အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသရဲ့ အင်အားချိန်ခွင်လျှာ

လက်ရှိ ကာ့ဒ်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေဟာ အီရန်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်တဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေမှာ စတင်ပါဝင်လှုပ်ရှားနေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့မှာ အီရန်အခြေစိုက် ကာ့ဒ်နိုင်ငံရေးပါတီကြီး ငါးခုလောက် ပူးပေါင်းပြီး အီရန်ကာ့ဒ်နိုင်ငံရေးအင်အားစုများ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ (CPFIK) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့မှာ အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့က Operation Epic Fury စစ်ဆင်ရေးကို စတင်လိုက်တဲ့အချိန်မှာတော့ ဒီကာ့ဒ်ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့က သူတို့ရဲ့တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေဟာ အီရန်နိုင်ငံအတွင်းပိုင်းအထိ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သလို၊ အီရန်-အီရတ် နယ်စပ်တစ်လျှောက်မှာလည်း နေရာယူထားပြီး စစ်ရေးအရ တုံ့ပြန်ဖို့ အသင့်ရှိနေပြီလို့ တရားဝင် ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ သတင်းတွေအရဆိုရင် ကာ့ဒ်တပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ မြေပြင်ထိုးစစ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်က အီရန်ရဲတပ်ဖွဲ့ ဖမ်းဆီးထားစဉ် သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ကာ့ဒ်အမျိုးသမီး မာဆာအာမီနီရဲ့ နာမည်ကို အစွဲပြုပြီး "Zhina" လို့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်နာမည် ပေးထားတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ဒီလို ကာ့ဒ်တွေ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာနိုင်ဖို့အတွက် အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ (CIA) က နောက်ကွယ်ကနေ လက်နက်တပ်ဆင်ပေးမှုတွေ ပြုလုပ်နေတယ်လို့ နိုင်ငံတကာသတင်းတွေမှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြနေကြပါတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ကတည်းက အီရန်အနောက်ပိုင်းဒေသတွေဆီကို လက်နက်တွေ တင်ပို့ပေးနေခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ အခုရက်ပိုင်းအတွင်းမှာ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကိုယ်တိုင် အီရန်နဲ့ အီရတ်မှာရှိတဲ့ ကာ့ဒ်ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ဖုန်းပြောဆို ဆက်သွယ်ခဲ့တယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။ အဲဒီဆွေးနွေးမှုတွေထဲမှာ ကာ့ဒ်တပ်ဖွဲ့တွေက မြေပြင်ကနေ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရင် အမေရိကန်လေတပ်က လေကြောင်းရန်အကာအကွယ် အပြည့်အဝပေးမယ်လို့ ကတိပြုထားကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်နေပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့ဘက်ကတော့ သူတို့ကိုယ်တိုင် မြေပြင်တပ်ဖွဲ့တွေ စေလွှတ်စရာမလိုဘဲ ကာ့ဒ်လက်နက်ကိုင်တွေကို အသုံးပြုပြီး အီရန်အစိုးရကို ဖြုတ်ချနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ပုံရပါတယ်။

ကာ့ဒ်တပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကြောင့် အီရန်အစိုးရဘက်ကလည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် တုံ့ပြန်နေပါတယ်။ အီရန်စစ်တပ်ဟာ အီရတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းက ကာ့ဒ်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသတွေဖြစ်တဲ့ အာဘေးလ် (Erbil)၊ ဆူလေမန်နီယာ (Sulaymaniyah) နဲ့ ကိုယာ (Koya) စတဲ့ နေရာတွေမှာရှိတဲ့ ကာ့ဒ်လက်နက်ကိုင်စခန်းတွေကို ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်တွေ၊ ဒရုန်းတွေနဲ့ အဆက်မပြတ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေပါတယ်။ ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ကာ့ဒ်ဒေသတွင်းမှာရှိတဲ့ စာသင်ကျောင်းတွေ၊ တက္ကသိုလ်တွေကိုပါ ပိတ်ထားရတဲ့အထိ အခြေအနေတွေ ဆိုးရွားနေပါတယ်။ ဒီပဋိပက္ခဟာ အီရန်အစိုးရနဲ့ ကာ့ဒ်တွေကြား သာမကဘဲ ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေးကိုပါ အကြီးအကျယ် ဂယက်ရိုက်စေပါတယ်။

ဒီကိစ္စရပ်မှာ အကောင်းအဆိုး ဒွန်တွဲနေတဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေ အများကြီးရှိနေပါတယ်။ ကာ့ဒ်တွေဘက်က ကြည့်ရင် ဒါဟာ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နဲ့ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အခွင့်အရေးတစ်ရပ်ဖြစ်ပေမယ့်၊ သမိုင်းတစ်လျှောက်မှာ အမေရိကန်တို့က သူတို့ကို အသုံးချပြီးရင် ပစ်ပယ်ထားလေ့ရှိတဲ့ အဖြစ်အပျက်မျိုး ထပ်ကြုံရနိုင်ခြေ ရှိနေပါတယ်။ တခြားတစ်ဖက်မှာလည်း ကာ့ဒ်တွေ ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားလာတာကို တူရကီ၊ ဆီးရီးယားနဲ့ အီရတ်စတဲ့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေက သူတို့နိုင်ငံတွင်းက ကာ့ဒ်တွေကိုပါ လာရောက်လှုံ့ဆော်မှာ စိုးရိမ်တဲ့အတွက် လုံးဝ လက်ခံမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် အီရန်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်နေတဲ့ အီရန်ပြည်ပြေး အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်တွေ ကိုယ်တိုင်ကလည်း အီရန်နိုင်ငံ ပြိုကွဲသွားမယ့် အန္တရာယ်ရှိတာကြောင့် ကာ့ဒ်တွေရဲ့ ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်နေကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကာ့ဒ်တွေရဲ့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုဟာ အီရန်အစိုးရကို အကျပ်ရိုက်စေနိုင်ပေမယ့် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်ခုလုံးကို မီးဟုန်းဟုန်းတောက်စေမယ့် အန္တရာယ်လည်း ရှိနေပါတယ်။

ကာ့ဒ် (Kurds) လူမျိုးတွေဆိုတာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသမှာ နေထိုင်ကြတဲ့ ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံမရှိဘဲ ကျန်ရစ်နေတဲ့ အကြီးဆုံး လူမျိုးစုကြီးအဖြစ် သမိုင်းမှာ မှတ်တမ်းဝင်ထားပါတယ်။ ကာ့ဒ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း သန်း ၃၀ ကနေ ၄၅ သန်းဝန်းကျင်လောက်အထိ ရှိမယ်လို့ ခန့်မှန်းရပြီး သူတို့နေထိုင်ရာ ဒေသကို ကာ့ဒစ္စတန် (Kurdistan) လို့ ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီ ကာ့ဒစ္စတန် ဆိုတဲ့ ဒေသဟာ တရားဝင် နိုင်ငံတစ်ခုအနေနဲ့ တည်ရှိနေတာ မဟုတ်ဘဲ တူရကီ၊ အီရန်၊ အီရတ်နဲ့ ဆီးရီးယား ဆိုတဲ့ နိုင်ငံလေးခုရဲ့ နယ်စပ်တွေ ဆုံရာ တောင်တန်းထူထပ်တဲ့ နယ်မြေတွေထဲမှာ ခွဲဝေ ပါဝင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကာ့ဒ်အများစုဟာ အစ္စလာမ်ဘာသာ ဆွန်နီဂိုဏ်းဝင်တွေ ဖြစ်ကြပေမယ့် ရှီးယား၊ အာလာဗီ၊ ယာဇီဒီ စတဲ့ တခြားဘာသာရေး ယုံကြည်မှုရှိသူတွေလည်း အများအပြား ရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဓလေ့ထုံးစံတွေဟာ အာရပ်၊ တူရကီနဲ့ ပါရှန်း လူမျိုးတွေနဲ့ မတူဘဲ သီးခြားဖြစ်တည်နေတဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာတွေ ရှိကြပါတယ်။

ကာ့ဒ်တွေ ဘာကြောင့် ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံ မရခဲ့တာလဲဆိုတဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးချိန်နဲ့ အများကြီး သက်ဆိုင်နေတာကို တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပထမကမ္ဘာစစ်မတိုင်ခင်က ကာ့ဒ်တွေဟာ အော်တိုမန် အင်ပါယာကြီးရဲ့ လက်အောက်မှာ နေထိုင်ခဲ့ကြတာပါ။ စစ်ကြီးအပြီး အော်တိုမန် အင်ပါယာကြီး ပြိုကွဲသွားတဲ့အခါ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ချုပ်ဆိုခဲ့တဲ့ ဆဲဗရက်စ် စာချုပ် (Treaty of Sèvres) အရ ကာ့ဒ်တွေအတွက် ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခု ထူထောင်ခွင့်ပေးမယ်လို့ အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေက ကတိကဝတ် ပြုခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာ တူရကီသမ္မတ ကားမားလ် အာတာတပ်ခ် ခေါင်းဆောင်တဲ့ တူရကီသမ္မတနိုင်ငံ အသစ်ပေါ်ထွက်လာပြီး အင်အားကြီးမားလာတဲ့အခါ အဲဒီစာချုပ်ကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှာ လိုဇန်းစာချုပ် (Treaty of Lausanne) ကို အသစ်ထပ်မံ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြပြီး အဲဒီစာချုပ်မှာတော့ ကာ့ဒ်တွေအတွက် ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံဆိုတဲ့ အချက် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကစလို့ ကာ့ဒ်တွေရဲ့ နယ်မြေတွေဟာ အသစ်ပေါ်ထွက်လာတဲ့ တူရကီ၊ အီရန်၊ အီရတ်နဲ့ ဆီးရီးယား နိုင်ငံတွေကြားမှာ အပိုင်းပိုင်း အတစ်တစ် ခွဲဝေယူခြင်း ခံလိုက်ရပြီး ဒီနေ့ခေတ်အထိ ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံမဲ့ ဘဝနဲ့ ရပ်တည်နေကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံအသီးသီးမှာ ရောက်ရှိနေတဲ့ ကာ့ဒ်တွေရဲ့ အခြေအနေတွေကို လေ့လာကြည့်ရင် နိုင်ငံရေးအရ ဖိနှိပ်မှုတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေကို နေရာတိုင်းလိုလိုမှာ တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူဦးရေ အများဆုံးနေထိုင်တဲ့ တူရကီနိုင်ငံမှာဆိုရင် အစိုးရက ကာ့ဒ်လူမျိုးဆိုတဲ့ အမည်နာမနဲ့ သူတို့ရဲ့ ဘာသာစကား ယဉ်ကျေးမှုတွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ပိတ်ပင်ဖျောက်ဖျက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြပါတယ်။ အရင်ကဆိုရင် ကာ့ဒ်တွေကို တောင်ပေါ်နေ တူရကီများ ဆိုပြီးတောင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒါကြောင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေကစလို့ ကာ့ဒ်အလုပ်သမားပါတီ (PKK) လို လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ ပေါ်ပေါက်လာပြီး တူရကီအစိုးရကို ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် ပြောက်ကျားစနစ်နဲ့ ပုန်ကန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာမှာ လူပေါင်း သောင်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။ အီရန်နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ ကာ့ဒ်တွေကလည်း အလားတူ ဖိနှိပ်မှုမျိုးတွေ ခံစားနေကြရပါတယ်။ အီရန်အစိုးရဟာ ကာ့ဒ်တွေရဲ့ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိမ်နင်းလေ့ရှိပြီး ကာ့ဒ်ခေါင်းဆောင် အများအပြားကိုလည်း ဖမ်းဆီး ကွပ်မျက်တာတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ မကြာသေးခင်က အီရန်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဆန္ဒပြပွဲကြီးတွေရဲ့ အစပြုရာ ဖြစ်တဲ့ အမျိုးသမီး မာဆာအာမီနီ ဟာလည်း ကာ့ဒ်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်တာကို ကြည့်ရင် အီရန်အစိုးရနဲ့ ကာ့ဒ်တွေကြားက ရှုပ်ထွေးတဲ့ အခြေအနေတွေကို မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။

အီရတ်နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ ကာ့ဒ်တွေရဲ့ သမိုင်းကတော့ အလွန် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေပါတယ်။ ဆက်ဒမ်ဟူစိန် လက်ထက်မှာ အန်ဖယ် (Anfal) လို့ခေါ်တဲ့ စစ်ဆင်ရေးကြီးနဲ့ ကာ့ဒ်တွေကို လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်က ဟာလာဂျာ (Halabja) မြို့ကို ဓာတုလက်နက်နဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် ကာ့ဒ်အရပ်သား ထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲနဲ့ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အမေရိကန်တို့ အီရတ်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းမှာတော့ အီရတ်မှာရှိတဲ့ ကာ့ဒ်တွေဟာ နိုင်ငံရေးအရ အခွင့်အရေး အများဆုံး ရရှိလာခဲ့ပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်မှာ သူတို့ဟာ အီရတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကာ့ဒစ္စတန် ဒေသအဖြစ် တရားဝင် ရပ်တည်ခွင့် ရရှိထားပြီး ကိုယ်ပိုင်အစိုးရနဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ (Peshmerga) တွေကိုပါ ဖွဲ့စည်းထားနိုင်ပါတယ်။ ဆီးရီးယားနိုင်ငံမှာတော့ ပြည်တွင်းစစ် စတင်ဖြစ်ပွားချိန်ကစလို့ ကာ့ဒ်တွေဟာ ဆီးရီးယား မြောက်ပိုင်းဒေသတွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံတော် (ISIS) အကြမ်းဖက်အဖွဲ့ကို တိုက်ထုတ်ရာမှာ အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့ ညွန့်ပေါင်းတပ်တွေနဲ့အတူ ဆီးရီးယား ကာ့ဒ်တပ်ဖွဲ့တွေက မြေပြင်ကနေ အဓိက အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ပေးခဲ့ကြပါတယ်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ကြည့်ရရင် ကာ့ဒ်တွေရဲ့ အရေးဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွားလောက် မကဘဲ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေနဲ့ပါ အကြီးအကျယ် ရောထွေး ယှက်နွယ်နေတာကို တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေက ကာ့ဒ်တွေကို ဒေသတွင်း စစ်ဆင်ရေးတွေမှာ အသုံးဝင်တဲ့ မဟာမိတ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပေမယ့် ကာ့ဒ်တွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံ ထူထောင်ရေး အိပ်မက်ကိုတော့ တရားဝင် ထောက်ခံပေးလေ့ မရှိကြပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကာ့ဒ်တွေကို နိုင်ငံတစ်ခု ပေးလိုက်ရင် သူတို့ရဲ့ မဟာမိတ်ဖြစ်တဲ့ တူရကီလို နိုင်ငံမျိုးနဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့မှာကို စိုးရိမ်လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကာ့ဒ်တွေဟာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေး ကစားကွက်တွေထဲမှာ အသုံးချခံရပြီး လိုအင်ဆန္ဒ ပြည့်ဝချိန်မှာ ပစ်ပယ်ခံရလေ့ရှိတဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေ အကြိမ်ကြိမ် ကြုံတွေ့ခဲ့ကြရပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်အထိလည်း ကာ့ဒ်လူမျိုးတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ ရှင်သန်ရေးနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အတွက် နည်းလမ်းပေါင်းစုံနဲ့ ဆက်လက် ရုန်းကန် တိုက်ပွဲဝင်နေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအခြေအနေတွေကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science) ရှုထောင့်ကနေ လက်ရှိ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အမေရိကန်နဲ့ ကာ့ဒ်တို့ရဲ့ ပူးပေါင်းမှုအပေါ် ချိတ်ဆက် သုံးသပ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနယ်ပယ်က လက်တွေ့ကျဝါဒ (Realism) ရဲ့ သဘောသဘာဝကို အထင်အရှား မြင်တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်အတွက်ကတော့ ကာ့ဒ်တပ်ဖွဲ့တွေကို အသုံးပြုခြင်းဟာ မိမိရဲ့ မြေပြင်တပ်ဖွဲ့တွေ အသေအပျောက်မရှိစေဘဲ ရန်သူဖြစ်တဲ့ အီရန်အစိုးရကို ဖြုတ်ချနိုင်မယ့် ဒါမှမဟုတ် အင်အားချည့်နဲ့သွားစေမယ့် အလွန်ထိရောက်တဲ့ ကိုယ်စားပြုစစ်ပွဲ (Proxy War) ဗျူဟာတစ်ရပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံမှာ နိုင်ငံတော်မဟုတ်တဲ့ အင်အားစုတွေ (Non-state actors) ကို အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက သူတို့ရဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေး ကစားကွက်မှာ အသုံးချလေ့ရှိတဲ့ အဝေးရောက် အင်အားထိန်းညှိခြင်း (Offshore Balancing) သီအိုရီအတိုင်း အတိအကျ သက်ဝင်နေတာပါ။ ကာ့ဒ်တွေဘက်က ကြည့်ရင်လည်း သူတို့ဟာ အစဉ်အမြဲ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း (Security Dilemma) ထဲမှာ ပိတ်မိနေတဲ့ လူမျိုးစုဖြစ်တာကြောင့် သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် (Self-determination) ဆိုတဲ့ အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက်ကို ရောက်ဖို့အတွက် ရန်သူရဲ့ရန်သူဟာ မိတ်ဆွေဆိုတဲ့ မူဝါဒအရ အမေရိကန်ရဲ့ အကူအညီကို မလွှဲမရှောင်သာ ရယူနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်တွေ ထောက်ပြလေ့ရှိတဲ့ အကြီးမားဆုံး အန္တရာယ်ကတော့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသရဲ့ အင်အားချိန်ခွင်လျှာ (Balance of Power) ပြောင်းလဲသွားနိုင်တဲ့ ကိစ္စပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ အမေရိကန်ရဲ့ ကျောထောက်နောက်ခံပြုမှုနဲ့ ကာ့ဒ်တွေက အီရန်ကို အောင်ပွဲခံပြီး အီရန်နိုင်ငံတွင်းမှာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေသစ်တွေ ထပ်မံရရှိလာမယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတော် အချုပ်အခြာအာဏာ (State Sovereignty) ကို အလေးထားတဲ့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုကြီး ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ အထူးသဖြင့် နေတိုး (NATO) မဟာမိတ်ဖြစ်တဲ့ တူရကီအပါအဝင် အီရတ်နဲ့ ဆီးရီးယားတို့က သူတို့ဆီက ကာ့ဒ်တွေပါ ထပ်မံခွဲထွက်ဖို့ ကြိုးစားလာမှာကို လုံးဝ လက်ခံမှာ မဟုတ်တဲ့အတွက် လက်ရှိ အီရန်ပြဿနာထက် ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ ဒေသတွင်း လူမျိုးရေးနဲ့ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု စစ်ပွဲကြီးတစ်ခုအဖြစ် အသွင်ပြောင်းသွားနိုင်ပါတယ်။

မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမယ့် အချက်ကတော့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒဟာ အကျိုးစီးပွားကိုသာ အဓိကထားပြီး ကိုယ်ကျင့်တရားနဲ့ သစ္စာစောင့်သိမှုအပေါ် အခြေခံလေ့မရှိဘူး ဆိုတဲ့အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်အနေနဲ့ အီရန်အစိုးရ ပြုတ်ကျသွားပြီး သူတို့ရဲ့ ဗျူဟာမြောက် ရည်မှန်းချက် အောင်မြင်သွားတဲ့ တစ်နေ့မှာ၊ ဒါမှမဟုတ် တူရကီလို အရေးပါတဲ့ မဟာမိတ်နိုင်ငံက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်လာတဲ့ တစ်နေ့မှာ ကာ့ဒ်တွေကို နိုင်ငံရေးအရ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ စွန့်လွှတ်သွားနိုင်ခြေ အလွန်များပြားနေပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရရင် လက်ရှိ အမေရိကန်နဲ့ ကာ့ဒ်တို့ရဲ့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုဟာ ရေရှည်ခိုင်မြဲတဲ့ နိုင်ငံရေး သန္နိဋ္ဌာန်တွေ၊ တူညီတဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေအပေါ် အခြေခံထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ရန်သူတူနေချိန်မှာ အပြန်အလှန် အကျိုးစီးပွားကို အခြေခံထားတဲ့ ယာယီ နည်းဗျူဟာမြောက် ပူးပေါင်းမှု (Tactical Alliance) သာ ဖြစ်တယ်လို့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံရှုထောင့်ကနေ ကောက်ချက်ချ သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။ 

Why America is Blindly Walking Into a Trap in Iran - Prof. Jiang Xueqin

How Iran can CRIPPLE the West in One Move - Prof. Jiang Xueqin

ထရမ့်ရဲ့ တစ်ကျော့ပြန် ထိုးစစ်အောက်က ခေါင်းဆောင်မဲ့ အီရန်

" အီရန် Endgame လွယ်သလား ခက်သလား "

■ တ​နေ့က အိမ်ဖြူ​တော်မှာ ဂျာမန်အဓိပတိနှင့် ​တွေ့​ဆုံ​ဆွေး​နွေးရင်း သတင်း​ထောက်တချို့ရဲ့ အ​မေးကို သမ္မတထွမ့် ​ပြန်​ဖြေရာမှာ အီရန်အနာဂတ်နှင့် ပတ်သတ်ပြီး သက်ဆိုင်တာ ၂ ချက်​တွေ့မိတယ်။

အီရန်မှာ အဆိုးဆုံး အ​နေအထား ( Worst case scenario ) ဘာဖြစ်နိုင်မလဲ ဆိုတဲ့​မေးခွန်းကို

" အစိုးရ​နေရာကို လူသစ်တက်လာပြီးကာမှ ၅ နှစ်​လောက်​​နေတဲ့အခါ အရင်လူနှင့် ဘာမှမထူးတာမျိုး ဖြစ်​နေတာမျိုးတဲ့ "

စစ်ဦးဖွင့်ကာ ဦး​ဆောင်​နေသော အ​မေရိကန်သမ္မတဆိုသူပင် ဤသို့ ဖြစ်သွားနိုင်တယ်ဆိုတာကို မဖုံးမကွယ်ပဲ ​ပြောသွားတယ်​။

■ ဗင်နီဇွဲလား ​မော်ဒယ်လို အစိုးရယန္တရားမပျက်​စေပဲ ဝါရှင်တန်နှင့် အဆင်​ပြေသူဖြင့် အစားထိုးမလား။ ဤအတွက်လည်း အ​ဖြေ​ပေးသွားတယ်။

အယာတိုလာကြီး​နေရာ အစားထိုးတင်ဖို့ ​" မျှော်မှန်းထားတဲ့ အီရန်အစိုးရပိုင်းက ပုဂ္ဂိုလ်တချို့ရှိပါတယ်တဲ့ ( ပါဆင်နယ် Biography ကို​နောက်​ကြောင်းလိုက်ထားပြီး အလုပ်တွဲလုပ်လို့ရမယ်လို့ ရည်ရွယ်ထားသူ​တွေ ဖြစ်မယ် )။

ပြသာနာက အဆိုပါ ပထမဦးစား​ပေး လျာထားသူ တအုပ်စုလုံးလည်း အယာတိုလာနှင့် အတူသွားရှာပြီ။ ​နောက်ထပ် ဒုတိယတန်းစား လျာထားသူများလည်း ​ခြေမှုန်းခံရတဲ့အထဲ ပါသွားပြန်တယ်တဲ့။ ဒါ​ကြောင့် တတိယအသုတ်လူများကို ​လေ့လာ​နေ​ပေမယ့် ထိုသူ​တွေအ​ကြောင်း ဘာမှ​​ရေ​ရေရာရာ မသိ​သေးဘူး " ဆို၏။ မှတ်က​ရောပဲ။

■ အ​မေရိကန်နှင့် အစ္စ​ရေးတို့၏ အီရန် နိုင်ငံ​ရေး စစ်​ရေး ဦး​ဆောင်သူ တစုတစည်းလုံးကို ​အမြစ်ကနှုတ်သ​လို ​ခြေမှုန်း​ခဲ့​သော စစ်​ရေးရည်မှန်းချက်သည် ​ရာနှုန်းပြည့်နီးပါး ​အောင်မြင်ပါတယ်။ ​​နောက်ထပ် အယာတိုလာ ​ရွေးချယ်ခံရလို့ တက်လာလျှင်လည်း ပစ်မှတ် အသစ်ဖြစ်မယ်လို့ အစ္စ​ရေးက ​ရာဇသံ​ပေးထားပြန်တယ်။ ​​

အီရန်၏ နိုင်ငံ​ရေး ယန္တရားဖွဲ့စည်းထားပုံသည် ရှုပ်​ထွေးပြီး နက်ရှိုင်းပါတယ်။ ဘာသာ​ရေးအာဏာပိုင် , ဗျူရိုက​ရေစီစနစ် , အစ္စလာမ္မစ်အ​စောင့်တပ် , စစ်တပ် , ပြည်သူ့စစ်များ စသဖြင့် အ​လွှာအဆင့်ဆင့် , ဝင်ရိုးသီးခြား ခွဲထားတယ်။ ဆိုရရင် ရုရှားထက်ပင် ပို၍ နားလည်ရခက်၍ ဖြိုဖို့ခက်သော စနစ်ဖြစ်တယ်။

ပထမရက်အတွင်း ​ဦးစီးဦး​ဆောင် အာဏာပိုင်များ သုတ်သင်ခံရအပြီးတွင် စနစ်သည် ​ရှောခ့်​တော့ရသွားခဲ့တယ်။ ၃ ဦးပါ ကြားဖြတ် ဦး​​ဆောင်​ကောင်စီ ဖွဲ့စည်းထားပြီး အာဏာစဥ်ဆက်မပျက်ဖို့ လုပ်ထားတယ်။ ယင်းအဖွဲ့သည် The Assembly of Experts ဆို​သော ဘာသာ​ရေး ဦး​ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်များက​နေ ​ခေါင်း​ဆောင်အသစ် ​ရွေးချယ်သည်အထိ တာဝန်ယူထားမယ်။ တ​နေ့က ၈၈ ဦးတို့ စု​ဝေး​နေစဥ် အစ္စ​ရေးက ထပ်မံတိုက်ခိုက်သည်ဆိုသည်မှာ အဆိုပါ ပုဂ္ဂိုလ်များကို မှတ်ပစ်ထားတာ ဖြစ်တယ်။ ယခုထိ​​တော့ ​ခေါင်း​ဆောင်သစ် မ​ရွေးရ​သေး​သော်လည်း အယာတိုလာခါ​မေနီ၏ သားဖြစ်သူက အ​ဖေ​နေရာ ဆက်ခံဖို့ အလားအလာ​ကောင်း​နေတယ်။

လက်​တွေ့ ​နောက်ကွယ်က တကယ်တမ်း ထိမ်းချုပ်​နေသူက အမျိုးသားလုံခြုံ​ရေး​ကောင်စီ​၏ အတွင်း​ရေးမှူး အလီလာရီဂျာနီ ဟုလည်း ဆိုကြတယ်။

အထက်​ဖော်ပါပြ ပုဂ္ဂိုလ်များအားလုံးသည်လည်း အ​မေရိကန်-အစ္စ​ရေး ပူး​ပေါင်းစစ်​ရေး၏ ပစ်မှတ်ဖြစ်​နေတာမို့ အချိန်မ​ရွေး သုတ်သင်ခံရဖို့ ဖြစ်နိုင်​​ချေ များ​နေပြန်တယ်။

■ ​လက်တ​လော ​မြေပြင်တွင်​ကော အစိုးရအ​နေဖြင့် ဘယ်​လောက်ထိ ထိ​ထိ​ရောက်​ရောက် လည်ပတ်​နေ​သေးသလဲ သိရခက်တယ်။ ယန္တရားသည် ဆက်ရှိ​နေတယ် , သို့​သော် ​အထက်​အောက် Coordination မည်မျှရှိ​နေ​သေးသလဲ , စကား​ပြောမည်ဆို မည်သူ့ကို ​ပြောရမလဲ , ​ဒေသခံ တပ်မှူးများ ပို၍ လွတ်လွတ်လပ်လပ် တုန့်ပြန်​နေကြသလားက ​မေးခွန်း​တွေ ဖြစ်​နေတယ်။ အီရန်ဘက်က နိုင်ငံခြား​ရေးဝန်နှင့် သံအမတ်များတို့၏ ​ပြောကြားချက်တို့နှင့် စစ်ဘက်​ရေးရာပိုင်း အချို့ကိစ္စ​တွေ ကီးမကိုက်​​နေတာ ​တွေ့ရတယ်။

Power Vaccum ရှိသလား။ ရှိလျှင် မည်မျှ လစ်ဟာ​နေပြီး မည်သူ ဝင်လာမလဲဆိုသည့် ​နေရာတွင် ဝါရှင်တန်လိုလားချက် ပြန့်မှီရာ အ​မေရိကန်နှင့် အလုပ်တွဲလုပ်နိုင်မည့် သူ ဖြစ်ဖို့လိုတယ်။ ယင်းအတွက် လူ ရှာမရ​သေး။

■ အီရန်​ရေတပ်တခုလုံး ပြုတ်ပြုတ်ပြုန်းသွားသည်ဖြစ်​စေ , ဒုံးနှင့် ဒရုန်းများ ကုန်ခမ်းသွားသည်ဖြစ်​စေ အ​နာဂတ်ပလန်အတွက် အ​ရေးမပါလှ။ ယခု ဘာသာ​ရေး အိုင်ဒီ​ယော်​​လော်ဂျီအတိုင်း ဆက်ခံမည့် ​နောက်လူ တက်လာလျှင် တနှစ်အတွင်း ဒုံးနှင့် ဒရုန်းများ ပြန်တည်​ဆောက်၍ ခြိမ်း​ခြောက်​နေပြန်ဦးမယ်။

US ၏ လိုလားချက်မှာ အီရန်သည် နျူကလီးယားရည်မှန်းချက်ကို စွန့်လွှ​တ်ရမယ်၊ တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးများကို လက်လွှတ်ရမယ် , အစ္စ​ရေးကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်​နေ ​ဒေသတွင်း Proxy များကို ​ထောက်ပံ့မှု ရပ်ရမယ်။ ယင်းတို့ အားလုံးအတွက် Regime Change မလုပ်ပဲ မဖြစ်နိုင်။ တဖန် ​မြေပြင်တပ်မပါပဲ Regime Change လုပ်မရသလို , ​သိုဝှက်ထားသမျှ တိုက်ချင်းပစ်များ , လက်နက်တိုက်များကို လိုက်ရှင်းဖို့ရာ Boots on the ground ရှိမှရပါမယ်။

■ ​အီရန်ပြည်မတွင် ​လောက်​လောက်လားလား အတိုက်အခံ အင်အားစုရှိ​နေဖို့ အခွင့်အ​ရေးမ​ပေးခဲ့ပါ။ သို့​သော် အ​နောက်​မြောက်​ဒေသက ကာဒ့်တပ်ဖွဲ့များက​​တော့ အ​မေရိကန်၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် စစ်​ရေး စတင်​နေပြီဆို၏။ အီရန်ပြည်တွင်း ​မြေပြင်တွင် Bridgehead ရရန်က​တော့ ကာဒ့်တို့မှတပါး အခြားပါ။ US အထူးတပ်ဖွဲ့များနှင့် စီအိုင်​အေ​​အေးဂျင့်များပါ ​မြေပြင်ကို စ၍ ​ရောက်​နေပြီလား , မ​ရောက်​သေးလျှင်လည်း မကြာမီ စဝင်ရဖို့များတယ်။

