြေအနေမှာ ဒုက္ခသည်တွေကို မူလနိုင်ငံ ပြန်ပို့မယ်ဆိုတဲ့ ကြွေးကြော်သံကသာ နိုင်ငံရေး ပါတီတွေအတွက် မဲရနိုင်မယ်။
Warren Buffet ဟာ စတော့ရှယ်ယာတွေမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရင်း ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် စာရင်းဝင်ခဲ့တယ်။ သူက လူအုပ်ကြီး ဘယ်ကို ရွေ့နေသလဲအပေါ် အသုံးချပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်တယ်။ ကုမ္ပဏီတခုဟာ အလားအလာ ရှိရက်နဲ့ နာမည်ပျက်တခုကြောင့် ရှယ်ယာစျေး ကျသွားတယ်။ ကျဆင်းလာတဲ့ ရှယ်ယာစျေးအပေါ် ထပ်ကျမှာ စိုးရိမ်စိတ်နဲ့ လူအုပ်ကြီးဟာ ရသမျှစျေးနဲ့ ရှယ်ယာတွေ ထိုးရောင်းတယ်။ အကြောက်တရားကြောင့် ရှယ်ယာစျေးဟာ ကျပြီးရင်း ကျတယ်။ ထိုအချိန်မှာ Warren Buffet က ရှိသမျှ ရှယ်ယာအားလုံး ပေါချောင်ကောင်း စျေးနဲ့ သိမ်းကြုံးလိုက်ဝယ်တယ်။ အချိန်တခုအကြာ ရှယ်ယာတွေ ပြန်တက်လာချိန် အမြတ်တွေ တထောကြီး ရတယ်။
ဒီလိုပဲ လူအုပ်ကြီးဟာ ကုမ္ပဏီတခုအပေါ် အလွန်အမင်း အထင်ကြီး ယုံစားလွန်းချိန်မှာလဲ ရှယ်ယာတွေဟာ ပကတိ တန်ဖိုးထက် အဆမတန် တက်သွားတတ်တယ်။ စျေးတွေတက်လေ လူအုပ်ကြီးက လိုက်ဝယ်လေ ပိုတက်လေပဲ။ အဲလို အခြေအနေမျိုးမှာ Warren Buffet က လူအုပ်ကြီးနောက် ဘယ်တော့ မလိုက်ဘူး။ သူ့မှာ အဲဒါ ကုမ္ပဏီက ရှယ်ယာတွေ ရှိရင်တောင် ထုတ်ရောင်းတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်နှစ်၊ သုံးနှစ်လောက်မှာ သင်္ကြန်လည် ပျော်ပါးတဲ့ ပုံတွေ တင်မိရင် ဝိုင်းဆဲခံရမှာ အသေအချာပဲ။ ဒီနေ့ ဒီအချိန်မှာတော့ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားပြီ။ သင်္ကြန်လည် ပျော်ပါးနေတဲ့ လူတွေကို အပြစ်တင်မိရင် ဝိုင်းဆဲခံရမှာပဲ။ ထိုနည်းတူ အစိုးရကျောင်းထားတဲ့ ကလေးတွေကို လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေကထိ အပြစ်ဆိုနိုင်ပေမယ့် မနှစ်တနှစ်လောက်ကစပြီး ဘယ်သူမှ အပြစ်မပြောရဲတော့ဘူး။ ပြောသူကသာ အပြစ် ဖြစ်လိမ့်မယ်။ ဒီကိစ္စနှစ်ရပ်လုံးဟာ အာဏာရှင်စနစ် တခုထဲအောက်မှာ ရှိတယ်။ လူတွေရဲ့ ဒုက္ခတွေဟာ လျော့သွားလို့၊ တိုးလာလို့လဲ မဟုတ်ဘူး။ လူအုပ်ကြီးရဲ့ စိတ်ခံစားချက် ရွေ့သွားလို့သာ ဖြစ်တယ်။
အမှန် အမှားဟာ ပြောရခက်တယ်။ တိုင်းရင်းသားတွေ၊ ရိုဟင်ဂျာတွေ၊ လူမျိုးခြား ဘာသာခြားတွေအပေါ် အမြင်ဟာလဲ အခြေအနေ အချိန်အခါအပေါ်လိုက်ပြီး လူအုပ်ကြီးရဲ့ စိတ်ခံစားချက် ပြောင်းလဲနေတယ်။ အခု နိုင်ငံရေးမှာ လူအများ ချစ်ခင်ထောက်ခံမှုကို ရနေတဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာ ဆယ်လီတွေဟာ ဒီအချက်ကို ကောင်းကောင်းအသုံးချနိုင်တယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်သူ့ကို ဆဲရမလဲ။ ဘယ်သူ့ကို ချီးမွမ်းရမလဲ ကောင်းကောင်းနားလည်တယ်။
ဒီမိုကရေစီဟာ လူအများရဲ့ စိတ်ဆန္ဒနဲ့ လုပ်ဆောင်တယ်။ လူအများစုရဲ့ ဆန္ဒ၊ စိတ်ခံစားချက်ဆိုတိုင်း အမြဲမှန်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ လူတွေဟာ မိမိကျွမ်းကျင်ရာ နယ်ပယ်မှလွဲရင် ကျန်တဲ့အပိုင်းတွေမှာ သာမန်ပဲ။ ဒါကြောင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတခုမှာ သာမန်လူ အယောက်တသိန်းနဲ့ ပညာရှင်တယောက် ယှဥ်မယ်ဆို ပညာရှင် တယောက်ရဲ့ အဖြေကိုသာ ရွေးချယ်ရလိမ့်မယ်။ ဒီနေရာမှာ ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်းဟာ အလုပ်မဖြစ်ဘူး။
ဒီမိုကရေစီဟာ စင်းလုံးချော ပြည့်စုံနေတာ မဟုတ်ဘူး။ မပြည့်စုံတဲ့ လူအုပ်ကြီးရဲ့ စိတ်ခံစားချက်အရ အခြေအနေ အချိန်အခါလိုက် ပြောင်းလဲနေတယ်။ စကားတခု ရှိတယ်။ အကောင်းဆုံး အစိုးရဟာ တိုင်းပြည်အပေါ် အမှန်တကယ် အကျိုးပြုပြီး အသိပညာနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ အာဏာရှင်ပါတဲ့။ ဒါပေမယ့် အဲလို အာဏာရှင်မျိုးက ရှာတွေ့ဖို့လဲ မလွယ်ဘူး။ ရှိချင်မှတောင် ရှိလိမ့်မယ်။

မျှော်လင့်ချက်

 'နွေနှောင်းလွန်စ မိုးဝသန်ဝယ်

တိမ်ညစ်ညိုတို့ ကောင်းကင်မှာကွယ်
ရွာမလိုနဲ့ မည်းတယ် မှောင်ရီခြယ်'

သီချင်းတွေက အတိတ်ကို ခေါ်သွားနိုင်တယ်။ မူယာမာယာမိုးက အဖေ ဖွင့်နေကြ သီချင်းလေး။ ဇော်ဝင်းထွဋ်က အဖေ အကြိုက်ဆုံး အဆိုတော်။ အဖေ ဖွင့်ခဲ့သမျှ သီချင်းတွေဟာ ကျနော် နားထဲစွဲလို့။ တနေရာရာမှာ ပြန်ကြားရင်ဖြင့် အတိတ်ဆီ ရောက်ရောက်သွားတတ်တယ်။

ပတ်ဝန်းကျင် အမြင်မှာတော့ ကျနော်တို့ မိသားစုက ပူလောင်တယ်တဲ့။ အဖေနဲ့ အမေကြားက ဖြေရှင်းမရတဲ့ လူမှု့ရေး ပြသနာတွေကြောင့် ညတိုင်းလိုလို ရန်ပွဲတွေ ရှိခဲ့တယ်။ ကျနော်တို့ သားသမီးတွေကလဲ မလိမ္မာပါဘူး။ မောင်နှမချင်း မတည့်ဘူး။ မိဘစကား နားမထောင်ခဲ့ဘူး။ သို့သော် အဖေနဲ့ အမေရဲ့ သားသမီးအပေါ် ဆိုဆုံးမပုံကလဲ ပုံမှန် မဟုတ်ခဲ့ဘူး။ အပြစ်ကြီးကြီး လုပ်ထားပေမယ့် ချစ်ပြနေတတ်သလို ဘာမှမဟုတ်တဲ့ ကိစ္စလေးနဲ့လဲ အသေအလဲ ထရိုက်တတ်တာမျိုး။ သူတို့ရဲ့ လက်ရှိ စိတ်ခံစားချက်အပေါ် မူတည်ပြီး ဆက်ဆံခံရတယ်။

နောက်ပိုင်း အဖေ အရက်လုံးလုံး စွဲလာတဲ့အခါ ဘာအလုပ်မှ မလုပ်တော့သလို ယောင်္ကျားမာနလဲ အဆုံးထိ လျှော့ချလိုက်တယ်။ ညသန်းခေါင်ကြီး ပြန်လာ တရပ်ကွက်လုံးကြားအောင် ကားဟွန်းတွေတီး အမေ့ကို တံခါးလာဖွင့်ခိုင်းတဲ့ အဖေ မဟုတ်တော့ဘူး။ အင်္ကျီနဲနဲလေး ကြေနေရင်တောင် ပြသနာရှာတဲ့ အဖေ မဟုတ်တော့ဘူး။ အရင်လို အိမ်ထဲ ဂေါက်တံကြီး တကားကား မီးချောင်းတွေ ကွဲအောင် ရိုက်မနေတော့ဘူး။

အဖေဟာ အရက်နဲ့ အရာအားလုံးကို လဲလိုက်တယ်။ အမေက အိမ်ထောင်တာဝန် အားလုံး ယူလိုက်တယ်။ ငွေရှာတာကအစ ကလေး ဝေယျဝစ္စ၊ ချက်တာပြုတ်တာအဆုံး တယောက်ထဲ ဒိုင်ခံဖြေရှင်းခဲ့တယ်။ အမေ့ရဲ့ ပင်ပန်းမှု့၊ စိတ်အလိုမကျမှု့၊ ဒေါသတွေ ပိုများတယ်။ အရင် လင်မယားချင်း ရန်ဖြစ်ရင် လက်ပါတတ်တဲ့ အဖေဟာ အမေ ဘာပြောပြော ငြိမ်ခံရတဲ့ ဘဝရောက်သွားတယ်။