အ​မေရိကန်အစိုးရ အဆက်ဆက်သည် အ​ရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ​ဒေသခံ​မြေပြင်တပ် လိုအက်တိုင်း ကာဒ့်တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ အ​ခေါက်​ခေါက် အခါခါရှိပြီ။ ဆက်ဒမ်ဟူစိန်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ဖို့ လည်း​ကောင်း , အိုက်အက်စ်တို့ကို တန်ပြန်​ခြေမှုန်းဖို့ လည်း​ကောင်း အီရတ်နှင့် ဆီးရီယားကာဒ့်တို့ကို လက်နက်တပ်ဆင် ​, လေ​ကြောင်းပစ်ကူ​ပေးခဲ့တယ်။ ကိစ္စပြီးတိုင်းလည်း ကာဒ့်တို့ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်​သော လွတ်လပ်သည့် ကာဒ့်နိုင်ငံ မရခဲ့ပဲ ​ဘေးဖယ်ခံရပြန်တယ်။

အခုလည်း အီရန်ကာဒ့်တို့ အလှည့်။ လူဦး​ရေ သန်း ၉၀ ခန့်ရှိ​သော အီရန်တွင် ကာဒ့်လူဦး​ရေသည် ၁၀ သန်းခန့်ရှိတယ်။ ယင်းပမာဏသည် မြန်မာရှိ ERO အားလုံး အ​ခြေခံထား​သော တိုင်းရင်းသားလူဦး​ရေ စုစု​ပေါင်းခန့် ရှိတာမို့ မနည်းလှပါ။ သို့​သော် အီရန်၏ အလုံးအထည်သည် မြန်မာထက် ၂ ဆ​ကျော် ကြီးမား​လေရာ ယင်းမျှနှင့် တီဟီရန်ကို တိုးမယ်ဆိုတာက ခဲယဥ်းတယ်​။ ​​ထိမ်းချုပ်နယ်​မြေ ရှိလာဖို့က ပို၍ ဖြစ်နိုင်တယ်။

■ အခြား​သော အဇာရစ် , ​ဘာ​လောချ့်နှင့် ​မြောက်များလှစွာ​သော လူမျိုးစုများ , Tribes များလည်း ရှိ​နေ​သေးတယ်။ အားလုံးကို လက်နက်တပ်​ပေး၍ ​​​မြှောက်​ပေးမယ်ဆိုလျှင် လစ်ဗျား , မြန်မာ , ဆီးရီးယားတို့ထက် ရှုပ်​ထွေး​သော အကျိုးဆက်များ​သော , ပြည်တွင်းစစ်တခု စတင်နိုင်တယ်။ အီရန် လက်နက်ကိုင် စစ်တပ်အတွင်းက​ကော ဆီးရီးယားမှာကဲ့သို့ ဘက်​ပြောင်းလာနိုင်သလား ဆိုလျှင် ဖြစ်နိုင်​​ခြေရှိပါ၏။

သို့​သော် အီရန်တွင် အစ္စလာမ္မစ်ရီပတ်ပလစ်၏ အမာခံလက်ကိုင်တပ်သည် အိုင်အာဂျီစီ ဖြစ်၍ ယင်းတို့သည် Believer များဖြစ်ရာ ​အယာတိုလာကြီးကို ရှင်းလင်းထားသည့် ​၄င်းတို့အမြင် ​စေတန် ဖြစ်သူနှင့် ပူး​ပေါင်းမည့်အစား ကာဗ်လာစစ်​မြေပြင်ကဲ့သို့ အာဇာနည် လုပ်သွားချင်သူများပါလိမ့်မယ်။ ရှီးယိုက် ​ပေါ်လစ်တီကယ်အစ္စလာမ်ကို ယုံကြည်သူတို့၏ အတွင်းစိတ်ကို ထည့်စဥ်းစားဖို့​တော့လိုမယ်။

■ ​လွန်ခဲ့​သော တလတာအတွင်း Armada ​ကြီး အနား​ရွေ့လာပြီး ဖိအား​ပေးရာတွင် နျူသ​​​ဘောတူညီချက်မရ​သော​ကြောင့် သမ္မတထွမ့်အ​​နေဖြင့် အ​တော်ပင် အံ့အားသင့်ခဲ့တယ်။ ယခုက​တော့ ​နောက်တဆင့် ​အ​နေဖြင့် US အလိုကျ ပူး​ပေါင်းမယ့် ​ပုဂ္ဂိုလ်တက်မလာမချင်း အီရန်​ခေါင်း​ဆောင်ပိုင်းကို သမင်​မွေးရင်း ကျားစားရင်း တရဆက် ဖြို​​နေမယ် ယူဆရတယ်။ ရ​သွား​သော် စစ်ရပ်ပါမည်။ သို့မဟုတ် ​​ဗျူဟာ​ပြောင်းပြီး ​မြေပြင်တပ် ဝင်ကြရ​တော့မလား ?

​မြေပြင်တပ်ဝင်ရ​သော အဆုံးမဲ့ ( Forever ) စစ်ပွဲ ဖြစ်စဥ်သည် မဂ်ဂါတို့ ခါးခါးသီးသီး ဖြစ်သဖြင့် မဂ်ဂါ Base အတွင်း ၂ ခြမ်းကွဲနိုင်ပါတယ်။ ယခုပင် တက်ကကာလ်ဆင်နှင့် ​မေဂျာရီဂရင်းတို့က ဂိုဏ်းခွဲ​ထောင်​နေကြတယ်။

■ အကယ်လို့ အ​ရေး​ပေါ်အက်ဥပ​ဒေ ၆ လလည်းပြည့် , အ​မေရိကန်ပြည်တွင်း နိုင်ငံ​ရေးနှင့် နိုင်ငံတကာစီးပွား​ရေး ဖိအား​တို့ကြောင့် ​ရှေ့ဆက်ဖို့ခက်လာခဲ့​သော် တနည်း ကျန်​သေးပါတယ်။ အီရန်တနိုင်ငံလုံးကို ထိမ်းချုပ်နိုင်မည့် အ​မေရိကန် မိတ်ဖက်အစိုးရတရပ်ကို တည်​ဆောက်​ပေးဖို့ ခက်ခဲ​ပေမယ့် , ​ဒေသတခုချင်းဆီကို ပိုင်နက်​မြေလုပ်ထားနိုင်​သော စင်ပြိုင် အာဏာရှင်များ ​ပေါ်​ပေါက်ဖို့က​တော့ မခက်ခဲပါ။ လစ်ဗျားတွင် ကဒါဖီပြိုကျသွားပြီး​နောက် ထရီပိုနှင့် Tobruk တွင်ညအစိုးရ ၂ ရပ် ပြည်တွင်းစစ်ဆက်၍ နွဲ​နေကြတယ်။

ယင်း​မော်ဒယ်သည် တစုတစီးတည်း အာဏာစက်ပြင်းမည့် ရန်ဘက်အစိုးရ​ကဲ့သို့ အစ္စ​ရေးကို ခြိမ်း​ခြောက်နိုင်မှု ရှိ​တော့မှာ မဟုတ်သလို , အီရန်ပြည်ပကိုလည်း Power Projection လုပ်နိုင်စွမ်းလည်း ရှိ​တော့မည်မဟုတ်ပါ။

■ အီရန် စစ်ပွဲမှာ ၆ ရက်ခန့်သာ ရှိပါ​သေးသဖြင့် အဆုံးသတ်အ​ဖြေကို ​ပြောဖို့ ခက်ပါ​သေးတယ်။ Regime Change လုပ်မည်ဆို​သော ကြုံးဝါးသံသည်လည်း အ​တော်ကျယ်​​​လောင်ထားပြီးပါပြီ။

အ​မေရိကန်-အစ္စ​ရေး တို့ဘက်က​နေ Tactical ​ပိုင်းအရ လုံးဝဥသုံနီးပါး ​အထက်စီးရ​နေသည်မှာ ငြင်းစရာမရှိပါ။ ယင်းက​နေမှ နိုင်ငံ​ရေးရည်မှန်းချက်အတွက် Endgame ကို ဘယ်လို အ​ကောင်အထည်​ဖော်ကြမည်က​တော့ ​ဝေဝါးဝါး ဖြစ်​နေဆဲပင်။

မကောင်းမှုဆိုတာ စနစ်ခိုင်းတာကိုပဲ မျက်စိမှိတ်လုပ်တတ်တဲ့ သာမန်လူတွေကနေ စနစ်တကျ ကျူးလွန်

 မကောင်းမှုဆိုတာ ရာဇဝတ်ကောင်တွေကပဲ လုပ်တာမဟုတ်ဘူး စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု (Critical Thinking) မရှိဘဲ စနစ်ခိုင်းတာကိုပဲ မျက်စိမှိတ်လုပ်တတ်တဲ့ သာမန်လူတွေကနေ စနစ်တကျ ကျူးလွန်ကြတာဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့စကားဟာ Hannah Arendt ရဲ့ သီအိုရီတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်။ ဂျေရုဆလင်မြို့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးသော ရာဇဝတ်မှုကြီးတစ်ခုကို စီရင်ဆုံးဖြတ်မယ့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကျော် နာဇီစစ်ရာဇဝတ်ကောင် အဒေါ့ဖ် အိုက်ခ်မန်း (Adolf Eichmann) ကို တရားစွဲဆိုတဲ့နေ့ ဖြစ်တာကြောင့် ဂျေရုဆလင်ခရိုင်တရားရုံး ခန်းမကြီးထဲမှာ လူတွေ ကြိတ်ကြိတ်တိုး စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ်က သတင်းမီဒီယာတွေ၊ ဂျာနယ်လစ်တွေ၊ စာရေးဆရာတွေ အကုန်ရောက်ရှိနေကြပြီး လေထုတစ်ခုလုံးဟာ တင်းမာမှုတွေ၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေပါတယ်။

လူတွေအားလုံး ဒီနေရာကို ရောက်လာကြတဲ့ အကြောင်းရင်းက တစ်ခုတည်းပါ။ အဲဒါကတော့ "မိစ္ဆာ" (The Monster) တစ်ကောင်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်ရတော့မယ် ဆိုတဲ့ စိတ်ဆန္ဒပါပဲ။ ဂျူးလူမျိုးပေါင်း ၆ သန်းကျော်ကို သတ်ဖြတ်ဖို့ "အပြီးသတ် ဖြေရှင်းနည်း" (Final Solution) ကို စနစ်တကျ စီစဉ်ခဲ့တဲ့၊ သမိုင်းမှာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အရှိဆုံးလို့ နာမည်ကြီးတဲ့ လူဆိုးကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ မျက်နှာကို မြင်ရဖို့ အားလုံးက အာရုံစိုက်နေကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ကူးထဲမှာ အိုက်ခ်မန်းဆိုတာ မျက်လုံးထဲမှာ အမုန်းမီးတောက်နေမယ့်သူ၊ ရက်စက်တဲ့ အငွေ့အသက်တွေ ထွက်နေမယ့်သူ၊ နာဇီယူနီဖောင်းဝတ်ထားတဲ့ မောက်မာတဲ့ မကောင်းဆိုးဝါးပုံစံ ပေါက်နေမယ့်သူလို့ ထင်မှတ်ထားကြတာပါ။ လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီလောက်ကြီးမားတဲ့ ရက်စက်မှုကို ကျူးလွန်နိုင်တယ်ဆိုရင် ဒီလူဟာ ပုံမှန်လူ ဖြစ်နိုင်စရာ အကြောင်းမရှိဘူးလို့ အားလုံးက ယူဆထားကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း မှန်ကာထားတဲ့ သံတိုင်ကြား (Glass Booth) ကနေ တရားခံ ထွက်လာတာကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာတော့ ခန်းမကြီးတစ်ခုလုံး တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ပြီး အံ့အားသင့်သွားကြပါတယ်။ သူတို့ မြင်လိုက်ရတာက သွေးဆာနေတဲ့ မိစ္ဆာကြီးတစ်ကောင် မဟုတ်ပါဘူး။ ပိန်ပိန်ပါးပါး၊ မျက်မှန်ထူထူ၊ ဆံပင်ပါးပါးနဲ့ ပျင်းစရာကောင်းတဲ့ ရုံးဝန်ထမ်း အဘိုးကြီး (Bureaucrat) တစ်ယောက်ကိုသာ တွေ့လိုက်ရလို့ပါပဲ။ သူ့ပုံစံက ကမ္ဘာကြီးကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့တဲ့ ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ယောက်နဲ့ လုံးဝမတူဘဲ၊ စာတိုက်ကောင်တာမှာ ထိုင်နေကျ သာမန် စာတိုက်ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်၊ ဒါမှမဟုတ် အခွန်ရုံးက စာရေးအဘိုးကြီးတစ်ယောက်နဲ့ ဘာမှမခြားနားပါဘူး။ အားလုံးရဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေ တက်တက်စင် လွဲသွားခဲ့ပါပြီ။

သူ့ဆီကနေ ကြမ်းတမ်းတဲ့ စကားတွေ၊ လူမျိုးရေးမုန်းတီးမှုတွေ၊ နောင်တရခြင်း သို့မဟုတ် စိန်ခေါ်ခြင်းတွေ ထွက်လာမယ်လို့ မျှော်လင့်ထားပေမဲ့၊ သူက အဲဒီလို လုံးဝမပြောပါဘူး။ သူ့ကို စစ်ဆေးမေးမြန်းတဲ့အခါ သူပြန်ဖြေတာတွေက စိတ်ပျက်စရာကောင်းလောက်အောင် အေးစက်နေပါတယ်။ ရုံးသုံးစကား (Officialese) တွေ၊ ဥပဒေပုဒ်မတွေ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ အခက်အခဲတွေ (Administrative Problems) အကြောင်းကိုပဲ အေးအေးဆေးဆေး၊ ခံစားချက်မပါဘဲ ရှင်းပြနေပါတယ်။ သူ့အပြောအဆိုတွေက ဘယ်လောက်တောင် ရိုးရှင်းပြီး အေးစက်နေသလဲဆိုရင် နားထောင်နေတဲ့သူတွေတောင် ကြက်သီးထသွားစေပါတယ်။ လူသန်းပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ကိစ္စကို သူက ကုန်ပစ္စည်းပို့ဆောင်ရေး (Logistics) ပြဿနာတစ်ခုလိုပဲ သဘောထားပြီး ပြောဆိုနေလို့ပါပဲ။ သူက "သတ်ဖြတ်ခြင်း" (Killing) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ရှောင်ပြီး "ရွှေ့ပြောင်းခြင်း" (Evacuation)၊ "စီမံဆောင်ရွက်ခြင်း" (Processing) ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကိုပဲ တွင်တွင်သုံးနေခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ ထွက်ဆိုချက်က ရိုးရှင်းပြတ်သားပြီး ကျောချမ်းစရာ ကောင်းပါတယ်။
"ကျွန်တော်က ဂျူးတွေကို မုန်းတီးတဲ့စိတ်၊ လူသတ်ချင်စိတ် မရှိပါဘူး။ ကျွန်တော့်လက်နဲ့ ဘယ်သူ့ကိုမှ မသတ်ခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်တော်က အထက်ကပေးတဲ့ အမိန့်အတိုင်း တာဝန်ကျေအောင် ထမ်းဆောင်ရတဲ့၊ ဥပဒေကို လိုက်နာတဲ့ နိုင်ငံသားကောင်း ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် (Law-abiding citizen) သက်သက်ပါပဲ" တဲ့။
တရားသူကြီးတွေက သူ့ကို "မင်းပို့လိုက်တဲ့ ရထားတွေပေါ်က လူတွေ ဘယ်ရောက်သွားလဲ မင်းမသိဘူးလား" လို့ မေးတဲ့အခါ သူက "သိပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒါ ကျွန်တော့်အပိုင်း မဟုတ်တော့ဘူး။ ကျွန်တော့်တာဝန်က ရထားအချိန်မှန် ထွက်ဖို့နဲ့ လူအပြည့်ပါဖို့ပဲ။ ရထားဆိုက်သွားတဲ့အချိန်မှာ ဖြစ်လာတဲ့ကိစ္စက တခြားဌာနရဲ့ တာဝန်ပါ" လို့ ဖြေပါတယ်။ သူက သူ့ကိုယ်သူ အပြစ်ရှိတယ်လို့ မခံစားရပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့အမြင်မှာ သူဟာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သူ မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုအချိန်က တည်ဆဲဥပဒေ (နာဇီအမိန့်) ကို တိတိကျကျ လိုက်နာသူ၊ အလုပ်ကြိုးစားသူ တစ်ယောက်သာ ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။

ဒီမြင်ကွင်းကို ကြည့်နေတဲ့ လူအုပ်ကြီးမှာ မေးခွန်းကြီးတစ်ခု ပေါ်လာပါတယ်။ "ဒီလောက် ရိုးအီပြီး သာမန်ဆန်လွန်းတဲ့ လူတစ်ယောက်က ဒီလောက်ကြီးမားတဲ့ ရက်စက်မှုကို ဘယ်လိုလုပ် ကျူးလွန်နိုင်မှာလဲ။ သူက ဟန်ဆောင်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ငါတို့ကပဲ မကောင်းမှုရဲ့ သဘောသဘာဝကို နားမလည်ခဲ့တာလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။ ဒီအခြေအနေကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ဂျာမန်ဒဿနပညာရှင် ဟန်နာ အာရင့်ဒ် (Hannah Arendt) ကတော့ ဒီမြင်ကွင်းကနေတဆင့် ကမ္ဘာကို ကိုင်လှုပ်မယ့် အယူအဆတစ်ခုကို စတင် သတိပြုမိလိုက်ပါတော့တယ်။

ဂျေရုဆလင် တရားခွင်မှာ လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့တဲ့ စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုတွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီးနောက်မှာတော့ ဒဿနပညာရှင် ဟန်နာ အာရင့်ဒ် (Hannah Arendt) ဟာ ကမ္ဘာ့ဉာဏလောကကို လှုပ်ခတ်သွားစေမယ့် ကောက်ချက်တစ်ခုကို ချလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "The Banality of Evil" (သာမည မကောင်းမှု) ဆိုတဲ့ အယူအဆပါပဲ။

ဟန်နာရဲ့ အဆိုအရ
ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးမားဆုံးသော မကောင်းမှု ဒုစရိုက်တွေကို ကျူးလွန်ကြသူတွေဟာ ရုပ်ရှင်တွေထဲကလို၊ ဝတ္ထုတွေထဲကလို "ဗီလိန်" (Villains) တွေ မဟုတ်ကြပါဘူးတဲ့။ သူတို့ဟာ ကိုယ်ကျိုးအတွက် ယုတ်မာတဲ့နည်းနဲ့ ကြံစည်တဲ့ ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်ထဲက Iago (အိုသယ်လိုပြဇာတ်ထဲက လူယုတ်မာ) လို လူမျိုးတွေ၊ အာဏာမက်မောလွန်းလို့ ရူးသွပ်သွားတဲ့ Macbeth လို လူမျိုးတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး။ အိုက်ခ်မန်းလို လူမျိုးတွေက အဲဒီလောက် "နက်ရှိုင်းမှု" (Depth) မရှိပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ မကောင်းမှုက Shallow ဆန်လွန်းပြီး သာမညဆန်လွန်းတာကသာ ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အိုက်ခ်မန်းဟာ မကောင်းဆိုးဝါး မဟုတ်ဘူး။ သူဟာ မစဉ်းစားသူ (Thoughtless) သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မစဉ်းစားသူဆိုတာ ဉာဏ်ရည်နိမ့်ပါးတာ၊ တုံးအတာ (Stupidity) ကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အိုက်ခ်မန်းက ဉာဏ်ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ ကိုယ်ပိုင် တွေးခေါ်မြော်မြင်နိုင်စွမ်း (Critical Thinking) နဲ့ သူတစ်ပါးနေရာကနေ ဝင်ရောက်ခံစားကြည့်နိုင်စွမ်း (Empathy) မရှိတော့တာပါ။ သူ့ခေါင်းထဲမှာ ရှိတာက ရထားအစီးရေ ဘယ်လောက်ထွက်မယ်၊ လူဘယ်နှယောက် ဆံ့မယ်၊ ကုန်ကျစရိတ် ဘယ်လောက်သက်သာအောင် လုပ်မလဲ၊ ဘယ်အချိန်အရောက် ပို့ရမယ် ဆိုတဲ့ Logistics ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း သက်သက်ပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒီရထားပေါ်ပါသွားတဲ့ သူတွေ ဘယ်ရောက်သွားမလဲ၊ ဓာတ်ငွေ့ခန်းထဲမှာ ဘယ်လို သေဆုံးရမလဲ၊ ကလေးတွေ မိဘတွေ ကွဲကွာသွားရင် ဘယ်လိုနေမလဲ ဆိုတဲ့ "ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်" (Moral Consequence) ကို သူ တွေးမနေတော့ပါဘူး။ သူက စနစ်ကြီးတစ်ခု လည်ပတ်ဖို့အတွက် သူ့တာဝန်သူကျေအောင် လုပ်ပေးရတဲ့ စက်ယန္တရားထဲက ဂီယာတစ်ခုအဖြစ်ပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ခံယူထားလိုက်တာပါ။

သူ့အနေနဲ့ သူ့ရဲ့ လုပ်ရပ်ကို လူသတ်မှုလို့ မမြင်ဘဲ စီမံခန့်ခွဲမှု ပြဿနာတစ်ခု (Administrative Problem) အနေနဲ့ပဲ မြင်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ စကားလုံးတွေကိုလည်း လှည့်စားပြီး သုံးစွဲကြပါသေးတယ်။ သတ်ဖြတ်ခြင်းလို့ မသုံးဘဲ အပြီးသတ် ဖြေရှင်းခြင်း (Final Solution)၊ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (Evacuation) စတဲ့ ရုံးသုံးဝေါဟာရတွေနဲ့ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့အတွက် သူတို့ရဲ့ အရှိတရား (Reality) က ပျောက်ဆုံးနေတတ်ပါတယ်။ ဒီရုံးသုံးစကားလုံးတွေက သူတို့ရဲ့ သိစိတ်ကို ဓားစာခံ မဖြစ်ရအောင် အကာအကွယ် ပေးထားသလို ဖြစ်နေပါတယ်။

ဒါဟာ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အချက်ပါပဲ။ လူတစ်ယောက်ဟာ လူဆိုးလူမိုက် ဖြစ်စရာ မလိုဘူး။ ရူးသွပ်နေစရာ မလိုဘူး။ စနစ်တစ်ခုက ခိုင်းတာကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှု မရှိဘဲ ဒါ ငါ့အလုပ်ပဲဆိုပြီး လုပ်နေရုံနဲ့တင် ကမ္ဘာကြီးကို ပျက်စီးသွားအောင် လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိနေတယ် ဆိုတာပါပဲ။
အိုက်ခ်မန်းက တရားခွင်မှာ သူ့ကိုယ်သူ ခုခံပြောဆိုပါတယ်။ ကျွန်တော် အမိန့်နာခံခဲ့တာပါ။ အမိန့်နာခံတာဟာ ကောင်းမွန်တဲ့ အရည်အချင်း (Virtue) တစ်ခု မဟုတ်ဘူးလားတဲ့။

ဟန်နာ အာရင့်ဒ်က ဒီအချက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြန်ချေပပါတယ်။ နိုင်ငံရေးနဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေမှာ ကလေးကစားစရာ စကားဖြစ်တဲ့ အမိန့်နာခံခြင်း (Obedience) ဆိုတာ မရှိဘူး။ အဲဒါကို ပူးပေါင်းပါဝင်ခြင်း (Support) လို့ ခေါ်တယ်တဲ့။ စနစ်ဆိုးတစ်ခုကို မဆန့်ကျင်ဘဲ၊ မငြင်းဆန်ဘဲ မျက်စိမှိတ်ပြီး အမိန့်နာခံနေခြင်းဟာ အဲဒီစနစ်ဆိုး သက်ဆိုးရှည်အောင် ကိုယ်တိုင် ထောက်တိုင်တစ်ခုအနေနဲ့ ပံ့ပိုးပေးနေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ မင်းသာ မလုပ်ရင် ဒီစနစ်ကြီး လည်ပတ်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဟန်နာက ထောက်ပြပါတယ်။ လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ မင်းမှာ ငြင်းဆန်ခွင့် (Choice) အမြဲရှိတယ်။ မင်းက မငြင်းဆန်ဘဲ လိုက်လုပ်ခဲ့မှတော့ မင်းက ဂီယာမဟုတ်ဘူး၊ လူသတ်သမားပဲ လို့ ဟန်နာက ပြတ်ပြတ်သားသား ဆိုပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လက်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း ဒီလို သာမည မကောင်းမှု တွေကို နေ့စဉ် မြင်တွေ့နေရနိုင်ပါတယ်။
ရုံးခန်းတွေထဲမှာ စာရွက်စာတမ်း တစ်ရွက်အတွက် ပြည်သူကို ဒုက္ခပေးနေတဲ့ ရုံးဝန်ထမ်းတွေ၊ ဥပဒေအရမို့လို့ပါဆိုပြီး မတရားတာကို သိသိကြီးနဲ့ မျက်စိမှိတ်လုပ်နေတဲ့သူတွေ၊ သူများတွေ ဝိုင်းဆဲလို့ ရောယောင်ပြီး လိုက်ဆဲနေတဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာ သုံးစွဲသူတွေ သူတို့အားလုံးဟာ မွေးရာပါ လူဆိုးကြီးတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ အိမ်မှာဆိုရင် သားကောင်းသမီးမွန်၊ ဖခင်ကောင်း မိခင်ကောင်းတွေ၊ အိမ်နီးနားချင်းကောင်းတွေ ဖြစ်ချင် ဖြစ်နေကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ဟာ အလုပ်ခွင်ရောက်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် စနစ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သွားတဲ့အခါမှာ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု (Thinking) ကို ခလုတ်ပိတ်ထားလိုက်ပြီး၊ စနစ်က ပေးတဲ့ အမိန့် သို့မဟုတ် ရေစီးကြောင်း အတိုင်း စက်ရုပ်တွေလို မျောပါနေကြသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသမိုင်းဖြစ်ရပ်က ပေးတဲ့ အကြီးမားဆုံး သင်ခန်းစာကတော့
မကောင်းမှု (Evil) ဆိုတာ အစွယ်ငေါငေါနဲ့ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ လာတာမဟုတ်ပါဘူး။ ယူနီဖောင်း သပ်သပ်ရပ်ရပ်နဲ့ အဲကွန်းတပ် ရုံးခန်းအေးအေးလေးထဲကနေ၊ ဒါမှမဟုတ် သာမန်လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကနေ ငါ့အလုပ် ငါလုပ်တာပဲလေ သူများတွေလည်း လုပ်နေတာပဲလေ ဆိုတဲ့ ပျင်းစရာကောင်းပြီး ရိုးရှင်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ လာတတ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။
ဒါကြောင့် လူသားဆန်မှုဆိုတာ စိတ်ကောင်းရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ စဉ်းစားတွေးခေါ်ရဲတဲ့ သတ္တိ (The courage to think) ပါ ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စနစ်က ဘာပဲခိုင်းခိုင်း၊ အများက ဘာပဲပြောပြော ဒါဟာ မှန်ကန်ရဲ့လား ဒါဟာ တရားမျှတမှု ရှိရဲ့လားလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးခွန်းထုတ်နိုင်မှသာလျှင်၊ ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်မှသာလျှင် ကျွန်တော်တို့ဟာ အိုက်ခ်မန်းလို စက်ရုပ်လူသားတွေ ဖြစ်သွားမယ့် ဘေးကနေ ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာကြီးကို လှုပ်ခတ်သွားစေတဲ့ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်ရဲ့ မိန့်ခွန်း

 ကမ္ဘာကြီးကို လှုပ်ခတ်သွားစေတဲ့ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်ရဲ့ မိန့်ခွန်း (သို့မဟုတ်) ထရမ့် ဒေါသထွက်သွားရတဲ့ မိန့်ခွန်းရှင်

ဒီနေ့တော့ ကျွန်တော် ပုံမှန်တင်နေကျ Video တွေနဲ့ မတူဘဲ ထူးထူးခြားခြား စာရှည်ရှည်လေးတစ်ခုကို မျှဝေချင်ပါတယ်။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ Davos မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်မှာ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ် Mark Carney ပြောကြားခဲ့တဲ့ မိန့်ခွန်းကို ဖတ်ပြီးတဲ့အချိန်မှာ ကျွန်တော့်ခေါင်းထဲ ပထမဆုံးဝင်လာတဲ့ အတွေးက "ဒါကို ငါ့ပရိသတ်တွေ သေချာပေါက် သိကိုသိရမယ်" ဆိုတာပါပဲ။

ကျွန်တော် ဒီအကြောင်းအရာကို Video လုပ်ပြီး တင်ဖို့ စဉ်းစားခဲ့ပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီမိန့်ခွန်းမှာ ပါဝင်တဲ့ အနှစ်သာရတွေ၊ သုံးနှုန်းထားတဲ့ စကားလုံးတွေက အရမ်းကို လေးနက်လွန်းနေပါတယ်။ Video နဲ့ ပြောပြလိုက်ရင် ခဏလေးနဲ့ ပြီးသွားမှာဖြစ်လို့၊ ဒီမိန့်ခွန်းရဲ့ အတိမ်အနက်ကို သေချာ တွေးတောချိန်ရလိုက်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ကျွန်တော် ယူဆမိပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီမိန့်ခွန်းကို ဘာသာပြန်ပြီး စာအဖြစ်နဲ့ပဲ တင်ပေးလိုက်ပါတယ်။

ဒီမိန့်ခွန်းရဲ့ ဂယက်က ဘယ်လောက်ပြင်းထန်သလဲဆိုရင်... သမ္မတထရမ့်က သူ့ရဲ့ "Board of Peace" (ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့) မှာ ပါဝင်ဖို့ ဖိတ်ထားတဲ့ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်ကို ချက်ချင်းပဲ ဖိတ်စာပြန်ရုပ်သိမ်းလိုက်တဲ့အထိပါပဲ။ အဖွဲ့က စတောင်မစရသေးပါဘူး၊ အကြောင်းပြချက် သေးသေးလေးနဲ့ လူတစ်ယောက်ကို အလွယ်တကူ ထုတ်ပစ်လိုက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။ တကယ်တော့လည်း ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်ရဲ့ မိန့်ခွန်းက အရမ်းကို ထိမိပြီး ကောင်းလွန်းတဲ့အတွက် နားထောင်သူအားလုံးက ရှားရှားပါးပါး မတ်တပ်ရပ်ပြီး လက်ခုပ်တီး အားပေးခဲ့ကြတာ (Standing Ovation ရခဲ့တာ) ကိုး။