ပူလောင်မှု့တွေ၊ စိတ်ညစ်ညူးစရာတွေကြားက ပျော်စရာတွေ၊ ကြည်နူးစရာ အခိုက်အတန့်တွေလဲ ရှိခဲ့တယ်။ အရင်ကတော့ အဖေနဲ့ အမေ သင့်သင့်မြတ်မြတ် ရှိမယ်။ ကိုယ့်တာဝန် ကိုယ်ကျေတဲ့ ပျော်ရွှင်စရာ မိသားစုလေး မျှော်လင့်ခဲ့ဖူးတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်က တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ မိသားစုတွေတွေ့ရင် လိုချင်ခဲ့ဖူးတယ်။

အခုနောက်ပိုင်း မဖြစ်နိုင်တာတွေ၊ မတူညီနိုင်တာတွေကို မျှော်လင့်နေတာထက် ကိုယ့်အခြေအနေအပေါ်မှာ လက်ခံနေနိုင်အောင်ပဲ ကြိုးစားဖြစ်လာတယ်။ ကိုယ့်မိဘ၊ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်လူမျိုး၊ ကိုယ့်တိုင်းပြည်ဟာ သူများမိဘ၊ သူများမိသားစု၊ သူများလူမျိုး၊ သူများတိုင်းပြည်တွေနဲ့ မတူနိုင်ဘူး။ ကိုယ်ဖြစ်ချင်သလို မဖြစ်နိုင်တာတွေဟာ အရွယ်ရလာတာနဲ့အမျှ ပိုပိုများလာကြောင်း သဘောပေါက်လာတယ်။ လူငယ်တုန်းကတော့ ကြိုးစားရင် ဘုရားတောင် ဖြစ်နိုင်တယ်ပေါ့။ အရွယ်ရလာတော့ ကိုယ့်ကလေး ကိုယ့်စကား နားထောင်ဖို့တောင် မျှော်လင့်ချက် မထားရဲတော့ဘူး။

သီချင်းတွေဟာ အတိတ်အကြောင်းတွေကို ပြောပြတယ်။ မူယာမာယာမိုး နားထောင်ရင်း တချိန်က ပူလောင်တဲ့ မိသားစုဘဝလေးဆီ သတိရမိသွားတယ်။ အခုချိန် အဖေနဲ့ အမေသာ ရှိဦးမယ်ဆို သား ဖြစ်ချင်တာ ဘာလဲ မပြောတော့ဘူး။ ဒီအတိုင်းလေးပဲ အဖေနဲ့အတူ သီချင်း နားထောင်မယ်။ အမေ့ ရင်ခွင်ထဲမှာနေမယ်။