ဒီစာကို ဘယ်လို ဖတ်သင့်သလဲ

၁။ အချိန်ယူပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖတ်ပေးပါ - ဒါက သာမန် နိုင်ငံရေးမိန့်ခွန်းတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ လက်ရှိ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ အခြေအနေမှန်ကို "မီးမောင်းထိုးပြ" ရုံသာမကဘဲ၊ ခေတ်ဟောင်းတစ်ခု ကုန်ဆုံးသွားပြီဆိုတာကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကြေညာသွားတဲ့ သမိုင်းဝင် စကားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ စာတစ်ပိုဒ်ချင်းစီကို စားမြုံ့ပြန်ကြည့်ပါ - သူပြောသွားတဲ့ "မုသားထဲမှာ ရှင်သန်နေထိုင်ခြင်း" (Living within a lie) ဆိုတဲ့ အယူအဆနဲ့၊ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ ကြားထဲမှာ "အလယ်အလတ်နိုင်ငံ" (Middle Powers) တွေ ဘယ်လို ရပ်တည်မလဲဆိုတဲ့ မဟာဗျူဟာတွေက လက်တွေ့ဘဝနဲ့ အရမ်းကို နီးစပ်လွန်းပါတယ်။

၃။ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်စဉ်းစားပါ - ကနေဒါနိုင်ငံအကြောင်း ပြောနေတာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ ဒီအခြေအနေတွေက ကျွန်တော်တို့နဲ့လည်း တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

စာက နည်းနည်းတော့ ရှည်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြီးဆုံးအောင် ဖတ်ကြည့်ဖို့ ကျွန်တော် အလေးအနက် တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။ ခေတ်ကြီးတစ်ခု ပြောင်းသွားပုံကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လာရပါလိမ့်မယ်။

(မိန့်ခွန်း ဘာသာပြန် အပြည့်အစုံကို အောက်မှာ ဆက်လက် ဖတ်ရှုပေးကြပါခင်ဗျာ။)

-------------------------------

"ကနေဒါနိုင်ငံအတွက်ရော၊ ကမ္ဘာကြီးအတွက်ပါ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်နေတဲ့ ဒီအချိန်မှာ ခင်ဗျားတို့နဲ့ အတူရှိနေရတာဟာ ကျွန်တော့်အတွက် ဝမ်းသာစရာဖြစ်သလို၊ တာဝန်တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်က ကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းကြီးတစ်ခုလုံး အက်ကွဲသွားပုံရယ်၊ နားထောင်လို့ကောင်းတဲ့ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ် ပြီးဆုံးသွားပုံရယ်နဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေကြားက ပထဝီနိုင်ငံရေးအားပြိုင်မှုတွေဟာ ဘာစည်းကမ်းဘောင်မှ မရှိတော့ဘဲ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်တဲ့ လက်တွေ့ဘဝကို စတင်ရောက်ရှိလာပုံတွေအကြောင်း ပြောပြသွားမှာပါ။

ဒါပေမဲ့ တခြားတစ်ဖက်မှာလည်း ကနေဒါလိုမျိုး အင်အားအလယ်အလတ်ရှိတဲ့ နိုင်ငံ (Middle Powers) တွေဟာ အင်အားမဲ့နေတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကျွန်တော် တင်ပြချင်ပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေး လေးစားလိုက်နာမှု၊ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှု စတဲ့ ကျွန်တော်တို့ တန်ဖိုးထားရတဲ့အရာတွေကို အခြေခံပြီး ကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းသစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်တွေ ဒီနိုင်ငံတွေမှာ ရှိပါတယ်။

အင်အားနည်းတဲ့သူတွေရဲ့ စွမ်းအားဆိုတာ 'ရိုးသားမှု' ကနေ စတင်ပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ဟာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေ ပြိုင်ဆိုင်နေတဲ့ခေတ်ထဲမှာ နေထိုင်နေရတယ်ဆိုတာကို နေ့တိုင်း သတိပေးခံနေရပါတယ်။ စည်းမျဉ်းအခြေပြုတဲ့ နိုင်ငံတကာ အခင်းအကျင်းကြီး မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်နေပါပြီ။ 'အင်အားကြီးသူတွေက လုပ်ချင်တာ လုပ်ကြပြီး၊ အင်အားနည်းသူတွေကတော့ ခံရမယ့်ကံကြမ္မာအတိုင်း ခံကြရတယ်' ဆိုတာမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။

Thucydides (ဂရိသမိုင်းပညာရှင်) ရဲ့ ဒီဆိုရိုးစကားကို ရှောင်လွှဲလို့မရတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခုလို၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးရဲ့ သဘာဝ ယုတ္တိဗေဒတစ်ခုလို ပုံဖော်ပြောဆိုနေကြပါတယ်။ ဒီလို ယုတ္တိဗေဒမျိုးနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ အဆင်ပြေအောင် လိုက်နေလိုက်ကြတာမျိုး၊ အလိုက်အထိုက် နေလိုက်ကြတာမျိုး၊ ပြဿနာ ရှောင်ချင်ကြတာမျိုး၊ ပြီးတော့ ကိုယ်က လိုက်လျောလိုက်ရင် လုံခြုံမှုရလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်တာမျိုးတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒါက လုံခြုံမှုကို မပေးနိုင်ပါဘူး။

ဒါဆို ကျွန်တော်တို့မှာ ဘာရွေးချယ်စရာတွေ ရှိလဲ။

၁၉၇၈ ခုနှစ်တုန်းက ချက် ပြည်သူ့အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားသူ 'ဗားကလပ် ဟာဗယ်' (Václav Havel) က 'အင်အားမဲ့သူတွေရဲ့ စွမ်းအား' (The Power of the Powerless) ဆိုတဲ့ စာတမ်းတစ်စောင် ရေးခဲ့ဖူးပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ သူက ရိုးရှင်းတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု မေးခဲ့တယ်။ ကွန်မြူနစ်စနစ်ကြီးက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး တည်မြဲနေနိုင်ခဲ့တာလဲတဲ့။

သူ့ရဲ့အဖြေက ဟင်းသီးဟင်းရွက်သည်လေး တစ်ယောက်အကြောင်းနဲ့ စထားပါတယ်။ မနက်တိုင်း ဒီဆိုင်ရှင်လေးက သူ့ဆိုင်ပြတင်းပေါက်မှာ "ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားများ သွေးစည်းကြ" ဆိုတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်ကို ချိတ်ပါတယ်။ သူ ဒီစာသားကို မယုံပါဘူး။ ဘယ်သူမှလည်း မယုံကြပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာ မတက်အောင်၊ အထက်က ခိုင်းတာကို လိုက်နာကြောင်းပြဖို့နဲ့ အဆင်ပြေပြေ နေနိုင်ဖို့အတွက် သူ ဒီဆိုင်းဘုတ်ကို ချိတ်ပါတယ်။ လမ်းတိုင်းမှာရှိတဲ့ ဆိုင်ရှင်တိုင်းကလည်း ဒီလိုပဲ လုပ်ကြတဲ့အတွက် ဒီစနစ်ဆိုးကြီးက ဆက်ပြီး သက်ဆိုးရှည်နေတာပါ။

အကြမ်းဖက် ဖိနှိပ်မှုတစ်ခုတည်းကြောင့် ဒီစနစ်ကြီး တည်မြဲနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သာမန်ပြည်သူတွေက မမှန်ဘူးဆိုတာ ကိုယ်တိုင်သိရက်နဲ့ ဟန်ပြလုပ်ရပ်တွေမှာ ပါဝင်နေကြလို့သာ တည်မြဲနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဟာဗယ်က ဒါကို "မုသားထဲမှာ ရှင်သန်နေထိုင်ခြင်း" (Living within a lie) လို့ ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီစနစ်ကြီးရဲ့ အာဏာစက်ဟာ အမှန်တရားကနေ လာတာမဟုတ်ဘဲ လူတိုင်းက အမှန်တရားလို ဟန်ဆောင်နေကြတဲ့အပေါ်မှာ မူတည်နေတာပါ။ ဒီအချက်ကပဲ စနစ်ကြီးရဲ့ ပျော့ကွက်လည်း ဖြစ်နေပြန်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က ဟန်မဆောင်တော့ဘဲ ရပ်လိုက်တာနဲ့၊ ဥပမာ - ဟင်းသီးဟင်းရွက်သည်က ဆိုင်းဘုတ်ကို ဖြုတ်ချလိုက်တာနဲ့၊ အဲဒီ လှည့်စားမှုကြီးက စပြီး အက်ကွဲလာတော့တာပါပဲ။

အခုအချိန်ဟာ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ ကိုယ့်ဆိုင်က ဆိုင်းဘုတ်တွေကို ဖြုတ်ချရမယ့် အချိန်ပါပဲ။

ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် ကနေဒါလိုနိုင်ငံတွေဟာ စည်းမျဉ်းအခြေပြု နိုင်ငံတကာ အခင်းအကျင်း (Rules-based international order) ဆိုတဲ့ အရာအောက်မှာ ကြီးပွားတိုးတက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အဲဒီအဖွဲ့အစည်းတွေထဲ ဝင်ခဲ့ကြတယ်၊ အဲဒီမူဝါဒတွေကို ချီးကျူးခဲ့ကြတယ်၊ သူ့ရဲ့ ခန့်မှန်းလို့ရနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေကနေ အကျိုးအမြတ်တွေ ရခဲ့ကြပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အကာအကွယ်အောက်မှာပဲ ကျွန်တော်တို့က တန်ဖိုးထားမှုအခြေပြုတဲ့ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒတွေကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတကာ စည်းမျဉ်းအခြေပြု အခင်းအကျင်းဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်းက တချို့တဝက်ပဲ မှန်တယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ သိပါတယ်။ အင်အားအကြီးဆုံး နိုင်ငံတွေက သူတို့ အဆင်ပြေတဲ့အခါ စည်းမျဉ်းတွေကနေ ကင်းလွတ်ခွင့် ယူတတ်ကြပါတယ်။ ကုန်သွယ်ရေး စည်းမျဉ်းတွေဆိုတာကလည်း တစ်ဖက်သတ် ဆန်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေဆိုတာကလည်း တရားခံ (သို့မဟုတ်) နစ်နာသူ ဘယ်သူလဲဆိုတဲ့အပေါ် မူတည်ပြီး အရေးယူမှု အလျော့အတင်း ရှိတတ်ပါတယ်။

ဒီလို လုပ်ဇာတ်ခင်းထားတာလေးက အသုံးတော့ ဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်မှာ ရေကြောင်းလမ်းတွေ ပွင့်နေတာ၊ ဘဏ္ဍာရေးစနစ် တည်ငြိမ်တာ၊ စုပေါင်းလုံခြုံရေး ရှိတာနဲ့ အငြင်းပွားမှု ဖြေရှင်းရေး မူဘောင်တွေ ရှိတာစတဲ့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့်လည်း ကျွန်တော်တို့က ဆိုင်းဘုတ်ကို ပြတင်းပေါက်မှာ ချိတ်ခဲ့ကြတာပေါ့။ ဟန်ပြလုပ်ရပ်တွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ကြတယ်။ ပြောတာနဲ့ လုပ်တာ မညီတာတွေကိုလည်း မသိချင်ယောင်ဆောင်ပြီး နေခဲ့ကြတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီသဘောတူညီချက်က အလုပ်မဖြစ်တော့ပါဘူး။

ကျွန်တော် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပဲ ပြောပါရစေ။ ကျွန်တော်တို့ဟာ အကူးအပြောင်း ကာလမှာ ရှိနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အက်ကွဲပြိုပျက်မှု (Rupture) ကြားထဲ ရောက်နေတာပါ။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၀ အတွင်းမှာ ဘဏ္ဍာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ စွမ်းအင်နဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပြီးတဲ့နောက်မှာ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး အစွန်းရောက် ချိတ်ဆက်နေမှုရဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ဖွင့်ချလိုက်သလို ဖြစ်သွားပါတယ်။

မကြာသေးမီကပဲ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေဟာ စီးပွားရေး ပေါင်းစည်းမှုကို လက်နက်သဖွယ် စတင် အသုံးပြုလာကြပါတယ်။ အကောက်ခွန်တွေကို အနိုင်ကျင့်စရာအဖြစ် သုံးလာတယ်။ ဘဏ္ဍာရေး အဆောက်အအုံတွေကို ဖိအားပေးစရာအဖြစ် သုံးလာတယ်။ ကုန်စည်စီးဆင်းမှု ကွင်းဆက် (Supply chains) တွေကို အားနည်းချက်တွေအဖြစ် အသုံးချလာကြတယ်။

ပေါင်းစည်းဆောင်ရွက်ခြင်းက ကိုယ့်ကို သူများအောက်ရောက်အောင် လုပ်နေတဲ့ အရင်းအမြစ် ဖြစ်နေမှတော့၊ အဲဒီ ပေါင်းစည်းမှုကနေ အပြန်အလှန် အကျိုးရပါတယ်ဆိုတဲ့ "မုသားထဲမှာ ရှင်သန်နေထိုင်" လို့ မရတော့ပါဘူး။

WTO တို့၊ UN တို့၊ COP တို့လို အင်အားအလယ်အလတ် နိုင်ငံတွေက အားကိုးနေရတဲ့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ စုပေါင်း ပြဿနာဖြေရှင်းရေး ယန္တရားတွေဟာလည်း အင်အား တော်တော်လေး ယုတ်လျော့သွားပါပြီ။

ရလဒ်အနေနဲ့ နိုင်ငံအတော်များများက တူညီတဲ့ ကောက်ချက်တစ်ခုကို ဆွဲလာကြပါပြီ။ အဲဒါကတော့ စွမ်းအင်၊ အစားအစာ၊ အရေးပါတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်တွေ၊ ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတွေမှာ ကိုယ်ပိုင် မဟာဗျူဟာမြောက် ရပ်တည်နိုင်စွမ်း (Strategic autonomy) ပိုရှိလာဖို့ လိုအပ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။

ဒီစိတ်ကူးက နားလည်ပေးလို့ ရပါတယ်။ ကိုယ့်ပြည်သူကို ကိုယ်တိုင် အစာမကျွေးနိုင်၊ လောင်စာ မဖြည့်နိုင်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မကာကွယ်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ ရွေးချယ်စရာ နည်းပါးပါတယ်။ စည်းမျဉ်းတွေက ကိုယ့်ကို မကာကွယ်ပေးနိုင်တော့တဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ပဲ ကာကွယ်ကြရတော့မှာပါ။

ဒါပေမဲ့ ဒီလမ်းကြောင်းက ဘယ်ကို ဦးတည်သွားမလဲဆိုတာကိုတော့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်ဖို့ လိုပါတယ်။ နိုင်ငံတိုင်းက ကိုယ့်ခံတပ်နဲ့ကိုယ် နေကြမယ့် ကမ္ဘာကြီးဟာ ပိုမွဲသွားမယ်၊ ပိုပျက်စီးလွယ်ပြီး ရေရှည်မခံနိုင် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

နောက်ထပ် အမှန်တရားတစ်ခု ရှိပါသေးတယ်။ အကယ်၍ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက သူတို့ရဲ့ အာဏာနဲ့ အကျိုးစီးပွားအတွက် စည်းမျဉ်းတွေ၊ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို ဟန်ပြလောက်တောင် ဂရုမစိုက်တော့ဘဲ စွန့်ပစ်လိုက်မယ်ဆိုရင်၊ "အပေးအယူသဘောတရား" (Transactionalism) ကနေရတဲ့ အကျိုးအမြတ်တွေကို ပြန်ရဖို့ ခက်သွားပါလိမ့်မယ်။ အင်အားကြီး နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကို ငွေကြေးအဖြစ် အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေလို့ မရနိုင်ပါဘူး။

မဟာမိတ်တွေက မရေရာမှုတွေကို ကာကွယ်ဖို့ နည်းလမ်းတွေ ခွဲလာကြလိမ့်မယ်။ အာမခံတွေ ဝယ်မယ်။ ရွေးချယ်စရာတွေ များအောင် လုပ်ကြမယ်။ ဒါဟာ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။ တစ်ချိန်တုန်းကတော့ စည်းမျဉ်းတွေအပေါ် အခြေခံခဲ့တဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာဟာ အခုတော့ ဖိအားတွေကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်တဲ့ စွမ်းရည်အပေါ်မှာ အခြေခံလာပါတော့မယ်။