ပျော်ကြစမ်းဟေ့

 အာဏာရှင်က ထိန်းချုပ်ထားတာ

လူလူချင်းကို နွားနဖားထိုးထားသလိုပဲ။
ဘယ်လိုသဘောဖြစ်နေလဲဆိုတော့
မင်းတို့တွေ ပျော်ကြဟေ့ ပျော်ကြ‌။
မင်းတို့တွေရဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊
စီးပွားရေး၊ လူအခွင့်အရေး၊
ဘဝအနာဂတ်တွေအကုန်လုံးကို
စုတ်ပြတ်သတ်နေအောင်ငါတို့လုပ်ထားမယ်။
အဲဒီအစား မင်းတို့အတွက်တကယ့်အစစ်အမှန်
မဟုတ်တဲ့ အနှစ်သာရမရှိတဲ့ပျော်စရာလေးတွေ
ဖန်တီးထားပေးမယ်။ ပျော်ကြစမ်းဟေ့
ဆိုပြီးတော့ လုပ်ပေးထားသလိုပဲ။
လူလူချင်းအတူတူ အသက်အရွယ်အလိုက်
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဟိုးနိုင်ငံခြားကလူတွေနဲ့
လူအခွင့်အရေးတန်းတူညီမျှရတာကို
သွားမယှဉ်နဲ့ဦး။ ဒီနိုင်ငံထဲမှာလူဖြစ်တာချင်း
အတူတူကိုတောင်မှ သူလည်းဒီနိုင်ငံမှာမွေး
ကိုယ်လည်းဒီနိုင်ငံမှာမွေးတာချင်းအတူတူ
သူတို့က ပညာရေးကိုဆိုရင်
နိုင်ငံခြားကျောင်းမှတက်ပြီး
နိုင်ငံခြားဘွဲ့မှယူကြတာ။
ကိုယ်တွေကိုတော့ ပညာရေးအစုတ်အပဲ့တွေ
အောက်မှာ အချိန်တွေကုန်ခိုင်းထားတယ်။
၁၅ နှစ်နီးပါး သုံးစားမရတဲ့ပညာရေး
အစုတ်အပဲ့ကြီးနဲ့ အချိန်ဖြုန်းထားခိုင်းပြီး
အချိန်တန်ဘွဲ့ရတော့ ရတဲ့ဘွဲ့က ဒီနိုင်ငံထဲ
မှာတောင် ပေးစရာအလုပ်အကိုင်
အလုံအလောက်ရှိမနေဘူး။ ဒီမှာဘွဲ့ရပြီး
ဒီမှာလုပ်စရာအလုပ်မရှိလို့ နိုင်ငံခြား
သွားတော့ရော? အိမ်ဖော်နဲ့ အလုပ်ကြမ်းသမား
ပဲထွက်လာတယ်။ မြန်မာပြည်က
ဘွဲ့ရပညာတတ်တွေလာသဟဆိုပြီးတော့
ဘယ်သူကမှအထင်မကြီး။ လစာများများ
လိုချင်ရင် ကျွန်လိုများများရုန်းကန်ပဲ။
ပညာရှင်တစ်ယောက်လို ‌ရပ်တည်ချင်ရင်တော့
အနည်းဆုံးတော့ နိုင်ငံခြားကျောင်းတစ်ခုခုနဲ့
ပြန် Join နိုင်ဦးမှပဲရမယ်။ တကယ်ဆို
ပြည်တွင်းက လူငယ်လေးတွေအတွက်
ဒီလိုစုတ်ပြတ်တဲ့ပညာရေးမျိုးမဖြစ်အောင်
ဖန်တီးပေးသင့်တယ်မဟုတ်ဘူးလား။
ဒီနိုင်ငံမှာဘွဲ့ရခဲ့ကြတဲ့ ကလေးတွေဟာ
ဒီနိုင်ငံထဲမှာ အဆင့်အတန်းမြင့်မားတဲ့
အလုပ်တစ်ခုရသင့်တာမဟုတ်ဘူးလား။
နိုင်ငံခြားထွက်ရင်လည်း ဒီနိုင်ငံကရတဲ့
ဘွဲ့လက်မှတ်က နိုင်ငံခြားမှာ Professional
အလုပ်တစ်ခု ရကိုရနိုင်တဲ့ပညာရေးမျိုး
ဖြစ်သင့်တယ်မဟုတ်ဘူးလား။
ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်လာရင်လည်း
သူတို့ကကိုယ်ပိုင်လေယာဉ်တွေနဲ့ နိုင်ငံခြားကို
အိမ်ဦးနဲ့ကြမ်းပြင်လို ဆေးသွားကုနေကြတာ။
ခေါင်းလေးတစ်ချက်ကိုက်တာကစလို့
ဗိုက်လေးခဏအောင့်တာအဆုံး
နိုင်ငံခြားဖြစ် ဆေးဝါးအကောင်းစားတွေနဲ့ပဲ
ကုနေကြတာ။ ကိုယ်တွေကတော့
ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာမှအစုံအလင်မရှိတဲ့
ပြည်သူ့ဆေးရုံအစုတ်အပြတ်တွေမှာ
ပေးရတဲ့ကုန်ကျစရိတ်နဲ့ ပြန်ရတဲ့
ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုတွေက
မတန်မရာတွေဖြစ်ပြီး တစ်နေ့တစ်နေ့ဆေးရုံမှာ
လူတွေသေလိုက်ကြတာဆိုတာ အတုံးအရုံး။
ကိုယ့်ဟာကိုယ်ဆေးဝယ်သောက်လို့ရနေတဲ့
ရောဂါမျိုးဆိုလည်း ဆေးတွေပါအလွယ်တကူ
ဝယ်လို့မရတဲ့အထိလုပ်ထားတယ်။
‌ဆေးဝါးပြတ်လပ်မှုတွေဖြစ်လို့ ပြည်သူတွေဟာ
ကျန်းမာရေးတွေစုတ်ပဲ့နုံချာနေရော။
ခုနောက်ပိုင်း ဒီနိုင်ငံထဲမှာ
တစ်ခုခုဆို ဖြစ်တာနဲ့ သေပဲ။
ပိုက်ဆံနည်းနည်းရှိတဲ့လူက နည်းနည်းကြာမှ
သေတယ်။ မရှိတဲ့လူက မြန်မြန်သေတယ်။
ဒါပဲကွာတယ်။ ဘာလို့ဆို ပြည်တွင်းထဲမှာ
ပြည်သူ‌တွေအတွက် ဖန်တီးပေးထားတဲ့
ကျန်းမာရေးအဆင့်အတန်းက
ဟိုးအောက်အဝိစိမှာကိုး။
စီးပွားရေးပိုင်းကိုကြည့်ဦးမလား
မြန်မာတစ်နိုင်ငံထဲမှာမွေးလာတာချင်းအတူတူ
ဒီနိုင်ငံရဲ့ သယံဇာတတွေကို ကိုယ်တွေက
သုံးစွဲခွင့်မရှိ။ တိုက်ရိုက်သုံးစွဲခွင့်မရှိရင်တောင်
ဒီသယံဇာတတွေကိုအသုံးချပြီး ကောင်းမွန်တဲ့
အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းကောင်းတွေ
ဖန်တီးပေးထားရင် ဒါသည်လည်း
ကိုယ်တွေသုံးရတာနဲ့အတူတူပါပဲ။
ခုတော့ ဒီနိုင်ငံမှာလုပ်စရာဆိုလို့
အရောင်းဝန်ထမ်း၊ ဈေးရောင်း၊ Deli ပို့၊
စားသောက်ဆိုင်စားပွဲထိုး၊ ထမင်းချက်
ဒါတွေကလွဲရင်ရွေးချယ်စရာဘာမှသိပ်မရှိတော့။
နိုင်ငံခြားဆိုတာ ထွက်ချင်တိုင်းထွက်မရ။
ပြန်လာပြီးရင် ပြန်ထွက်ခွင့်မရ။ ခုတော့ဖြင့်
တစ်လဝင်ငွေ ၁ သိန်းဆိုရင်
ထွက်ငွေက ၁၀ သိန်း။
တစ်လဝင်ငွေ ၁၀ သိန်းဆိုရင် ထွက်ငွေက
သိန်း ၁၀၀။ အဲလိုတွေဖြစ်နေပြီ။
ဒီနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ (၅) နှစ်အရွယ်ကလေး
၁ ယောက်နဲ့ တခြားလူ့အခွင့်အရေးအပြည့်အဝ
ရတဲ့နိုင်ငံက (၅) နှစ်အရွယ်ကလေး
၁ ယောက်ကို နောက် အနှစ် ၂၀ ကြာတဲ့အခါ
ပြန်ယှဉ်ကြည့်လိုက်။ ဘဝ (၂) ခုကဘယ်လိုမှ
ယှဉ်လို့မရအောင်ကို မိုးနဲ့မြေလိုကွာခြားသွားပြီ။
အဲတာ နိုင်ငံရေးပဲ။ အဲတာ အာဏာရှင်က
ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ပြီး နဖားထိုးခံထားရတဲ့ဘဝပဲ။
ဒီအကြောင်းအရာတွေကိုအားလုံးမေ့လျော့နေပြီး
လုံးဝ (လုံးဝ) ကိုမစဉ်းစားမိလောက်အောင်
ဘာနဲ့လုပ်ထားလဲဆိုတော့ ကုန်ဈေးနှုန်းတွေကို
အဆမတန်မြှင့်တင်ထားလိုက်ပြီး လူတွေကို
တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်ကို ရုန်းကန်ခိုင်းထား
လိုက်တယ်။တစ်တိုင်းပြည်လုံးကပြည်သူတွေက
အဲလို ခွေးလိုနွားလိုတွေရုန်းကန်နေကြရတော့
စောစောကပြောတဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊
စီးပွားရေး၊ လူ့အခွင့်အရေး၊ ဘဝအနာဂတ်
ဒါတွေအားလုံးကို အခိုးခံလိုက်ရပြီး
ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခံနေရပါလားဆိုတာကို
မတွေးနိုင်မခေါ်နိုင် မစဉ်းစားမဆင်ခြင်နိုင်တွေ
ဖြစ်ကုန်ရော။ ကိုယ့်ကို ဖိနှိပ်နေလို့ ဖိနှိပ်နေမှန်း
တောင်မသိကြတော့ဘဲ နိုင်ငံရေးအသိစိတ်တွေ
နိုးကြားမှုတွေ မှေးမှိန်နေအောင်
ဘဝတစ်လျှောက်လုံး သေအောင်ရုန်းကန်ခိုင်း
ထားပြီး ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲလေးတွေ
ဖန်တီးပေးထားလိုက်တယ်။ ခုခေတ်မှာ
တစ်လတစ်လ သေအောင်ကုန်းရုန်းလုပ်ပြီးမှ
လကုန်ရက် မာလာရှမ်းကောလေးတစ်ပွဲတောင်
မဝယ်စားနိုင်တဲ့လူငယ်တွေ၊
အင်္ကျီအသစ်လေးတစ်ထည်မဝယ်ဝတ်နိုင်တဲ့
ဆယ်ကျော်သက်လေးတွေ ဒုနဲ့ဒေး။
ဘာမှမစားဘဲ ရေနဲ့ထမင်းပဲဆိုရင်တောင်
ဟိုနေရာလည်းမသွားနိုင်၊ ဒီနေရာလည်း
မလာနိုင်နဲ့ သူများတွေလို အလုပ်ပိတ်ရက်မှာ
အပန်းဖြေ ခရီးထွက်ဖို့ဆိုတာ
မျှော်လင့်ချက်အိပ်မက်ကြီးတစ်ခုလိုတောင်
ဖြစ်ကုန်ကြတဲ့လူတွေ အများကြီး။
လက်ထဲမှာ သိန်း ၁၀၀ လောက်ရှိနေရင်တောင်
ကျန်းမာရေးကိစ္စဖြစ်လို့ ဆေးရုံတက်ရင်
သိန်း ၁၀၀ ဆိုတာ ဘာမှသုံးစားလို့မရတဲ့
ငွေပမာဏဖြစ်သွားပြီ။
ပိုက်ဆံအရမ်းချမ်းသာနေရင်လည်း
အခွင့်ထူးခံလူတန်းစားမဟုတ်ရင်
နိုင်ငံခြားကို သွားချင်တိုင်းသွား၊
လာချင်တိုင်းလာလို့မရ။ ဆိုင်ရာပိုင်ရာတွေကို
ပူဇော်ကန်တော့ပြီးမှသွားလို့ရ။
အိမ်က ကလေးပျောက်တယ်။ မရှာနဲ့
ပေါ်တာဆွဲသွားပြီဆိုရင် သိသိရက်နဲ့
ဘာမှလုပ်မရ။ ဒီတိုင်းထိုင်ကြည့်နေရုံ။
တိုင်ရင်လည်းဘာမှမထူး။ စစ်မှုထမ်းကြေး
ဆိုပြီး လစဉ်ငွေကောက်နေတာတွေ၊
ဘာမှတ်ပုံတင်ကိုင်ထားလို့ဆိုပြီး
ဒီနိုင်ငံသားဖြစ်ပါလျက်နဲ့ ဒီနိုင်ငံထဲမှာတောင်
လွတ်လပ်စွာခရီးသွားလာခွင့်မရ၊
ကားပေါ်မှာမှတ်ပုံတင်စစ်လို့
ဘယ်လောက်မျဉ်းစောင်းဖြစ်နေရင်
ကားပေါ်ကဆွဲချခံရ၊ ညဘက်တွေ လွတ်²လပ်²
သွားချင်တိုင်းသွားလာခွင့်မရ
အင်တာနက်ကအစ လွတ်လပ်စွာသုံးစွဲခွင့်မရ
...................
ချရေးလိုက်ရင် မကုန်ဆုံးနိုင်သော
တရားလွန်လွန်း‌နေတဲ့
လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ခံနေရမှုတွေ
ဒါတွေအားလုံးက ငါတို့အတွက်လိုလို့လား?
ဘာကြောင့်လဲ? ဘာအတွက်လဲ?
ဘာလို့များ ငါတို့တွေက လူလူချင်းအတူတူ
တစ်နိုင်ငံထဲမှာ မွေးလာတာချင်းအတူတူ
သူတို့ရဲ့ နဖားကြိုးထိုးတာကို ခံထားရတာလဲ?
ဒီလိုတွေ တွေးကြည့်လိုက်ရင်
တွေးတတ်မယ်ဆိုရင် သင်္ကြန်မှာပျော်ကြတယ်
ဆိုတာတကယ်တမ်းတော့စောစောကပြောသလို
အာဏာရှင်က ငါတို့ရဲ့ အမှန်တကယ်
ပျော်ရွှင်ခြင်းအစစ်အမှန်တွေကိုတော့
ခိုးယူသွားပြီး ငါတို့ကို အတုတွေနဲ့
အစားထိုးပေးထားတာပဲ။ ဦးနှောက်ရှိရင်
ဒါဟာ ပျော်စရာတစ်စက်မှမကောင်းတဲ့
အချိန်ပဲဆိုတာ တွေးခေါ်နိုင်လိမ့်မယ်။
စဉ်းစားကြည့်တယ်နော်။
ရပ်ကွက်သေးသေးလေးထဲမှာကအစ
လူလေး ၁၀/၁၅ ယောက်လောက်စုပြီး
ဆောင်းဘောက်လေးဖွင့် ကနေလိုက်ကြတာ
ကနေ အစပြုပြီး
လူစည်ကားတဲ့ ပြည်သူ့ရင်ပြင်၊မြို့တော်ခန်းမ
အစရှိသဖြင့် အဲလိုနေရာတွေမှာ
လူပင်လယ်ကြီးလို ကနေကြတာ အလယ်
ညဘက်တွေ ဘားတွေ ကလပ်တွေမှာ
ကခုန်နေကြတာအဆုံး
ဒီနိုင်ငံကြီးထဲမှာ ဘာတွေကိုများပျော်ရွှင်ပြီး
မြူးထူးခုန်ပေါက်ကနေရလောက်တဲ့ထိ
ပျော်စရာတွေရှိနေလို့လဲ။
အမြဲစိတ်ညစ်နေရတာပဲကွာ
တခါတလေတော့လည်း ပျော်စရာရှိတာ
ပျော်လိုက်ပေါ့လို့ ပြောရအောင်ကလည်း
အဲလိုအမြဲစိတ်ညစ်ပြီး လူနဲ့မတူအောင်
လုပ်ထားတာက လူကဖန်တီးယူထားတာလေ။
ကိုယ့်ကံကြောင့် ကိုယ်ဖြစ်နေတာမှမဟုတ်တာ။
ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီနိုင်ငံမှာလူလာဖြစ်ရတာကိုက
ကိုယ်ပြုခဲ့တဲ့ ကံတွေကြောင့်လို့
တရားသဘောနဲ့ဖြေလိုက်ရင်တောင်
သံဝေဂရစရာပဲရှိမှာ။ ပျော်စရာဆိုတာ
တစ်စက်လေးတောင် ရှိမနေဘူး။
သင်္ကြန်ဖြစ်တယ်။ ဘောက်တွေဖွင့်ပြီး
ကကြခုန်ကြပျော်လိုက်ကြတာပဲ။
(၄) ရက်လောက် ဘာမှအဓိပ္ပာယ်မရှိ
ဘောက်ဖွင့်ကကြ ပြီးသွားတော့
အချိန်တန်တော့ အာဏာရှင်ကဖန်တီးထားတဲ့
တိရစ္ဆာန်ဘဝကိုပြန်သွား တိရစ္ဆာန်လို
ပြန်ရုန်းကန်ကြပြန်ရော။ အရာရာ
အခိုးခံထားရလို့ ဆုံးရှုံးနေတဲ့နိုင်ငံကြီးမှာ
မတွေးတတ်၊ မခေါ်တတ်၊ မစဉ်းစား
မဆင်ခြင်တတ်၊ မနာတတ်၊ ဆုံးရှုံးနေလို့
ဆုံးရှုံးနေမှန်း မမြင်တတ်လိုက်ကြပုံများ။
ဒါတွေကိုကြည့်ပြီး ဒီဘဝတွေကလွတ်အောင်
ဝိုင်းဝန်းရုန်းကန်ပေးနေတဲ့ လူတွေကိုတောင်မှ
ခုဆို အပြစ်တွေမြင်လို့၊ ဆဲလို့ဆိုလို့။
တစ်နှစ်မှတစ်ခါမို့ ပျော်တော့ဘာဖြစ်လဲ။
မပျော်ရတာ (၅) နှစ်ရှိသွားပြီတို့ ဘာတို့။
တကယ်တမ်းကျ သင်္ကြန်က
တစ်နှစ်မှ တစ်ခါပဲဖြစ်တယ်ဆိုပေမဲ့လို့
တစ်နှစ်မှာ တစ်ခါပဲဖြစ်ကြတဲ့
တခြားပွဲတော်တွေတိုင်းမှာလည်း
ဒီလူတွေက အမြဲပျော်နေကြတာပါပဲ။
တန်ခူးကနေစလို့ တပေါင်းလထိ
(၁၂) လရာသီပွဲတော်တွေတိုင်းဟာ
သူ့လနဲ့သူ အကုန်လုံး တစ်နှစ်မှတစ်ခါပဲ
ဖြစ်ကြတာချည်းပဲ။ ဒါပေမဲ့ တို့လူမျိုးတွေက
အဲ (၁၂) လ ရာသီပတ်လုံးကို ဘာပွဲလာလာ
တစ်ပွဲမှမလွတ်ဘဲ အကုန်ကိုပျော်နေကြတာ။
အာဏာရှင်ကလည်း သူ့စိတ်ကြိုက်
ကြိုးကိုင်ချယ်လှယ်နိုင်ဖို့ ပျော်စရာအတုတွေ
ဖန်တီးပေးထားတယ်။
တို့ပြည်သူတွေကလည်း ပျော်နေရရင်ပြီးရော
ပျော်နေရရင်ကိုဖြစ်တယ် ပျော်ဖို့ပဲအဓိက။
ပျော်သာပျော်နေရမယ်ဆိုရင်
ငါတို့တွေ ဘယ်ဘဝရောက်ရောက်ဆိုတာမျိုး။
ဆိုတော့ကာ အရမ်းကိုလိုက်ဖက်လွန်းချက်ပဲ။
အကြီးကြီးတွေ လိုက်တွေးနေစရာမလိုပဲ
နည်းနည်းလေးတွေးကြည့်လိုက်ရင်တောင်
ကိုယ့်နိုင်ငံသားအချင်းချင်း
ကျွန်ပြုခံနေရတဲ့ဘဝကြီးမှာ အမြဲပျော်နေနိုင်
ကြတဲ့လူတွေကိုမြင်ရတာ သူတို့ခေါင်းထဲမှာ
ဗလာနတ္ထိဖြစ်နေတာလားဆိုတာ အံ့ဩမိတယ်။
နဖားထိုးခံရလည်းပျော်ပျော်ပဲ။လူ့အခွင့်အရေး
တွေဆုံးရှုံးလည်းပျော်ပျော်ပဲ။ ရတဲ့လစာက
၁ လ ၂ သိန်းခွဲလောက်ရပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းကို
သိန်း ၂၀ လောက်ဖြစ်အောင်ဆွဲတင်ထားလို့
တစ်လတစ်လ လူနဲ့တူအောင် မစားရလည်း
ပျော်ပျော်ပဲ။ ပညာရေး၊ကျန်းမာရေး
နိမ့်ကျမှုတွေကိုတော့ ထည့်မပြောတော့ဘူး။
အဲဒီလိုလူတွေထဲမှာမှ ငါတို့တွေကျတော့
ဘယ်လိုလူမျိုးလဲဆိုတော့
အာဏာရှင်က ချကျွေးတဲ့ ဘယ်လိုငါးစာမျိုး
ကိုမှ လုံးဝမစားဘဲ ဒီတိုင်းအငတ်ခံနေကြတဲ့
ငါးကလေးတွေလိုပဲ ဟိုးလွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၁၅ ကနေ
၂၀၁၉ ထိကာလတွေတုန်းကရခဲ့ဖူးတဲ့ပျော်ရွှင်မှုအစစ်အမှန်တွေကိုပဲ ပြန်လည်တောင့်တရင်း
ငါတို့တွေ မတရားဖိနှိပ်ခံနေရတယ်ဆိုတဲ့
အတွေးတွေထဲမှာ ခုချိန်ထိပိတ်မိနေတုန်းပဲ။
သူများတွေ ဘာပွဲလာလာ တစ်ပွဲမှမလွတ်ဘဲ
ရှိသမျှပွဲအကုန် ပျော်တတ်၊ ပျော်နိုင်နေကြတဲ့
အချိန်မှာ ငါတို့တွေကျတော့ ဘာပွဲလာလာ
ဘယ်ပွဲမှကို ပျော်ချင်စိတ်လည်းမရှိ၊
ပျော်လည်းမပျော်တတ်တော့တဲ့လူတွေလို
ဖြစ်သွားပြီး ဒါတွေဟာအတုအယောင်တွေပဲ
အချိန်တန်တော့လည်း ငါတို့ရဲ့
လူ့အခွင့်အရေးတွေ ထိန်းချုပ်ခံထားရတယ်။
ငါတို့ဟာ နဖားထိုးခံထားရတယ်ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့
မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ၁၂ လရာသီပွဲတော်တွေဟာ
ပျော်စရာလို့ မမြင်တတ်ခဲ့တော့တာ
ကြာလှပေရောပေါ့ ......

Thursday, April 9, 2026

Motivated Reasoning (လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ခြင်း)

 လူတွေက အချက်အလက်အသစ်တွေကို လက်ခံရရှိတဲ့အခါ စက်ရုပ်တွေလို ခံစားချက်ကင်းကင်းနဲ့ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ဆုံးဖြတ်လေ့မရှိကြပါဘူး။ ကိုယ်ယုံကြည်ချင်တဲ့အရာကိုသာ အမှန်လို့ လက်ခံချင်ကြတဲ့ စိတ်သဘောသဘာဝ ရှိကြပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး ကိုယ့်ရဲ့ ဆန္ဒ၊ ခံစားချက်နဲ့ ကိုယ်ယုံကြည်ထားပြီးသား အယူအဆတွေအပေါ် အခြေခံပြီး သတင်းအချက်အလက်တွေကို ကောက်ချက်ချတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကို စိတ်ပညာမှာ Motivated Reasoning (လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ခြင်း) လို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်မှာ လူတစ်ယောက်က သူ့ရဲ့ မူလယုံကြည်ချက်ကို ထိခိုက်စေမယ့် အထောက်အထားတွေကို တွေ့လာရတဲ့အခါ အဲဒီအထောက်အထားတွေကို လျစ်လျူရှုတာ၊ အပြစ်ရှာတာ ဒါမှမဟုတ် ပုံဖျက်တာမျိုးတွေ လုပ်တတ်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒါက သာမန်လူတွေမှာသာမကဘဲ ပညာတတ်တွေ၊ ကျွမ်းကျင်သူတွေမှာပါ ဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ သဘာဝတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ အဖြေတစ်ခုရဖို့အတွက် ဦးနှောက်က မသိမသာ လမ်းကြောင်းလွှဲပေးလိုက်တဲ့ သဘောပါပဲ။


ဒီဖြစ်စဉ် ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ရင် လူတွေရဲ့ Information Processing (သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှု) လုပ်ငန်းစဉ်မှာ အဓိက ရည်မှန်းချက် နှစ်မျိုးရှိတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ပထမတစ်မျိုးက Accuracy Goals (တိကျမှန်ကန်မှုကို ရှာဖွေသော ရည်မှန်းချက်များ) ဖြစ်ပြီး အမှန်တရားကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း သိချင်တဲ့စိတ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယတစ်မျိုးကတော့ Directional Goals (ဦးတည်ချက်ထားရှိသော ရည်မှန်းချက်များ) ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ဖြစ်ချင်တဲ့၊ ကိုယ်ယုံကြည်ချင်တဲ့ ကောက်ချက်တစ်ခုဆီကိုသာ ရောက်အောင် သွားချင်တဲ့ စိတ်ဆန္ဒမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ Motivated Reasoning (လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ခြင်း) ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါမှာ လူတွေရဲ့ ဦးနှောက်က Accuracy Goals ထက် Directional Goals ကို ပိုပြီး ဦးစားပေးလိုက်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်အယူအဆနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အချက်အလက်တွေကိုဆိုရင် အလွယ်တကူ လက်ခံလိုက်ကြပြီး၊ ကိုယ့်အယူအဆနဲ့ ဆန့်ကျင်နေတဲ့ အချက်အလက်တွေကိုဆိုရင်တော့ စံနှုန်းမြင့်မြင့်ထားပြီး အပြစ်ရှာဝေဖန်တတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ တိကျတဲ့ အထောက်အထားတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ပြသနေပါစေ၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ Belief Perseverance (ယုံကြည်ချက်ကို စွဲကိုင်ထားခြင်း) ကို ပြောင်းလဲဖို့ဆိုတာ အလွန်ခက်ခဲသွားတတ်ပါတယ်။

ဒီလိုယုံကြည်ချက်ကို ပြောင်းလဲဖို့ ခက်ခဲရုံသာမကဘဲ တစ်ခါတလေမှာ အလွန်ဆိုးရွားတဲ့ The Backfire Effect (တန်ပြန်သက်ရောက်မှု) ဆိုတာကိုပါ ရင်ဆိုင်ရတတ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ကို သူယုံကြည်ထားတာတွေ မှားယွင်းနေကြောင်း ခိုင်လုံတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေ အတိအကျ ပြသလိုက်တဲ့အခါ အမှားကို လက်ခံပြီး အမြင်ကျယ်ကျယ်နဲ့ ပြင်ဆင်မယ့်အစား သူတို့ရဲ့ မူလယုံကြည်ချက်ကို ပိုပြီးတော့တောင် အသည်းအသန် ဖက်တွယ်သွားတတ်တဲ့ စိတ်ပညာ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးနှောက်က ကိုယ့်ရဲ့ ခံယူချက်ကို လာရောက်စိန်ခေါ်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တစ်ခုလိုမျိုး အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်လိုက်တာကြောင့် အခုလို ဖြစ်ရတာပါ။ ဒါဟာ လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ခြင်းရဲ့ အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဘာလို့ တချို့လူတွေကို အချက်အလက်တွေ ခင်းကျင်းပြသပြီး ရှင်းပြနေရက်နဲ့ လုံးဝ လက်မခံကြတာလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအတွက် အကောင်းဆုံး အဖြေတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးနဲ့ ဘာသာရေး လိုရာဆွဲတွေးခေါ်မှုတွေမှာ ဒီတန်ပြန်သက်ရောက်မှုကို အပြည့်အဝ တွေ့မြင်ရလေ့ရှိပြီး သူတို့ကို ဝေဖန်ထောက်ပြလေလေ သူတို့ရဲ့ မှားယွင်းတဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ပိုပြီး ခိုင်မာအောင် ခံတပ်တည်ဆောက်လေလေ ဖြစ်တတ်တဲ့ သဘောသဘာဝကို နားလည်ထားဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