ကျွန်တော် ပြောခဲ့သလိုပါပဲ၊ ဒီလို ဂန္ထဝင်ဆန်တဲ့ စွန့်စားမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Risk management) မှာ ပေးဆပ်ရမယ့် တန်ကြေးရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် ရပ်တည်နိုင်စွမ်းနဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာအတွက် ကုန်ကျစရိတ်ကို မျှဝေခံစားလို့ ရပါတယ်။ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းအတွက် စုပေါင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြတာက လူတိုင်း ကိုယ့်ခံတပ်နဲ့ကိုယ် တည်ဆောက်တာထက် စရိတ်သက်သာပါတယ်။ စံချိန်စံညွှန်းတွေကို မျှဝေသုံးစွဲတာက အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်တာကို လျော့နည်းစေပါတယ်။ အပြန်အလှန် ဖြည့်ဆည်းပေးတာက အားလုံးအတွက် အကျိုးရှိပါတယ်။

ကနေဒါလို အင်အားအလယ်အလတ် နိုင်ငံတွေအတွက် မေးစရာက ဒီလက်တွေ့ဘဝသစ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေ နေမလားဆိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ နေကို နေရမှာပါ။ မေးခွန်းက ကိုယ့်ဖာသာ ခံတပ်နံရံတွေ မြှင့်ပြီး နေမှာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီထက် ပိုကြီးမားတဲ့ ရည်မှန်းချက်တစ်ခုကို လုပ်မှာလား ဆိုတာပါပဲ။

ကနေဒါနိုင်ငံဟာ ဒီနှိုးဆော်သံကို အရင်ဆုံး ကြားခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေထဲမှာ ပါဝင်ပြီး၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မဟာဗျူဟာ ရပ်တည်ချက်ကို အခြေခံကစပြီး ပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်။

ကနေဒါနိုင်ငံသားတွေ သိထားကြတာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပထဝီအနေအထားနဲ့ မဟာမိတ် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်မှုတွေက အလိုလိုနေရင်း ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုနဲ့ လုံခြုံမှုကို ပေးလိမ့်မယ်ဆိုတဲ့ သက်သောင့်သက်သာ တွေးထားတဲ့ အယူအဆဟောင်းက အလုပ်မဖြစ်တော့ဘူး ဆိုတာပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ချဉ်းကပ်မှုအသစ်ကတော့ Alexander Stubb သုံးနှုန်းခဲ့တဲ့ "တန်ဖိုးထားမှုအခြေပြု လက်တွေ့ဝါဒ" (Values-based realism) အပေါ်မှာ အခြေခံပါတယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရရင် ကျွန်တော်တို့က မူဝါဒ ခိုင်မာသလို လက်တွေ့လည်း ဆန်ချင်တာပါ။

အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု၊ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်နဲ့အညီ မဟုတ်ရင် အင်အားမသုံးရေး၊ လူ့အခွင့်အရေး လေးစားလိုက်နာရေး စတဲ့ အခြေခံတန်ဖိုးတွေအပေါ် ကတိကဝတ်ပြုထားတဲ့နေရာမှာ 'မူဝါဒ ခိုင်မာ' ပါတယ်။

တိုးတက်မှုဆိုတာ တဖြည်းဖြည်းချင်း သွားရလေ့ရှိတယ်၊ အကျိုးစီးပွားတွေက ကွဲပြားတတ်တယ်၊ မိတ်ဖက်တိုင်းက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို လက်ခံတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို အသိအမှတ်ပြုတဲ့ နေရာမှာတော့ 'လက်တွေ့ဆန်' ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကမ္ဘာကြီးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်၊ မဟာဗျူဟာကျကျနဲ့ မျက်လုံးဖွင့်ပြီး ဆက်ဆံနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ဖြစ်စေချင်တဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို ထိုင်စောင့်မနေဘဲ၊ လက်ရှိ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးနဲ့ တက်ကြွစွာ ရင်ဆိုင်နေပါတယ်။

ကနေဒါနိုင်ငံဟာ ဆက်ဆံရေးတွေရဲ့ အတိမ်အနက်က ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို ထင်ဟပ်စေဖို့ ညှိယူဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းရဲ့ မတည်ငြိမ်မှုတွေ၊ အဲဒီကနေ လာမယ့် အန္တရာယ်တွေနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်တွေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို အမြင့်ဆုံးရနိုင်ဖို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆက်ဆံရေးကို ဦးစားပေးနေပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေ (Values) ရဲ့ အင်အားကိုပဲ အားကိုးနေတာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အင်အား (Strength) မှာရှိတဲ့ တန်ဖိုးကိုလည်း အသုံးချနေပါတယ်။

အဲဒီအင်အားကို ပြည်တွင်းမှာ တည်ဆောက်နေပါတယ်။

ကျွန်တော့်အစိုးရ တက်လာပြီးကတည်းက ဝင်ငွေခွန်၊ အမြတ်ခွန်နဲ့ စီးပွားရေး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အခွန်တွေကို လျှော့ချပေးခဲ့တယ်။ ပြည်နယ်အချင်းချင်း ကုန်သွယ်မှု အတားအဆီးအားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့တယ်။ စွမ်းအင်၊ AI နည်းပညာ၊ အရေးပါတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်များ၊ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းသစ်တွေနဲ့ အခြားကဏ္ဍတွေမှာ ဒေါ်လာ တစ်ထရီလီယံလောက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေကို အမြန်ဆုံး အကောင်အထည်ဖော်နေပါတယ်။

ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်ကိုလည်း ၂၀၃၀ ခုနှစ်မှာ နှစ်ဆတိုးမှာဖြစ်ပြီး၊ ပြည်တွင်း စက်မှုလုပ်ငန်းတွေကို တည်ဆောက်တဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့ သုံးစွဲသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပြည်ပမှာလည်း လျင်လျင်မြန်မြန်ပဲ မျိုးစုံ ဖြန့်ခွဲဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ဥရောပသမဂ္ဂနဲ့ ဘက်စုံ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်အဖြစ် သဘောတူညီခဲ့ပြီး၊ ဥရောပရဲ့ ကာကွယ်ရေး ပစ္စည်းဝယ်ယူမှု အစီအစဉ် (SAFE) မှာလည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ခြောက်လအတွင်းမှာ တိုက်ကြီး လေးတိုက်က ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေး သဘောတူညီချက် ၁၂ ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းကပဲ တရုတ်၊ ကာတာနိုင်ငံတို့နဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်အသစ်တွေအဖြစ် သဘောတူညီခဲ့ပါတယ်။

အိန္ဒိယ၊ အာဆီယံ၊ ထိုင်း၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ Mercosur (တောင်အမေရိက ဈေးကွက်) နိုင်ငံတွေနဲ့လည်း လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်တွေ ညှိနှိုင်းနေပါတယ်။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ကွဲပြားတဲ့ ကိစ္စရပ်တွေအတွက် ကွဲပြားတဲ့ မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေ (Variable geometry) ဖွဲ့ပြီး တန်ဖိုးထားမှုနဲ့ အကျိုးစီးပွားအပေါ် အခြေခံ ဆောင်ရွက်နေပါတယ်။

ယူကရိန်းအရေးမှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ 'လိုလားသူများ၏ မဟာမိတ်အဖွဲ့' (Coalition of the Willing) ရဲ့ အဓိက အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ အချိုးအစားအရ ကာကွယ်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် အများဆုံး ထည့်ဝင်ကူညီတဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။

အာတိတ်ဒေသ အချုပ်အခြာအာဏာ ကိစ္စမှာ ဂရင်းလန်၊ ဒိန်းမတ်တို့နဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တည်ပြီး၊ ဂရင်းလန်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်ခွင့်ဟာ သူတို့မှာပဲ ရှိတယ်ဆိုတာကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံပါတယ်။ NATO ပဋိညာဉ် အပိုဒ် (၅) အပေါ် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကတိကဝတ်က ယိမ်းယိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ကျွန်တော်တို့ဟာ NATO မဟာမိတ်တွေ (Nordic Baltic အပါအဝင်) နဲ့ လက်တွဲပြီး မဟာမိတ်အဖွဲ့ရဲ့ မြောက်ဘက်နဲ့ အနောက်ဘက် ခြမ်းတွေကို ပိုမို လုံခြုံစေဖို့ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရေဒါစနစ်တွေ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောတွေ၊ လေယာဉ်တွေနဲ့ မြေပြင်တပ်ဖွဲ့တွေမှာ ကနေဒါအနေနဲ့ မကြုံစဖူး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ပြုလုပ်နေပါတယ်။ ဂရင်းလန်အပေါ် အကောက်ခွန် စည်းကြပ်တာကို ကနေဒါက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြီး၊ အာတိတ်ဒေသ လုံခြုံရေးနဲ့ သာယာဝပြောရေးအတွက် မျှဝေထားတဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေ ရရှိဖို့ ဆွေးနွေးမှုတွေ လုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။

ကုန်သွယ်ရေးဘက်မှာ Trans-Pacific Partnership နဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂကြား တံတားထိုးပေးဖို့ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ လူဦးရေ ၁.၅ ဘီလီယံပါဝင်မယ့် ကုန်သွယ်ရေး အုပ်စုသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးနေပါတယ်။

အရေးပါတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်တွေအတွက် G7 ကို အခြေပြုတဲ့ ဝယ်ယူသူများအသင်း (Buyer’s clubs) တွေ ဖွဲ့စည်းနေပါတယ်။ ဒါမှလည်း ကမ္ဘာကြီးအနေနဲ့ တစ်နေရာတည်းကပဲ ထောက်ပံ့နေတာမျိုးကနေ ခွဲထွက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

AI နည်းပညာမှာလည်း သဘောထားတူတဲ့ ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတွေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ဒါမှသာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေ (Hegemons) နဲ့ နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးတွေ (Hyperscalers) ကြားမှာ မဖြစ်မနေ ရွေးချယ်ရမယ့် အခြေအနေမျိုးကို ရှောင်ရှားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဟာ ရိုးအတဲ့ ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝါဒ မဟုတ်ပါဘူး။ အင်အားနည်းသွားတဲ့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေကို မှီခိုနေတာမျိုးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ အလုပ်ဖြစ်တဲ့ မဟာမိတ်အဖွဲ့တွေကို ကိစ္စရပ်တစ်ခုချင်းစီအလိုက် ဘုံသဘောထား တူညီတဲ့ မိတ်ဖက်တွေနဲ့ တည်ဆောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တချို့ကိစ္စတွေမှာတော့ နိုင်ငံအများစု ပါဝင်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေမှာ ခိုင်မာတဲ့ ချိတ်ဆက်မှု ကွန်ရက်တစ်ခုကို ဖန်တီးနေတာဖြစ်ပြီး၊ အနာဂတ် စိန်ခေါ်မှုတွေနဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေအတွက် အသုံးချသွားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်အားအလယ်အလတ်ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ အတူတကွ လက်တွဲလုပ်ဆောင်ရပါမယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ "ခင်ဗျားသာ စားပွဲဝိုင်းမှာ နေရာမရရင်၊ ဟင်းပွဲစာရင်းထဲ ပါသွားလိမ့်မယ်" (If you are not at the table, you are on the menu) ဆိုသလိုပါပဲ။

အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေကတော့ တစ်ကိုယ်တော် သွားနိုင်ပါတယ်။ သူတို့မှာ ဈေးကွက်အရွယ်အစား၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်နဲ့ စည်းကမ်းတွေကို လိုက်ခိုင်းနိုင်တဲ့ သြဇာအာဏာတွေ ရှိကြပါတယ်။ အင်အားအလယ်အလတ် နိုင်ငံတွေမှာတော့ အဲဒါတွေ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့က အင်အားကြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံတည်းနဲ့ပဲ နှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းမယ်ဆိုရင် အားနည်းတဲ့ဘက်ကနေ ညှိနှိုင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပေးသမျှပဲ ယူရပါလိမ့်မယ်။ ဘယ်သူက အလိုက်လျောဆုံးလဲဆိုပြီး အချင်းချင်းတောင် ပြိုင်ဆိုင်ရပါလိမ့်မယ်။

ဒါဟာ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူများအောက်ကျို့ခံနေရင်းနဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာ ရှိသယောင်ယောင် ဟန်ပြလုပ်ဆောင်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေ ပြိုင်ဆိုင်နေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးမှာ ကြားထဲက နိုင်ငံတွေအတွက် ရွေးချယ်စရာ ရှိပါတယ်။ မျက်နှာသာရဖို့ အချင်းချင်း ပြိုင်ဆိုင်ကြမလား၊ ဒါမှမဟုတ် အားလုံးပေါင်းပြီး ထိရောက်မှုရှိတဲ့ တတိယလမ်းစဉ်တစ်ခုကို ဖောက်ကြမလား ဆိုတာပါပဲ။

အာဏာစက် (Hard power) တွေ ကြီးထွားလာတာကို ကြည့်ပြီး၊ တရားဝင်မှု၊ သိက္ခာတရားနဲ့ စည်းမျဉ်းတွေရဲ့ စွမ်းအားကို မေ့သွားလို့ မဖြစ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့သာ အတူတကွ ကိုင်စွဲထားမယ်ဆိုရင် ဒီအရာတွေက ခိုင်မာနေဦးမှာပါ။

ဒါက ကျွန်တော့်ကို ဟာဗယ် (Havel) ရဲ့ အကြောင်းဆီ ပြန်ရောက်စေပါတယ်။

အင်အားအလယ်အလတ် နိုင်ငံတွေအတွက် "အမှန်တရားထဲမှာ ရှင်သန်နေထိုင်ခြင်း" ဆိုတာ ဘာအဓိပ္ပာယ်လဲ။

အဲဒါက လက်တွေ့အခြေအနေကို အရှိအတိုင်း နာမည်တပ် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "စည်းမျဉ်းအခြေပြု နိုင်ငံတကာ အခင်းအကျင်း" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဟိုးအရင်ကအတိုင်း အလုပ်ဖြစ်နေသေးသလိုမျိုး ကိုးကား ပြောဆိုနေတာကို ရပ်လိုက်ပါ။ လက်ရှိစနစ်ကို ရှိတဲ့အတိုင်းပဲ ခေါ်ဝေါ်ပါ။ ဒါဟာ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ ပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်နေတဲ့ ကာလဖြစ်ပြီး၊ အင်အားအကြီးဆုံးသူတွေက စီးပွားရေး ပေါင်းစည်းမှုကို အကျပ်ကိုင်စရာ လက်နက်အဖြစ်သုံးပြီး သူတို့အကျိုးစီးပွားကို ရှာဖွေနေတဲ့ ကာလဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဟာ တသမတ်တည်း လုပ်ဆောင်ခြင်း လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ မဟာမိတ်တွေအပေါ်မှာရော ပြိုင်ဘက်တွေအပေါ်မှာပါ စံနှုန်းတစ်ခုတည်း ထားရှိပါ။ အင်အားအလယ်အလတ် နိုင်ငံတွေက စီးပွားရေးအရ ခြိမ်းခြောက်မှုကို တစ်ဖက်က လုပ်ရင် ဝေဖန်ပြီး၊ နောက်တစ်ဖက်က လုပ်ရင် နှုတ်ဆိတ်နေတယ်ဆိုရင်၊ ကျွန်တော်တို့က ဆိုင်းဘုတ်ကို ပြတင်းပေါက်မှာ ဆက်ချိတ်ထားသလို ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။

ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ပါတယ်ဆိုတဲ့အရာကို တည်ဆောက်ခြင်း လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စနစ်ဟောင်းကြီး ပြန်ရောက်လာမလားဆိုပြီး ထိုင်စောင့်မနေဘဲ၊ တကယ်ပြောထားတဲ့အတိုင်း အလုပ်ဖြစ်မယ့် အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ သဘောတူညီချက်တွေကို ဖန်တီးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပြီးတော့ အကျပ်ကိုင်ခံရနိုင်တဲ့ အားနည်းချက်တွေကို လျှော့ချခြင်း လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ခိုင်မာတဲ့ ပြည်တွင်းစီးပွားရေး တည်ဆောက်ခြင်းဟာ အစိုးရတိုင်းရဲ့ ဦးစားပေး ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာနဲ့ မျိုးစုံချိတ်ဆက် ဆောင်ရွက်ခြင်း (Diversification) ဆိုတာ စီးပွားရေးအရ သတိရှိရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ ရိုးသားတဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒအတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လက်တုံ့ပြန်ခံရနိုင်ခြေကို လျှော့ချထားနိုင်မှသာ မူဝါဒ ခိုင်မာတဲ့ ရပ်တည်ချက်မျိုးကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကနေဒါမှာ ကမ္ဘာကြီး လိုချင်တာတွေ ရှိပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က စွမ်းအင် အင်အားကြီးနိုင်ငံ (Energy superpower) တစ်ခုပါ။ အရေးပါတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက် သိုက်ကြီးတွေ ရှိပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ပညာအရည်အချင်း အမြင့်ဆုံး လူဦးရေ ရှိပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပင်စင်ရန်ပုံငွေအဖွဲ့တွေဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနဲ့ အဆန်းပြားဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့မှာ အရင်းအနှီး ရှိတယ်၊ ပါရမီရှင်တွေ ရှိတယ်၊ ပြတ်ပြတ်သားသား လုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ ဘဏ္ဍာရေး စွမ်းအားကြီးမားတဲ့ အစိုးရလည်း ရှိပါတယ်။

ပြီးတော့ တခြားသူတွေ လိုလားတောင့်တတဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေလည်း ကျွန်တော်တို့မှာ ရှိပါတယ်။

ကနေဒါဟာ မတူကွဲပြားမှုတွေနဲ့ အလုပ်ဖြစ်နေတဲ့ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်း (Pluralistic society) တစ်ခုပါ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူထုကြားမှာ လွတ်လပ်တယ်၊ စုံလင်ကွဲပြားမှု ရှိတယ်။ ကနေဒါနိုင်ငံသားတွေက ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို သန္နိဋ္ဌာန် ချထားဆဲပါပဲ။

ဘာမှ စိတ်ချလို့မရတဲ့ ကမ္ဘာကြီးထဲမှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ တည်ငြိမ်ပြီး စိတ်ချရတဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ ရေရှည် ဆက်ဆံရေးတွေကို တန်ဖိုးထား တည်ဆောက်တဲ့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံပါ။

ကနေဒါမှာ နောက်ထပ် တစ်ခု ရှိပါသေးတယ်။ ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေလဲဆိုတာကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းနဲ့ အဲဒီအတိုင်း လိုက်လျောညီထွေ လုပ်ဆောင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ထားခြင်းတို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအက်ကွဲပြိုပျက်မှုကြီးအတွက် လိုက်လျောညီထွေ နေရုံထက်ပိုပြီး လိုအပ်တယ်ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ နားလည်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ရှိရင်းစွဲ အခြေအနေအပေါ် ရိုးသားဖို့ လိုပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ကတော့ ပြတင်းပေါက်က ဆိုင်းဘုတ်ကို ဖြုတ်လိုက်ပါပြီ။

အခင်းအကျင်းဟောင်းက ပြန်မလာတော့ပါဘူး။ အဲဒီအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမနေသင့်ပါဘူး။ လွမ်းဆွတ်နေခြင်းက မဟာဗျူဟာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အက်ကြောင်းတွေထဲကနေ ပိုကောင်းတဲ့၊ ပိုသန်မာတဲ့၊ ပိုတရားမျှတတဲ့ အရာတစ်ခုကို ကျွန်တော်တို့ တည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။

ဒါဟာ ကိုယ့်ခံတပ်နဲ့ကိုယ် နေတဲ့ကမ္ဘာကြီးမှာ ဆုံးရှုံးစရာ အများဆုံးရှိပြီး၊ စစ်မှန်တဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုရှိတဲ့ ကမ္ဘာကြီးကနေ အမြတ်ရစရာ အများဆုံးရှိတဲ့ အင်အားအလယ်အလတ် နိုင်ငံတွေရဲ့ တာဝန်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်အားကြီးသူတွေမှာ သူတို့အာဏာနဲ့ သူတို့ ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့မှာလည်း ရှိပါတယ်။ ဟန်ဆောင်နေတာကို ရပ်တန့်နိုင်စွမ်း၊ လက်တွေ့ဘဝကို နာမည်တပ် ပြောရဲတဲ့စွမ်းရည်၊ ကိုယ့်အိမ်မှာ ကိုယ့်အင်အားကို တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းနဲ့ အတူတကွ လက်တွဲဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းတွေ ကျွန်တော်တို့မှာ ရှိပါတယ်။

ဒါဟာ ကနေဒါရဲ့ လမ်းကြောင်းပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းနဲ့ ယုံကြည်မှုရှိရှိ ရွေးချယ်ထားတာပါ။

ဒီလမ်းကြောင်းဟာ ကျွန်တော်တို့နဲ့အတူ လျှောက်လှမ်းချင်တဲ့ ဘယ်နိုင်ငံအတွက်မဆို တံခါးအကျယ်ကြီး ဖွင့်ထားလျက် ရှိပါတယ်။"

ပြည်​ထောင်စု

 ■ မြန်မာတွင် အင်းဝနှင့် ​​ခေတ်ပြိုင် ဥ​ရောပ​မြောက်ပိုင်း Nordic ​ဒေသရှိ ဘုရင့်နိုင်ငံများ အားလုံးကို ပ​ဒေသရာဇ်တဦးတည်း လက်​​အောက်တွင် စုစည်းထား​သော Kalmar Union ဟူ​သော ပြည်​ထောင်စု ရှိခဲ့ဖူးတယ်​။ ခရစ် ၁၃၉၇ က​နေ ၁၅၂၃ အထိ တည်တံ့ခဲ့ပါတယ်။

ယ​နေ့တွင်သာ ပြန်၍ ​ပေါင်းစုမယ်ဆိုလျှင် ဆွီဒင် , ဒိန်းမတ် , ​နော်​ဝေး , ဖင်လန် , အိုက်စလန် , ဂရင်းလန် နှင့် ဖာရိုး ကျွန်းစုများ ပါဝင်မယ်။ လူဦး​ရေအရ သန်း ၃၀ ဝန်းကျင် , ဧရိယာအကျယ်အဝန်း စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၁ သန်း​ကျော် ရှိလာမှာဖြစ်ပြီး ​​အ​​ရေးပါလှသည့် သယံဇာတ ကြွယ်ဝရာ ​ဒေသအများအပြားကို ထိမ်းချုပ်ထားနိုင်မယ်။ စု​ပေါင်း GDP USD ၂ ထရီလျံ​ ခန့်ရှိတာ​ကြောင့် ​မော်ကြည့်ထိုက်​သော အင်အားတခု ဖြစ်လာလိမ့်မယ်။

■ ကိန်းဂဏန်းများအရ က​နေ​ဒါနိုင်ငံနှင့် မကွာလှ​သော နိုင်ငံတခုလို့ ယူဆနိုင်​ပေမယ့် ပထဝီအ​နေအထားအရ က​နေဒါကဲ့သို့ အ​မေရိကန်အ​ပေါ် လုံးလုံးလျားလျား မှီခိုရမှု မရှိဘူး။ ဥ​ရောပ နိုင်ငံအများနှင့် အိမ်နီးချင်း ဖြစ်ပြီး ပိုမို လွတ်လပ်​သော နိုင်ငံခြား မူဝါဒကို ကျင့်သုံးနိုင်မယ်။ အာတိတ်​​ဒေသ ထိမ်းချုပ်​ရေးမှာလည်း ​နေရာပိုရလာမယ်။

​ကြွယ်ဝလှ​သော ​နော်​ဝေး၏ ဘဏ္ဍာ​ရေးအရံအင်အား , ဆွီဒင်၏ ခိုင်မာသည့် Defence Industries , စစ်​ရေးအရ အမြဲအသင့်ရှိ​နေ​သော ဖင်လန်တို့ကို ကျယ်ဝန်းလှသည့် ဒိန်းမတ်ပိုင် နယ်​မြေများဖြင့် စုစည်းလိုက်ပါက ကျားကို အ​တောင်ပံ တပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်လာမယ်။

■ ဗိုက်ကင်းသားတို့၏ ​ဒေသဖြစ်​သော Nordic ​နိုင်ငံ​တွေသည်လည်း ​ရွှေထီး​ဆောင်းခဲ့စဥ်က အလွန်ပင်မာ​ကျောပြီး လူစွာဖြစ်ခဲ့ကြတယ်။ ဒိန်းမတ် Cnut ဘုရင်ကြီး လက်ထက် North Sea Empire တွင် အဂ်လန်ပြည်ကိုပင် သိမ်းသွင်းအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။ ဆွီဒင်တို့ တန်ခိုးထွားစဥ် ၁၇ ရာစုခန့်က ဥ​ရောပတလွှား လျှမ်းလျှမ်း​တောက်၍ တိုက်တိုင်း​​အောင် ​မော်ဒန်တပ်မ​တော်တခုကို အဦးဆုံး ဖွဲ့စည်းထားနိုင်ခဲ့တယ်။

နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများချည်း ဖြစ်ကြ​သော Nordic ၅ နိုင်ငံကို ​ပေါင်း၍ Nordic Defence Cooperation ဆိုပြီး ပူး​​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​နေတာ ရှိပြီးသားပါ။ လတ်တ​လော​တော့ ​နော်​ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့သည် Nordic ညီအကို​တော် ဒိန်းမတ်ကို ​​ကူညီ​ဖေးမ​သောအားဖြင့် ဂရင်းလန်ကို တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ​​စေလွှတ်ပါလိမ့်မယ်။

■ နိုင်ငံ​သစ်တွေ ခွဲထွက်လိုကြသည့် အ​ကြောင်းကို တွင်တွင်ကြားရ​ပေမယ့် ​သ​ဘောညီလို့ ​ပေါင်းစုသည့် ​တော့ပစ်က ရှားပါးတယ်။ မဖြစ်နိုင်တာ​တော့ မဟုတ်​ပါ။ တ​နေ့ကပင် မော်လ်ဒိုဗာ သမ္မတ မိုင်ယာဆန်ဒူက ရို​မေးနီးယားနိုင်ငံနှင့် ပြန်လည်​ပေါင်းစည်းဖို့ သ​ဘောထားတင်ပြလာတယ်။ ရုရှား ခြိမ်း​ခြောက်မှု​ကြောင့် ​သွေးသားနှင့် ဘာသာ​ဗေဒအရ ပို၍ နီးစပ်​သော ​ဆွေမျိုးများဖြင့် ရင်ခွင်ခြင်း အပ်လိုသည့် သ​ဘောကို နားလည်နိုင်တယ်။

Nordic နိုင်ငံများ အ​နေဖြင့်လည်း ဗလာဒီမာပူတင်၏ မဟာရုရှားရည်မှန်းချက် အန္တရာယ်အပြင် ထွမ့်အ​မေရိကန်၏ ခြိမ်း​​ခြောက်မှုပါ တခုတိုးလာရာ လက်ချင်းချိတ်လို့ အင်အားစုထားလျှင် ပို၍ လုံပါလိမ့်မယ်။ တူတူတန်တန် လယ်ဗယ်တက်ပါမယ်။ Rules-based စနစ် ယိုယွင်းလို့ Great Power တို့ ထင်တိုင်းကျဲလာ​သော ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ​ရေးတွင် ကိုယ်တိုင် Great Power မဖြစ်​တောင် Great Power နီးပါး Leverages များ တည်​ဆောက်နိုင်ပါမှ ​​တော်ကာကျပါမယ်​။

သို့ဆိုလျှင် Nordic ပြည်​ထောင်စု ပြန်လည်စုစည်းဖို့ရာနှင့် သ​ဘောတရားတူညီ​နိုင်မည့် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်​ထောင်စု အဖြစ် အ​​ရှေ့​တောင်အာရှ ကုန်းမကြီးရှိ နိုင်ငံများကို ​ပေါင်းစည်းဖို့ မဖြစ်နိုင်သ​လော။

#Augustus_Linn

၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆

ရှီကျင့်ဖင် မျက်စောင်းထိုးနေတဲ့ ရုရှားနယ်နိမိတ်

 ရှီကျင့်ဖင် မျက်စောင်းထိုးနေတဲ့ ရုရှားနယ်နိမိတ်

မေးခွန်း ၃ ခုကို AI ၃ ခုက ဘယ်လို ဖြေကြသလဲ

စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။

မေးခွန်း တခုချင်းစီ နဲ့ အဖြေ ၃ ခုကို ဖတ်ကြည့်ပါ။

++++++++++ ++++++++++ ++++++++++

နံပါတ် ၁ မေးခွန်းက

"(ဖော်ပြထားတဲ့) ပုံကို အကြောင်းအကျိုး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး အသေးစိပ် ရှင်းပြပါ။"

AI တွေ ဘယ်လို ဖြေကြလည်း ကြည့်ရအောင်ဗျာ။

..... . ..... . .....

Answer from ChatGPT

ဒီပုံကို အကြောင်း–အကျိုး ဆက်နွယ်မှု၊ အဓိပ္ပါယ်နှင့် သဘောတရား အလိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး အသေးစိတ်ရှင်းပြပါမယ်။

၁။ ပုံရဲ့ အပြင်အဆင် (Visual Description)

ပုံအပေါ်ဆုံးစာသား “When Russia falls … China takes the Arctic!” → “ရုရှားကျဆုံးသွားရင် … တရုတ်က အာတိတ်ကို ရယူမယ်” လို့ ဆိုလိုပါတယ်။

ညာဘက်ထောင့်မှာ “SUPPORT RUSSIAN INTEGRITY ✓” → “ရုရှားရဲ့ နိုင်ငံတည်တံ့မှုကို ထောက်ခံပါ” ဆိုတဲ့ စာသားပါရှိပါတယ်။

မြေပုံအရောင်များ

အနီရောင် – တရုတ်

အမည်း/မီးခိုးရောင်ကြီး – ရုရှား (အာတိတ်တလျှောက်)

အနီရောင်ဖျော့ဖျော့ တဖြည်းဖြည်းပျံ့လာခြင်း – တရုတ်ရဲ့ သြဇာချဲ့ထွင်လာနိုင်မှုကို သင်္ကေတပြုထားတာပါ

အပြာရောင် – အာတိတ်ဒေသ (နော်ဝေ၊ ကနေဒါ စတဲ့ မြောက်ဘက်နိုင်ငံများ)

...

၂။ အဓိက သဘောတရား (Core Message)

ဒီပုံရဲ့ အဓိကအယူအဆက —

“ရုရှား အားနည်းသွားလျှင်၊ အာတိတ်ဒေသမှာ တရုတ်က အာဏာသြဇာ ဝင်ရောက်ချဲ့ထွင်နိုင်မယ်”

ဆိုတဲ့ နိုင်ငံရေး–အင်အားချိန်ခွင်ဆိုင်ရာ သတိပေးချက် ဖြစ်ပါတယ်။

...