ဒီလိုမျိုး လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ရတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းထဲမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်သောင့်သက်သာရှိမှုကို ရှာဖွေချင်တာကလည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ သူလက်ခံထားတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတဲ့ အချက်အလက်အသစ်တစ်ခုကို ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ Cognitive Dissonance (သိမြင်မှုလွဲချော်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပွတ်တိုက်မှု) လို့ခေါ်တဲ့ မသက်မသာဖြစ်မှုမျိုးကို ခံစားရပါတယ်။ အဲဒီလို စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုနဲ့ ဖိအားတွေကို ရှောင်လွှဲနိုင်ဖို့အတွက် ဦးနှောက်က အလိုအလျောက် ခုခံကာကွယ်တဲ့ ယန္တရားတစ်ခုကို ဖန်တီးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီယန္တရားကတော့ ကိုယ်နဲ့ သဘောထားတိုက်ဆိုင်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုသာ ရွေးချယ်လက်ခံတဲ့ Confirmation Bias (အလိုကျအဖြေရှာခြင်း) ကို အသုံးပြုပြီး မူလယုံကြည်ချက်ကို ပိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်လိုက်တာပါပဲ။ ဒီသဘောတရားနှစ်ခုက ဆက်စပ်နေပေမယ့် ကွာခြားချက်လေးတွေတော့ ရှိပါတယ်။ Confirmation Bias က ကိုယ်နဲ့ကိုက်ညီတဲ့ အချက်အလက်ကို ရှာဖွေတဲ့ လုပ်ရပ်ကို ပိုပြီးရည်ညွှန်းပေမယ့် Motivated Reasoning ကတော့ အဲဒီအချက်အလက်တွေကို လက်ခံဖို့ ဒါမှမဟုတ် ငြင်းပယ်ဖို့ တွန်းအားပေးတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုကို အဓိကထား ရှင်းပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုတွေကို ဒီနေ့ခေတ် နည်းပညာတွေက ပိုပြီး အရှိန်မြှင့်တင်ပေးနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေမှာ အသုံးပြုထားတဲ့ Algorithm (ကွန်ပျူတာ တွက်ချက်မှုစနစ်) တွေက လူတွေရဲ့ အလိုကျအဖြေရှာချင်တဲ့ စိတ်ကို အသုံးချပြီး Filter Bubbles (သတင်းအချက်အလက် ကန့်သတ်ခံရမှု) တွေကို ဖန်တီးပေးနေပါတယ်။ ကိုယ် သဘောကျမယ့်၊ ကိုယ့်အမြင်နဲ့ တူညီမယ့် သတင်းအချက်အလက်တွေကိုပဲ စဉ်ဆက်မပြတ် ရွေးချယ်ဖော်ပြပေးနေတဲ့အတွက် လူတွေဟာ သတိမထားမိဘဲ Echo Chambers (ပဲ့တင်သံထပ်နေသော ပတ်ဝန်းကျင်) တွေထဲကို ရောက်သွားကြပါတယ်။ ဒီလို ကိုယ်နဲ့ အမြင်တူတဲ့သူတွေချည်းပဲ စုဝေးနေပြီး ကိုယ့်အယူအဆကို ထောက်ခံတဲ့ အသံတွေကိုပဲ ပဲ့တင်ထပ် ကြားနေရတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လိုရာဆွဲတွေးခေါ်မှုက အမြင့်ဆုံး အခြေအနေကို ရောက်ရှိသွားပါတယ်။ မတူကွဲပြားတဲ့ အမြင်တွေ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် အချက်အလက်တွေနဲ့ ထိတွေ့ရမှု လုံးဝမရှိတော့တဲ့အခါ အခြားအမြင်တွေကို လက်ခံစဉ်းစားပေးနိုင်စွမ်း လုံးဝ ကျဆင်းသွားပြီး ကိုယ်ယုံကြည်ရာကိုသာ အကြွင်းမဲ့ အမှန်တရားအဖြစ် ပုံဖော်လာကြပါတော့တယ်။

စိတ်ပညာရှင်တွေ ဆွေးနွေးလေ့ရှိတဲ့ နောက်ထပ်စိတ်ဝင်စားစရာ အချက်တစ်ခုကတော့ ဒီဖြစ်စဉ်ရဲ့ ကောင်းကျိုးနဲ့ ဆိုးကျိုးတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဆိုးဘက်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေမှာ လူတွေက ကိုယ်ယုံကြည်ရာ ဘက်ကနေပဲ အသေအလဲ ကာကွယ်ပြောဆိုကြတဲ့အတွက် အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုတွေ လုပ်ဖို့ ခက်ခဲသွားစေပါတယ်။ အမှားကို အမှားမှန်း လက်မခံနိုင်တဲ့အခါ မှားယွင်းတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ဆက်တိုက်ချမှတ်မိဖို့ ပိုလွယ်ကူသွားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အကောင်းဘက်ကနေ ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း ဒီလိုတွေးခေါ်မှုပုံစံက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးနဲ့ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး တည်ငြိမ်မှုကို တစ်ထောင့်တစ်နေရာကနေ အထောက်အကူ ပြုနေပြန်ပါတယ်။ လောကကြီးမှာ ကိုယ်ယုံကြည်ထားတာတွေ အကုန်လုံး တစ်စစီပြိုကွဲသွားတယ်လို့ ခံစားရရင် လူတွေမှာ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုတွေ အလွယ်တကူ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ ပင်ကိုယ်စရိုက်လက္ခဏာနဲ့ ယုံကြည်ချက်တွေကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လိုရာဆွဲတွေးခေါ်တတ်ကြတာဟာ လူသားတွေရဲ့ ရှင်သန်ရေး ယန္တရားတစ်ခုလို့လည်း ပညာရှင်တချို့က ရှုမြင်ကြပါတယ်။

ချုပ်ရရင်တော့ လူသားတွေရဲ့ တွေးခေါ်ဆင်ခြင်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ဟာ ကွန်ပျူတာတစ်လုံးလို အတိအကျ တွက်ချက်နိုင်စွမ်း မရှိပါဘူး။ အသိဉာဏ်နဲ့ စိတ်ခံစားမှုဆိုတာ အမြဲတမ်း ဒွန်တွဲနေပြီး တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးနေတတ်ပါတယ်။ ကိုယ်လက်ခံထားတဲ့ အမှန်တရားဆိုတာ တကယ်ပဲ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ စဉ်းစားထားတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ဖြစ်ချင်တဲ့ ဆန္ဒတွေက နောက်ကွယ်ကနေ ကြိုးကိုင်နေတာလား ဆိုတာကို သတိပြုမိဖို့ အတော်လေး အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီလို ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ လှည့်စားတတ်တဲ့ သဘာဝကို နားလည်ထားမှသာ ပိုမိုမှန်ကန်မျှတတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ချမှတ်နိုင်မှာ ဖြစ်သလို၊ တခြားသူတွေနဲ့ သဘောထားကွဲလွဲတဲ့အခါမှာလည်း သူတို့ရဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ပိုပြီး နားလည်စာနာပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

Motivated Reasoning (လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ခြင်း) က သာမန်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကာကွယ်မှုအဆင့်ကနေ ကျော်လွန်သွားပြီး Self-interest (ကိုယ်ကျိုးရှာခြင်း) နဲ့ ပေါင်းစပ်သွားတဲ့အခါမှာတော့ အလွန်ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က သူ့ရဲ့ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို မှန်ကန်တယ်လို့ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်အောင် ဦးနှောက်ကို လှည့်စားတဲ့အခါ Self-serving Bias (ကိုယ်ကျိုးရှာဘက်လိုက်မှု) ဆိုတာ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီအခြေအနေမှာဆိုရင် အမှားအမှန်ကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်တဲ့ အသိတရားက လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားပြီး ကိုယ်လုပ်ချင်တာကို လုပ်ခွင့်ရဖို့အတွက် အကြောင်းပြချက် အမျိုးမျိုးကို ဖန်တီးယူကြတော့တာပါပဲ။ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို ရှာဖွေရာမှာ သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်နစ်နာစေတယ် ဆိုတာကိုတောင် အသိအမှတ်မပြုချင်တော့ဘဲ ငါလုပ်တာ ငါ့ရပ်တည်မှုအတွက် သဘာဝကျတယ်ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ အမှားကြီးတွေကို မျက်ကွယ်ပြုတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကို စိတ်ပညာမှာတော့ Moral Disengagement (ကိုယ်ကျင့်တရားမှ ကင်းကွာခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုမှ သွေဖည်ခြင်း) လို့ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး လူတွေက သူတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကြောင့် ဖြစ်လာမယ့် ဆိုးကျိုးတွေကို တမင်သက်သက် လျှော့တွက်လိုက်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ကိုယ်ကျိုးအတွက် အကြောင်းပြချက်ပေးတဲ့ သဘောတရားကို စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုရေး အကျပ်အတည်းတွေ ကြုံလာရတဲ့ အချိန်မျိုးတွေမှာ အထင်အရှား တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ကုန်စည်ရှားပါးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အချိန်မျိုးမှာ Market Manipulation (ဈေးကွက်ကစားခြင်း) လုပ်တဲ့သူတွေ၊ အခြေခံ စားသောက်ကုန်တွေ ဆေးဝါးတွေနဲ့ စက်သုံးဆီတွေကို သိုလှောင်ပြီး ဈေးတင်ရောင်းချတဲ့ သူတွေရဲ့ တွေးခေါ်ပုံကို လေ့လာကြည့်ရင် အဲဒီအချက်ကို ကောင်းကောင်း သဘောပေါက်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့အနေနဲ့ တခြားသူတွေ ဒုက္ခရောက်နေတာကို သိသိကြီးနဲ့ Artificial Scarcity (ပစ္စည်းပြတ်လပ်အောင် ဖန်တီးခြင်း) ကို လုပ်ဆောင်ကြတာဟာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ ရက်စက်တယ်လို့ မမြင်ကြပါဘူး။ ငါက စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းကို အသုံးချတာပဲ၊ ငါ့မိသားစု လုံခြုံရေးအတွက် လုပ်ရတာပဲ ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးနဲ့ Motivated Reasoning ကို အသုံးပြုပြီး သူတို့ရဲ့ ခေါင်းပုံဖြတ် အမြတ်ထုတ်မှုတွေကို တရားဝင်အောင် ကြိုးစားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လောဘကို အခြေခံပြီး တခြားသူတွေရဲ့ အကျပ်အတည်းအပေါ် အမြတ်ထုတ်တဲ့ လုပ်ရပ်တိုင်းရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ဒီလို ကိုယ်ကျိုးရှာ စိတ်ပညာယန္တရားက အပြည့်အဝ အလုပ်လုပ်နေတယ်လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။

ပိုပြီး ဆိုးရွားလာတဲ့အခါမှာတော့ အမှားကို အမှားမှန်းသိနေရက်နဲ့ လက်ခံထားလိုက်တဲ့ အခြေအနေအထိ ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်တည်းရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတဲ့ ယုံကြည်ချက် နှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း အမှန်လို့ သတ်မှတ်ထားနိုင်တဲ့ အနေအထားမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါဟာ စာပေတွေထဲမှာ တွေ့ရတတ်တဲ့ Doublethink (နှစ်ခွတွေးခေါ်မှု) လို့ ခေါ်တဲ့ အယူအဆမျိုးနဲ့ အတော်လေး ဆင်တူပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာ ကိုယ်ကျင့်တရားကို လေးစားတန်ဖိုးထားတယ်လို့ ကြွေးကြော်နေပေမယ့် အခြားတစ်ဖက်မှာတော့ လက်တွေ့ အကျိုးအမြတ်အတွက် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေကို မသိချင်ယောင်ဆောင်ပြီး ကျူးလွန်နေတာမျိုးပါ။ ဒီလို ဆန့်ကျင်ဘက် အခြေအနေတွေကို လက်ခံနိုင်စွမ်းရှိသွားတာဟာ အလွန်အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ Dogmatism (တယူသန်ခြင်း သို့မဟုတ် အယူသည်းခြင်း) ကို ဦးတည်သွားစေပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အမှန်တရားကို ရှာဖွေဖို့ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားပြီး အာဏာ၊ ငွေကြေးနဲ့ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ဖို့အတွက်သာ ဦးနှောက်ကို အသုံးချလာကြတဲ့အတွက် လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုလုံးကို ဆိုးရွားတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်စေတော့တာပါပဲ။

ဗေဒင်ဆရာ၊ ရှေ့ဖြစ်ဟော၊ အရေခြုံဘာသာရေးသမား အတုအယောင်တွေနဲ့ နိုင်ငံရေးသမားဆိုးတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် Motivated Reasoning (လိုရာဆွဲတွေးခေါ်ခြင်း) ကို သုံးနေပြီဆိုတာ သိနိုင်ဖို့ သူတို့ရဲ့ စကားပြောဟန်နဲ့ အကြောင်းပြချက် ပေးပုံတွေကို သေချာလေ့လာကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ သူတို့အများစုဟာ Logical Fallacies (ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ မှားယွင်းမှုများ) ကို ပရိယာယ်ကြွယ်ကြွယ်နဲ့ သုံးတတ်ကြပြီး ပရိသတ်ရဲ့ စိတ်ခံစားချက်ကို အဓိကထား ကစားလေ့ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် Fear Appeals (အကြောက်တရားဖြင့် ဆွဲဆောင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းကို သုံးပြီး မကြာခင် ကပ်ဘေးကြီး ဆိုက်တော့မယ်၊ ရန်သူတွေ ဝိုင်းနေပြီ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာသာရေးအရ ကြီးလေးတဲ့ အပြစ်တွေ ရောက်တော့မယ်ဆိုပြီး ကြောက်လန့်အောင် အရင်လုပ်ပါတယ်။ အဲဒီလို လူတွေ စိတ်လှုပ်ရှားပြီး အထိတ်တလန့် ဖြစ်သွားတဲ့ အချိန်မျိုးမှာ သူတို့ချမှတ်ပေးတဲ့ လမ်းကြောင်းကို မလိုက်ရင် မရတော့ဘူးဆိုတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖန်တီးပါတယ်။ သူတို့ပေးတဲ့ အထောက်အထားတွေဟာ ခိုင်လုံမှုမရှိပေမယ့် လိုရာဆွဲပြီး အဓိပ္ပာယ် ကောက်ထားတာဖြစ်တဲ့အတွက် အပေါ်ယံကြည့်ရင်တော့ သိပ်ယုတ္တိတန်သယောင် ထင်ရပါတယ်။ ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသူတွေဟာ အမြဲတမ်း သူတို့ကိုယ်သူတို့ ကယ်တင်ရှင် ဒါမှမဟုတ် အမှန်တရားရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပုံဖျက်တတ်ကြပြီး တခြားသူတွေကိုတော့ ရန်သူ ဒါမှမဟုတ် အမှားလုပ်နေသူတွေအဖြစ် ပုံဖျက်တဲ့ Us versus Them Mentality (ငါတို့နှင့် သူတို့ ခွဲခြားသော စိတ်ဓာတ်) ကို သွတ်သွင်းပေးလေ့ရှိပါတယ်။

ဒီလို ခွဲခြားတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကနေ တစ်ဆင့် Groupthink (အုပ်စုလိုက် တွေးခေါ်ခြင်း သို့မဟုတ် အုပ်စုလိုက် ဆုံးဖြတ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အလွန်အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ အခြေအနေကို ကူးပြောင်းသွားစေပါတယ်။ လူတစ်ယောက်တည်း လိုရာဆွဲတွေးတာထက် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၊ လူအုပ်စုတစ်ခုလုံးက သူတို့ရဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အမှားတွေကို စုပေါင်း မျက်ကွယ်ပြုကြတဲ့အခါ အကျိုးဆက်က ပိုပြီး ကြီးမားလာပါတယ်။ ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ အမှန်တရားကို ရှာဖွေဖို့ထက် အုပ်စုရဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနဲ့ ခေါင်းဆောင်အပေါ် သစ္စာရှိမှုကို ပိုပြီး ဦးစားပေးလာကြပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းထဲကနေ ကွဲထွက်သွားရင် ဖယ်ဉ်ခံရမှာ၊ သစ္စာဖောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရမှာကို ကြောက်တဲ့စိတ်က မှားယွင်းတဲ့ အယူအဆတွေကို ဆက်ပြီး ထိန်းသိမ်းထားဖို့ တွန်းအားပေးနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အုပ်စုထဲမှာ အသိဉာဏ်ရှိသူတွေ ပါဝင်နေရင်တောင်မှ အများနဲ့ ဆန့်ကျင်ပြီး အမှန်တရားကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရဲတဲ့ သတ္တိ ပျောက်ဆုံးသွားပြီး အုပ်စုလိုက် လိုရာဆွဲတွေးခေါ်မှုရဲ့ သားကောင်တွေ အဖြစ်ကို အလိုအလျောက် ရောက်ရှိသွားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို လူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ လိုရာဆွဲတွေးခေါ်မှုတွေကို အများပြည်သူ ယုံကြည်လာအောင် လုပ်တဲ့နေရာမှာ Barnum Effect သို့မဟုတ် Forer Effect (ယေဘုယျဆန်သော အချက်အလက်များဖြင့် လှည့်စားခြင်း) ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုတတ်ကြပါတယ်။ ဥပမာအနေနဲ့ ဗေဒင်ဆရာ ဒါမှမဟုတ် ရှေ့ဖြစ်ဟောတွေက လူတိုင်းနဲ့ ကိုက်ညီနိုင်တဲ့ ယေဘုယျဆန်တဲ့ စကားတွေကို သုံးပြီး ဟောပြောတဲ့အခါ နားထောင်တဲ့သူက သူ့အတွက်ချည်းပဲ သီးသန့်ဟောနေတယ်လို့ ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်သွားပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသမားဆိုးတွေနဲ့ ဘာသာရေး အစွန်းရောက်တွေကတော့ Cherry Picking (အဆင်ပြေရာ ရွေးချယ်အသုံးပြုခြင်း) ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းကို ပိုသုံးကြပါတယ်။ သမိုင်းကြောင်းတွေ၊ ဘာသာရေး ကျမ်းစာတွေထဲကနေ သူတို့လုပ်ရပ်ကို အထောက်အကူပြုမယ့် အပိုင်းလေးတွေကိုပဲ ကွက်ပြီး ထုတ်နှုတ်ပြတတ်ကြပြီး သူတို့နဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတဲ့ အချက်အလက် အခိုင်အမာတွေကိုတော့ လုံးဝ ဖုံးကွယ်ထားတတ်ပါတယ်။ သူတို့ပြောတဲ့ စကားတွေမှာ အဖြူနဲ့ အမည်း နှစ်မျိုးတည်းပဲ ရှိပြီး ကြားနေအမြင် ဒါမှမဟုတ် ပြဿနာရဲ့ ရှုပ်ထွေးနက်နဲမှုတွေကို လုံးဝ ဆွေးနွေးလေ့မရှိပါဘူး။ တစ်စုံတစ်ယောက်က သူတို့ရဲ့ အယူအဆကို မေးခွန်းထုတ်လာပြီဆိုရင်လည်း အကျိုးအကြောင်း သင့်မြတ်အောင် ပြန်လည်ရှင်းပြတာမျိုး မလုပ်ဘဲ မေးခွန်းထုတ်သူကိုသာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ တိုက်ခိုက်တာ ဒါမှမဟုတ် သစ္စာဖောက်အဖြစ် စွပ်စွဲတာမျိုးတွေ လုပ်တတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အမှန်တရားကို ရှာဖွေနေတာမဟုတ်ဘဲ သူတို့ရဲ့ Dogmatism (တယူသန်ခြင်း) ကို ကာကွယ်ဖို့ သက်သက်သာ ရည်ရွယ်နေတယ်ဆိုတာ အထင်အရှား ပြသနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုယ့်ဘက်ကနေ ဒီလိုလှည့်စားမှုတွေကို မခံရအောင် ဘယ်လို ဆင်ခြင်မလဲဆိုရင် ပထမဆုံး အနေနဲ့ Critical Thinking (ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်သော စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု) ကို အမြဲတမ်း လက်ကိုင်ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို တစ်ခုခု လာပြောတဲ့အခါ သူပြောတဲ့ စကားထဲမှာ ငါ့ကို စိတ်လှုပ်ရှားအောင်၊ ကြောက်လန့်အောင် လုပ်နေတာတွေ ပါနေသလားဆိုတာ အရင်ဆုံး ဆန်းစစ်ရပါမယ်။ ကိုယ်တိုင်ကလည်း စိတ်ဓာတ်ကျနေတဲ့အချိန်၊ အကျပ်အတည်း ကြုံနေရတဲ့အချိန် ဒါမှမဟုတ် မသေချာမရေရာမှုတွေ များနေတဲ့ အချိန်မျိုးတွေမှာ အလွယ်တကူ ယုံကြည်တတ်တဲ့ အားနည်းချက် ရှိတယ်ဆိုတာကို သတိပြုမိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မျိုးမှာ လူတွေဟာ ပြဿနာရဲ့ အဖြေကို အလွယ်တကူ လိုချင်ကြတဲ့အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ Cognitive Bias (သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်ခြင်း) တွေက ပိုပြီး အားကောင်းလာတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တစ်စုံတစ်ယောက်က ကိုယ်ကြားချင်နေတဲ့ စကားမျိုး လာပြောတဲ့အခါ ဒါဟာ တကယ်ပဲ အထောက်အထား ခိုင်လုံလို့လား ဒါမှမဟုတ် ငါကိုယ်တိုင်က ဒီလို ဖြစ်စေချင်နေလို့ ယုံလိုက်တာလား ဆိုတာကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲ ပြန်မေးခွန်းထုတ်ရပါမယ်။ လိုရာဆွဲတွေးခေါ်မှုတွေရဲ့ သားကောင် မဖြစ်ဖို့ဆိုရင် ခိုင်လုံတဲ့ သက်သေအထောက်အထားကို တောင်းဆိုတတ်တဲ့ အကျင့်၊ မတူညီတဲ့ အမြင်တွေကို နားထောင်ပေးနိုင်တဲ့ အကျင့်နဲ့ သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာတွေကို လွတ်လွတ်လပ်လပ် စူးစမ်းရှာဖွေရဲတဲ့ အကျင့်တွေကို မွေးမြူထားဖို့ လိုပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ပြောရရင် လိုရာဆွဲတွေးခေါ်မှုဆိုတာ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် သက်သက် ရည်ရွယ်လာတဲ့အခါ အင်မတန် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနဲ့ ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တွေမှာ ခေါင်းဆောင်လုပ်သူတွေက ကိုယ်ကျိုးအတွက် လှည့်စားနေတာကို အောက်ခြေကလူတွေက မသိမြင်ဘဲ အကန်းယုံ ယုံကြည်လိုက်တဲ့အခါ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး ဒုက္ခရောက်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘယ်လို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကပဲ ပြောပြော၊ ဘယ်လောက်ပဲ ဩဇာတိက္ကမ ကြီးမားတဲ့ သူကပဲ ဟောဟော အဲဒီစကားရပ်တွေရဲ့ နောက်ကွယ်က Hidden Agenda (ဖုံးကွယ်ထားသော ရည်ရွယ်ချက်) တွေကို မြင်အောင် ကြည့်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း အမှန်တရားကို ရင်ဆိုင်ရမှာ ကြောက်လို့ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်ရဲ့ ယုံကြည်ချက်လေး ပျက်စီးသွားမှာ စိုးရိမ်လို့ မျက်ကွယ်ပြုထားတဲ့ အချက်တွေ ရှိနေသလားဆိုတာ အမြဲတမ်း သတိကပ်ထားရပါမယ်။ အမှန်တရားဆိုတာ ကိုယ်ဖြစ်ချင်တဲ့ ဆန္ဒတွေ၊ ကိုယ်ယုံကြည်ထားတဲ့ အယူဝါဒတွေနဲ့ ကွဲလွဲနေရင်တောင် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လက်ခံနိုင်တဲ့ သတ္တိရှိမှသာ ဒီလို ဉာဏ်လှည့်စားမှုတွေ၊ ခြယ်လှယ်မှုတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကနေ ကင်းဝေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာ နိုင်ငံသားတစ်ယောက် အဖို့ ဘာသာစကား ဘယ်နှမျိုး တတ်ကျွမ်းဖို့ လိုအပ်သလဲ?

 မိတ်ဆွေဟာ တသက်လုံး ပြည်ပထွက်ပြီး အလုပ်လုပ်ဖို့ စိတ်ကူးမရှိဘူး။ ဘယ်နိုင်ငံသွားရမလဲ လဲ ကြိုတင် စဉ်းစားထားတာ မရှိဘူး။

နိုင်ငံခြားကို ထွက် အလုပ်လုပ်ရင် ပိုက်ဆံ တွေတော့ ပို ရလိမ့်မယ် အထင်နဲ့ ထွက်ဖို့ တွေးတော နေတဲ့ သူ တစ်ယောက်ဆိုပါစို့။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်ကတော့ ဝင်ငွေ ပိုရချင်လို့ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တစ်ခုတည်းကြောင့် ထွက်ခွါ ခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ ဒီ အချိန်မှာ တော့ အကြောင်းပြချက်က မျိုးစုံ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

လူတွေ ဘာကြောင့် ပြည်ပ ထွက်ခွါ သွားကြတာလဲ ? ပိုက်ဆံ လိုချင်လို့ ဆိုတဲ့ အုပ်စုထက်စာရင် ဒီမှာ နေရတာ အဆင်မပြေတော့လို့ လေ ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်က ပိုများ နေမယ် ထင်ပါတယ်။

အများစုက လူငယ်တွေပါ။

အာဆီယံ နိုင်ငံတွေ ထဲမှာတော့ မြန်မာလူငယ်တွေ ဟာ English လို ပြောဆို တတ်ကြတယ်လို့ နာမည်ကောင်း ရှိပါတယ်။

တခြားနိုင်ငံတစ်ခုကို သွားအလုပ်လုပ်မယ်ဆိုရင် ဒီအချက်တွေ ကို စတင် ပြင်ဆင်ရပါလိမ့်မယ်။

ဘာသာစကား
ဗီဇာ (နေထိုင်ခွင့်အတွက်)
Work permit
အလုပ်အကိုင်
အလုပ် အဆင်မပြေခင် ရပ်တည် နိုင်မည့် နေထိုင်စရိတ်

ဒီအချက်တွေ ကို တခုချင်း ပြောကြည့်ရအောင်….

ဘာသာစကား
ကိုယ်သွားအလုပ်လုပ်မဲ့နိုင်ငံ က ဂျပန် ကိုရီးယား တရုတ် ဆိုရင် တော့ သူတို့ ဘာသာစကားကို အတိုင်းအတာ တခုထိ တတ်မြောက်ထားမှ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
တင်းကြပ်တဲ့ နိုင်ငံကတော့ ဂျပန် နိုင်ငံပါ။
N5 N4 N3 ..စတဲ့ အဆင့်ဆင့် ကို သင်ယူရုံတင်မကပဲ စာမေးပွဲ ပါ ဖြေဆို အောင်မြင်မှသာ အလုပ် အတွက် ဆက် စဉ်းစားကြရပါလိမ့်မယ်။
ထိုင်းမှာလို ထမင်းစားရေသောက် ပြောဆိုတတ်ရုံ နဲ့တော့ အလုပ်အလွယ်တကူ မရနိုင်ပါ။

ဒါက အစိုးရရဲ့ တင်းကြပ်မှုနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။ ဂျပန် လူမျိုးတွေ English လို မတတ်လို့မဟုတ်ပါ။ သူတို့ လဲ ရုံးပိုင်းဆိုင်ရာ English ကို တတ်မြောက်ထားပြီးသားပါ။
ဒါပေမဲ့ Japan နိုင်ငံမှာ မိခင်ဘာသာစကားက သာ အရာရာ ပါ။

ထိုင်းလည်း အတူတူပါပဲ။ ရုံးသုံးဘာသာစကားက ထိုင်းဘာသာ ပါ။
သို့တိုင်အောင် ထိုင်းမှာ Language level ဘယ်လောက်ရမှ အလုပ်လုပ်ခွင့်ရှိတယ်လို့ အစိုးရက မတင်းကြပ်ထားပါဘူး။
White Collar Job အများစုက ထိုင်းစကား မရလည်း လုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်တွေ ရှိပါတယ်။

ဂျာမနီ၊ ဖင်လန်၊ စတဲ့ နိုင်ငံတွေ ကလည်း သူတို့ ဘာသာစကား ကို အဆင့်သတ်မှတ်ချက် တခုခု နဲ့ တတ်မြောက်ထားမှသာ နေခွင့် အလုပ်လုပ်ခွင့် ရကြပါတယ်။

ဆိုတော့ မြန်မာ လူမျိုး တယောက်အနေနဲ့ ဘာသာစကား ဘယ်နှမျိုး တတ်ကျွမ်းဖို့ လိုနေပါသလဲ။

Visa (နေထိုင်ခွင့်)
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ နိုင်ငံကို Visa လျောက်လိုက်ရင် အလွယ်တကူ ရလိမ့်မယ်လို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ အဲ့တာကတော့ လက်ရှိကိုယ့်နိုင်ငံ အနေအထားပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင် နေပါတယ်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေက ကိုယ်လာခဲ့တဲ့ နိုင်ငံ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး ဒီလူက အလည် လာတာလား၊ စာလာသင်တာလား၊ စာသင်ပြီးရင် အိမ်တန်းပြန်မှာလား။.

ဒါတွေပေါ် မူတည်ပြီး နိုင်ငံအသီးသီးက ခွဲခြားဆက်ဆံ တာ ခံရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံသားတွေနဲ့ အတူ ရပ်တည်ပါတယ် ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကို မကြာခဏ မြင်တွေ့လိမ့်မယ်။

ဒါပေမဲ့ သနားလို့ဆိုပြီး ကိုယ့်ဆီ ဘယ်သူမှ ခေါ်မထားချင်ပါဘူး၊ ဗီဇာ တင်းကြပ်မှု ကို မဖြေလျော့ပေးပါဘူး။

ထူးထူးခြားခြား ခိုးဝင်လာတဲ့သူတွေကို အလုပ်ပေးပြီး တရားဝင်ဖြစ်အောင် ပြန် ငဲ့ကြည့်တာဆိုလို့ ထိုင်း နိုင်ငံ တခု တည်းသာ ရှိပါတယ်။

ခိုးဝင်လာစဉ် မမိဖို့ပဲ လိုပါတယ်။ မိသွားရင်တော့လည်း အိမ်ပြန်ပို့ပေးတယ်ပေါ့။

တရားမဝင် နေနေပြီးတော့မှ အလုပ်အကိုင်အတွက် တရားဝင်အောင် ဖွင့်ဟပေးတဲ့ အချိန်ကာလ တခုမှာ လူတိုင်း တရားဝင်ဖြစ်အောင် အမြန် လုပ်ကြရပါတယ်၊

Work Permit
ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ Non La process ဟာ အလုပ်လုပ်ခွင့်အရင်ပေးပြီးမှ နေဖို့အတွက် ဆက်စဉ်းစားပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အလုပ်လုပ်မယ်ဆို လာနေ ပေါ့… ဆိုတာမျိုး။

အများစုက အရင်နေခွင့်ရအောင်လုပ်၊ ပြီးမှ အလုပ်တခု ဆက်ရှာရတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီ Non LA ကတော့ အလုပ်လုပ်ဖိုံ စာရင်းအရင်ပေးပြီးမှ နေထိုင်ခွင့်ကို ဆက်သွားရတာပါ။

တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဥပမာ စင်ကာပူ ဟာ SPAss တခုတည်းနဲ့ပဲ နေခွင့်ရော အလုပ်အကိုင်ရော ၂မျိုးလုံး ပူးတွဲ သတ်မှတ်ပေးထားပါတယ်။

အလုပ်မလုပ်ပဲ လာနေတယ်ဆိုတာမျိုး မရပါဘူး။ မှီခို ဘာညာ ဆိုရင်လည်း လစာမြင့် ဖို့လိုပါတယ်။

နိုင်ငံအသီးသီးမှာ သူ့ပြဌာန်းချက်နဲ့သူ ကိုယ်စီ ရှိပါတယ်။

အလုပ်အကိုင်
ဟိုးတုန်းက နိုင်ငံခြားကို တရားဝင်အလည်ဗီဇာ နဲ့သွားပါတယ်၊ အလုပ်တခုခု ရှာပြီး ရတဲ့အခါ အဲ့နိုင်ငံမှာ ပဲ Workpermit ဆက်လျောက်လိုက်ပြီး အလုပ် လုပ်ပါတယ်၊

ဒါမှ မဟုတ် မြန်မာပြည်တွင်းမှာပဲ နေပြီး အဝေးက အလုပ်တွေကို လှမ်းလျောက်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကို သဘောကျတဲ့အခါ အလုပ်ခေါ်စာ offer letter ပို့ပြီး တခါတည်း အလုပ်ရပြီး ထွက်လိုက်ရုံပါပဲ။

လက်ရှိမှာ PV PJ ကန့်သတ်ချက်တွေ၊ OWIC card ကို PJ မှ လုပ်ပေးမယ်ဆိုတာမျိုးတွေ။ ခွင့်ပြန်လာတဲ့သူတွေ ကို အတင်းကြပ်မတ်ပြီး နွေးထွေးစွာ ကြိုဆို နေတာမျိုးတွေ။ ခွင့်ရက်စေ့လို့ ပြန်မယ်ဆိုရင်တော့ အလွယ်တကူ ပြန်ထွက်မရပဲ… အချက်ပေါင်းများစွာ လျောက်လွှာ တင်နေကြရပြီး central စနစ်ကို ကျင့်သုံးနေတာတွေ။ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကိုယ့်အိမ်ကိုယ် ပြန်လာတဲ့ တရားဝင် အခွန်ဆောင်ထားတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာ အိမ်ပြန်လာတဲ့ အချိန် မိသားစုနဲ့ အေးအေး ဆေးဆေး မနေရပဲ.. ဟို ဟာ လျောက်ရ ဒီဟာ စောင့်ရနဲ့ စိုးရိမ်သောကတွေနဲ့ ကျော်ဖြတ်နေရတာတွေ။

ဒါတွေ က ပိုမိုကြန့်ကြာစေတာမှန်းသိပေမဲ့ မြန်ဆန်ချောမွေ့အောင် မလုပ်နိုင်တာတွေကြောင့် အဝေးရောက် မြန်မာ တွေဟာ အိမ်မပြန် ဖြစ်ကြတော့ပါဘူး။

မိသားစုနဲ့ဆုံချင်တဲ့ အခါ ထိုင်းကို ပဲ လာလိုက်ကြပါတော့တယ်။

ဘန်ကောက်မြိူ့လယ်က မြန်မာစားသောက်ဆိုင်လေးတွေမှာ ပဲ မြန်မာ အစားစာကို မှာယူစားသောက်ကြရပါတော့တယ်။

ရွှေတိဂုံစေတီကို ဖူးမဲ့အစား Wat Arun ဘုရားကို ပဲ သွားဖူးနေကြပါတော့တယ်။

ငွေဆောင် ချောင်းသာ သွားကြမဲ့ အစား Pattaya ကို ပဲ ကားငှါး သွားကြပါတော့တယ်။

ဘယ်သူတွေ အကျိုးအမြတ် ရသွားလဲ တွေးကြည့်စရာတောင် မလိုပါဘူး။

အလုပ်အကိုင် မရခင် သုံးစွဲရမဲ့ နေထိုင်စရိတ်
ဗီဇာ သက်တမ်းတိုး အတွက် ကုန်ကျစရိတ်၊ အိမ်ငှါးခ၊ စားစရိတ်၊ တခြားအထွေထွေ စရိတ် … နိုင်ငံတနိုင်ငံနဲ့တနိုင်ငံ မတူနိုင်ပါဘူး။

စင်ကာပူ ကို အလုပ်ထွက်ရှာ ရင် တလ သာ အချိန်ရပါတော့တယ်၊ လကုန်သည်အထိ အလုပ်မရ ရင် ဆက်နေလို့မရတော့ပါဘူး။ အိမ်ပြန်ပေါ့။ ဒါပဲ ရှိတယ်။
အလုပ်ရကို ရမယ်ဆိုတာ မှန်းလို့မရပါဘူး။ ရတဲ့အလုပ် ဝင်လုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ တမျိုးပေါ့။ အင်ဂျင်နီယာ သွားလုပ်တဲ့ သူက အလုပ်မရလို့ စားသောက်ဆိုင်မှာ စားပွဲထိုး ဝင်လုပ်မယ် ထင်လား….

ဝမ်းနည်းစရာပါပဲ…။ ကိုယ်နဲ့သင့်တော်တဲ့ အလုပ် ချက်ချင်းမရနိုင်လို့ ရတဲ့အလုပ်ကို ကြုံသလို ဝင်လုပ်နေရတဲ့ ပညာတတ် ဘွဲ့ရတွေ အများကြီးပါ၊

BE Civil နဲ့ ဘွဲ့ရထားတဲ့ မိန်းကလေးတစ်ယောက် စင်ကာပူမှာ အိမ်အကူ ဝင်လုပ်တယ်။ သူ့ဘဝ သူ့မျော်လင့်ချက်က နေ့စဉ်အချိန်တိုင်း စိတ်အလိုမကျမှု တွေ ရင်ဆိုင်နေရမှာပေါ့။ တိုက်ပေါ်က ခုန်ချသွားတယ်၊

ကြားရတဲ့ သတင်းတွေက ရင်နာစရာ မျိုးစုံပါပဲ။

ကျနော့်ဆီမှာ site engineer အလုပ် လျောက်တာ မရလို့ ဗီဇာ သက်တမ်းတိုးဖို့ တောင်ငွေ ကြပ်တည်းနေလို့ မီးဖိုချောင် အကူ အလုပ်နဲ့ လုပ်နေရတယ် အကို ဆိုတဲ့ မက်ဆေ့တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။

အိမ်က လူတွေ အမြင်မှာ နိုင်ငံခြားမှာ နေနေတယ်၊ နိုင်ငံခြားကို ထွက်သွားရင် ဝင်ငွေ ကောင်းတယ် ဆိုတာ ပဲ သိကြပြီး နောက်ကွယ်မှာ မမြင်ရတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြိုလဲမှု တွေ၊ အအိပ်အစားပျက် လို့ ရောဂါ ရကြသူတွေ၊

နေမကောင်းလို့ ဆေးခန်းတခါပြရင်တောင် ကိုယ့် မြန်မာပြည်ရပ်ကွက်ထဲက ဆေးခန်း စရိတ်ထက် ဆယ်ဆ လောက် ကုန်ကျနေလို့ ပရာစီတမော သောက်ပြီး တော့ပဲ အန်တု ကျော်ဖြတ်နေရသူတွေ။

အရင်းစစ်တော့ အမြစ်မြေက…
ဘာသာစကား မတတ်လိုံ အလုပ်မရသူတွေ က တပုံတပင်…
ဘာသာစကားဆိုတာကလည်း ၃နှစ်လောက် အချိန်ကုန်ခံသင်လာခဲ့မှ Basic ဆိုတာလောက် တီးခေါက် နိုင်တာပါ။

အချိန် အသက်အရွယ်၊ ရုန်းကန်ရတာ ကျော်ဖြတ်နေကြရတာတွေက အသက်အရွယ် လူနဲ့မှ မမျှ ပြည်ပမှာ ခက်ခဲနေသူတွေ အများကြီး ရှိတယ်။

အဆင်ပြေနေတယ်ဆိုသူတွေက အားသာချက် ပိုများလို့သာ အဆင်ပြေနေတာ ပါ။
ရုတ်တရက် ထွက်ခွါလာရသူတွေ အတွက် ဘယ်အရာမှ အဆင်သင့် မဖြစ်ခဲ့ပါ။

သူတို့ရဲ့ ၁၈နှစ် ကျော် အရွယ် သားတွေကို ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးပါဦး ဆိုပြီး ဆက်သွယ် မေတ္တာ ရပ်ခံလာခဲ့တဲ့ မိဘ တွေကို ကျနော် တခါတလေ ဘာ ပြောရမှန်း မသိတော့ပါ။

သူတို့လည်း ပြည်ပ တခါမှ မရောက်ဖူးသလို …အရွယ်ငယ်ငယ် လူငယ်လေးတယောက် ဘာသာစကားလည်း မသိ၊ လက်ထဲမှာ ထည့်ပေးလိုက်တာကလဲ ၂လစာ အသုံးစရိတ် အနည်းငယ် နဲ့…. သူ့အနာဂတ်ဟာ ဒီလိုမျိုး မျော်လင့်ထားခဲ့တာ မဟုတ်မှန်းတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်က စားဖို့သောက်ဖို့ စာသင်ဖို့ မိဘ ရင်ခွင်မှာ ကိုယ်ကြိုက်သလို လွတ်လွတ်လပ်လပ်နေဖို့ပဲ သိခဲ့တဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်

လူငယ် ၂ယောက်

လူငယ် ဆယ်ယောက်

လူငယ်တွေ ရာနဲ့ချီ

ထောင်နဲ့ချီတဲ့ လူငယ်တွေ…

နောက်ထပ်နောက်ထပ် အဝေးကို မပို့နိုင်တဲ့ မိသားစု အသိုင်းအဝိုင်းက လူငယ် လေးတွေ….

နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ကို ပုံဖော်ရမှာ လူငယ်တွေ ရဲ့ အားနဲ့ပါ။

ခွန်အား တက်ကြွစိတ် အပြည့်နဲ့ မျက်လုံးက အရောင်တဖြတ်ဖြတ် လက်လို့ နည်းပညာ အသစ် အဆန်းတွေကြားမှာ သွက်သွက်လက်လက် ပညာသင်ယူဆဲ တိုင်းတပါးက နိုင်ငံခြားသား လူငယ်လေးတွေ မြင်ရင် … နှလုံးစိတ်ဝမ်း အတိ ကြေကွဲခံစားရတယ်။

ဒါကို ကိုယ်ချင်းစာစိတ် ရှိမှပဲ နားလည် ပါလိမ့်မယ်။