၃။ အကြောင်း–အကျိုး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ

(က) အကြောင်း (Cause)

ရုရှားကျဆုံးခြင်း / အားနည်းခြင်း

စစ်ပွဲများ

စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု

နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု

ရုရှားက

အာတိတ်ဒေသမှာ မြေအကျယ်ဆုံး

သဘာဝအရင်းအမြစ်များ (ရေနံ၊ ဓာတ်ငွေ့၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်း) ကို ထိန်းချုပ်ထားသူ

(ခ) အကျိုး (Effect)

အာတိတ်မှာ အာဏာလစ်လပ်မှု (Power Vacuum) ဖြစ်နိုင်

အဲဒီလစ်လပ်မှုကို

တရုတ်က

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု

သုတေသနစခန်း

သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (Polar Silk Road) တွေကနေ ဝင်ရောက်နိုင်မယ်လို့ ပုံက ခန့်မှန်းထား

အနီရောင်ဖျော့ဖျော့ ပျံ့လာတာက → စစ်တပ်မဟုတ်ဘဲ စီးပွားရေး/သြဇာဖြင့် တဖြည်းဖြည်းချဲ့ထွင်လာခြင်း ကို သင်္ကေတပြုထားပါတယ်။

...

၄။ ပုံရဲ့ ရည်ရွယ်ချက် (Intent)

ဒီပုံက သတင်းအချက်အလက်ပေးခြင်းသာမက သဘောထားတစ်ခုကို ဆွဲဆောင်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။

“ရုရှားကို မကျဆုံးစေသင့်”

“ရုရှားအားနည်းရင် အနောက်နိုင်ငံတွေ မဟုတ်ဘဲ တရုတ်က အကျိုးခံစားမယ်”

“အာတိတ်ဟာ အနာဂတ်ကမ္ဘာ့ အရေးကြီးဒေသဖြစ်တယ်”

ဆိုတဲ့ အမြင်ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

...

၅။ ပုံရဲ့ သဘောတရားအမျိုးအစား

Geopolitical Propaganda / Strategic Warning Poster

အချက်အလက် + ကြောက်ရွံ့စေတဲ့ အနာဂတ်ရုပ်ပုံ (Fear-based projection) ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုထားပါတယ်။

...

၆။ သတိပြုရန် အချက်

ဒီပုံက အဖြစ်အပျက်အတိအကျကို မဟုတ်ဘဲ “ဖြစ်နိုင်ချေ အယူအဆ” ကို တင်ပြတာပါ။

တရုတ်က အာတိတ်ကို “သိမ်းမယ်” ဆိုတာဟာ နိုင်ငံရေးအမြင်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမှန်တကယ်ဖြစ်မဖြစ်ဆိုတာက နိုင်ငံတကာအခြေအနေများပေါ် မူတည်ပါတယ်။

...

အကျဉ်းချုပ်

ဒီပုံက “ရုရှားရဲ့ အင်အားကျဆင်းမှုဟာ တရုတ်အတွက် အာတိတ်ကို ဝင်ရောက်သြဇာချဲ့ထွင်ဖို့ အခွင့်အရေးဖြစ်လာနိုင်တယ်” ဆိုတဲ့ နိုင်ငံရေးသတိပေးစာတမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

..... . ..... . .....

Answer from Grok

ဒီပုံဟာ အဓိကအားဖြင့် **ရုရှားကို ထောက်ခံတဲ့ ပရိုပဂန္ဓာ (pro-Russian propaganda)** ပုံတစ်ပုံဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အနောက်နိုင်ငံတွေ (အမေရိကန်၊ ဥရောပ) နဲ့ ယူကရိန်းကို ဆန့်ကျင်တဲ့ သဘောထားကို ပြသထားတဲ့ ပုံတစ်ပုံပါ။ ပုံကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ရအောင်။

...

၁. စာသားအဓိက အဓိပ္ပာယ်

- **"When Russia falls ... China takes the Arctic!"**

→ ရုရှားပျက်စီးသွားရင် (သို့မဟုတ် အားနည်းသွားရင်) တရုတ်က အာတိတ်ဒေသကို သိမ်းမယ်ဆိုတဲ့ သတိပေးချက်/ကြောက်စရာဇာတ်လမ်း ဖန်တီးထားတာ။

ဆိုလိုတာက ရုရှားကို အနောက်က ဖိအားပေးပြီး ပျက်စီးအောင် လုပ်နေရင် နောက်ဆုံး အကျိုးအမြတ်ကို တရုတ်က ရသွားမယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပါ။

- **"SUPPORT RUSSIAN INTEGRITY"**

→ ရုရှားရဲ့ နယ်မြေတည်တံ့မှု (territorial integrity) ကို ထောက်ခံပါဆိုတဲ့ တိုက်တွန်းချက်။

ယူကရိန်းစစ်ပွဲနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ရုရှားကို အနောက်က ခွဲထုတ်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်လို့ ယူဆတဲ့ သဘောထားကို ထင်ဟပ်နေပါတယ်။

...

၂. မြေပုံအရောင်ခွဲခြားပုံ (အဓိက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်)

- **အနီရောင် အများဆုံး နယ်မြေ** → လက်ရှိ တရုတ်နိုင်ငံ နယ်မြေ (အဓိက တရုတ်ပြည်ကြီး)

- **အညိုရောင်/ပန်းရောင် အလွှာများ** → တရုတ်ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှု သို့မဟုတ် အနာဂတ်တွင် တိုးချဲ့နိုင်တဲ့ ဧရိယာ အဖြစ် သရုပ်ဖော်ထားတာ။

အထူးသဖြင့် ရုရှားရဲ့ အရှေ့ဖျားဒေသ (Russian Far East)၊ ဆိုက်ဘေးရီးယား အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနဲ့ အာတိတ်ကမ်းရိုးတန်း အများစုကို အညိုရောင်နဲ့ ဖုံးအုပ်ထားတယ်။

→ ဆိုလိုတာက ရုရှားပျက်သွားရင် တရုတ်က ဒီနယ်မြေတွေကို သိမ်းမယ် သို့မဟုတ် လက်အောက်ခံလို ထိန်းချုပ်သွားမယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆ။

- အာတိတ်ဒေသ အများစုကို အညိုရောင်နဲ့ ဖုံးထားတာက အဓိက မက်ဆေ့ချ် → **ရုရှားရဲ့ အာတိတ်ထိန်းချုပ်မှုကို တရုတ်က အစားထိုးလာနိုင်တယ်** ဆိုတာပါ။

...

၃. ဒီပုံ ဘယ်လိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုလို့ ရလဲ (အဓိက ရည်ရွယ်ချက် ၃ မျိုး)

အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်

ဘယ်သူတွေ အတွက် ရည်ရွယ်တာ

အဓိက မက်ဆေ့ချ်

၁. ရုရှားထောက်ခံသူများ အတွက် ကြောက်စရာ ဇာတ်လမ်း ရုရှားနိုင်ငံသား + အနောက်ဆန့်ကျင်ရေး လူတန်းစား

ရုရှားကို အနောက်က ဖျက်ဆီးရင် တကယ်အန္တရာယ်ကြီးတာ တရုတ်ပဲ၊ ရုရှားက ပိုကောင်းသေးတယ်

၂. အနောက်နိုင်ငံတွေကို သွယ်ဝိုက် ဝေဖန်ခြင်း

အနောက်ကို မကြိုက်သူများ

ရုရှားကို ဖိနှိပ်နေတာ တကယ်တော့ တရုတ်ကို အကျိုးပြုနေတာပဲ လို့ စွပ်စွဲချင်တာ

၃. တရုတ်ကို ကြောက်စရာ ပုံဖော်ခြင်း (Sinophobia)

အမေရိကန်/ဥရောပ အချို့ အမြင်

တရုတ်ဟာ အင်ပါယာချဲ့ထွင်ဖို့ အခွင့်အရေးကို စောင့်နေတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်

...

၄. လက်တွေ့ ဖြစ်နိုင်ချေ ဘယ်လောက်ရှိလဲ? (၂၀၂၆ အထိ အခြေအနေ)

လက်တွေ့မှာ ဒီပုံက ပြထားတဲ့ အတိုင်းအတာ ဖြစ်လာဖို့ အလွန်နည်းပါတယ်။ အကြောင်းရင်းများ -

- ရုရှားဟာ အာတိတ်မှာ နယ်မြေ အများဆုံး ရှိတဲ့ နိုင်ငံ၊ စစ်တပ်အရ အသာစီးရှိဆုံး၊ လက်ရှိ တရုတ်က ရုရှားကို စစ်ရေးအရ စိန်ခေါ်ဖို့ အဆင်သင့်မဖြစ်သေးပါဘူး။

- တရုတ်ရဲ့ အာတိတ်မဟာဗျူဟာ က နယ်မြေသိမ်းဖို့ မဟုတ်ပဲ **စီးပွားရေး + သယံဇာတ + လမ်းကြောင်း** (Polar Silk Road) အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။

- ရုရှားနဲ့ တရုတ်ဟာ လက်ရှိ အင်မတန် နီးစပ်နေပြီး၊ ရုရှားက အနောက်ဒဏ်ခတ်မှုကြောင့် တရုတ်ပေါ် မှီခိုမှု များလာနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရုရှားကို တရုတ်က ချက်ချင်း ဖိအားပေးပြီး နယ်မြေသိမ်းဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

- တကယ်လို့ ရုရှားက ပြိုကွဲသွားရင်တောင် အာတိတ်ကို တရုတ်တစ်နိုင်ငံတည်း ထိန်းချုပ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး (နော်ဝေ၊ ကနေဒါ၊ အမေရိကန်၊ ဒိန်းမတ် စတဲ့ နိုင်ငံတွေ ရှိနေသေးလို့)။

...

နိဂုံး

ဒီပုံဟာ လက်တွေ့ မဟာဗျူဟာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ထက် **စိတ်ခံစားမှု အခြေခံ ပရိုပဂန္ဓာ** ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိက ရည်ရွယ်ချက်က ရုရှားကို ထောက်ခံသူတွေကို စည်းရုံးဖို့၊ တရုတ်ကို ပိုကြောက်စရာကောင်းအောင် ပုံဖော်ဖို့၊ နောက်ဆုံး အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ ရုရှားဆန့်ကျင်ရေး မူဝါဒကို သွယ်ဝိုက် ဝေဖန်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

တကယ့်အာတိတ်နိုင်ငံရေးက ဒီလောက် ရိုးရှင်းပြီး တစ်ဖက်သတ် မဟုတ်ပါဘူး။ လက်ရှိမှာ ရုရှား-တရုတ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုက ပိုအားကောင်းနေဆဲပါ။

..... . ..... . .....

Answer from Gemini

ဒီပုံဟာ ပထဝီနိုင်ငံရေး (Geopolitics) ဆိုင်ရာ ဝါဒဖြန့်မှု သို့မဟုတ် ယူဆချက်တစ်ခုကို ဖော်ပြထားတဲ့ ပုံဖြစ်ပါတယ်။ "ရုရှားပြိုကွဲသွားရင် တရုတ်က အာတိတ်ဒေသကို သိမ်းပိုက်လိမ့်မယ်" ဆိုတဲ့ အဓိက အယူအဆအပေါ်မှာ အခြေခံထားတာပါ။

ဒီပုံရဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို နားလည်ဖို့ ကဏ္ဍအလိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ကြရအောင်။ ကျွန်တော် မေးခွန်းလေးတွေနဲ့အတူ လမ်းညွှန်ပေးသွားပါ့မယ်။

...

၁။ ပုံရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာ (The Core Message)

ပုံမှာ ရုရှားနိုင်ငံရဲ့ အရှေ့ဘက်ခြမ်းနဲ့ မြောက်ဘက် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာနဲ့ ထိစပ်နေတဲ့ နယ်မြေတွေကို တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အရောင် (အနီရောင်) နဲ့ တဖြည်းဖြည်း ချဲ့ထွင်လာပုံကို ပြထားပါတယ်။ "Support Russian Integrity" (ရုရှား၏ နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို ထောက်ခံပါ) ဆိုတဲ့ စာသားက ရုရှားအားနည်းသွားရင် တရုတ်ရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရောက်လာနိုင်ခြေကို သတိပေးတဲ့ သဘောဆောင်ပါတယ်။

...

၂။ အကြောင်းရင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက် (Analysis of Reasons)

တရုတ်နိုင်ငံက အာတိတ်ဒေသကို ဘာကြောင့် စိတ်ဝင်စားရသလဲဆိုတဲ့ အချက်တွေကို အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာနိုင်ပါတယ်-

* သယံဇာတ အရင်းအမြစ်များ : အာတိတ်ဒေသအောက်မှာ ကမ္ဘာ့အသုံးမပြုရသေးတဲ့ ရေနံနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အမြောက်အမြား ရှိနေပါတယ်။

* ရေကြောင်း လမ်းသစ်များ : ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာတာနဲ့အမျှ အာတိတ်ရေခဲပြင်တွေ အရည်ပျော်လာပြီး "မြောက်ဘက်ပင်လယ်ရေကြောင်းလမ်း" (Northern Sea Route) ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။ ဒါဟာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းတွေကို ဥရောပဆီ ပို့ဆောင်ရာမှာ အချိန်နဲ့ ကုန်ကျစရိတ် အများကြီး သက်သာစေပါတယ်။

* Near-Arctic State : တရုတ်နိုင်ငံဟာ သူ့ကိုယ်သူ "အာတိတ်နဲ့ နီးစပ်တဲ့ နိုင်ငံ" လို့ ကြေညာထားပြီး အဲဒီဒေသရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုမှာ ပါဝင်ဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။

++++++++++ ++++++++++ ++++++++++

နံပါတ် ၂ မေးခွန်းကတော့

"ရှီကျင့်ဖင်က ပူတင်အပေါ် သစ္စာရှိတယ် ရုရှားနယ်နိမိတ်ကို ဘယ်တော့မှ မျက်စောင်းထိုးမှာ မဟုတ်ဘူး လို့ အာမ မခံနိုင်ဘူးလား။ ဘာ့ကြောင့်လဲ။ အကြောင်းအကျိုး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး အသေးစိပ် ရှင်းပြပါ။"

AI တွေ ဘယ်လို ဖြေကြလည်း ကြည့်ရအောင်ဗျာ။

..... . ..... . .....

Answer from ChatGPT

အတိုချုပ်ပြောရရင် — ရှီကျင့်ဖင် (Xi Jinping) က ပူတင်ကို “ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအဆင့် သစ္စာရှိတယ်” လို့ ယုံကြည်နိုင်ပေမဲ့ “ရုရှားနယ်နိမိတ်ကို ဘယ်တော့မှ မျက်စောင်းမထိုးဘူး” ဆိုတာကိုတော့ အာမခံလို့ မရပါဘူး။ အကြောင်းက နိုင်ငံရေးမှာ သစ္စာထက် အကျိုးစီးပွားက အမြဲဦးစားပေးခံရတာ ကြောင့်ပါ။

အောက်မှာ အကြောင်း–အကျိုး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပြီး အသေးစိတ်ရှင်းပြပါမယ်။

...

၁။ အခြေခံအယူအဆ (Principle)

နိုင်ငံရေးမှာ

မိတ်ဆွေ အမြဲတမ်းမရှိ

ရန်သူ အမြဲတမ်းမရှိ

အကျိုးစီးပွားသာ အမြဲတမ်းရှိ

ဒါဟာ တရုတ်တစ်နိုင်ငံတည်းမဟုတ်ဘဲ အမေရိကန်၊ ရုရှား၊ ဥရောပ အားလုံးလိုက်နာနေတဲ့ အခြေခံစည်းမျဉ်းပါ။

...

၂။ “ရှီ–ပူတင် မိတ်ဆွေဖြစ်တယ်” ဆိုတာ ဘယ်အထိ မှန်လဲ

(က) မှန်တဲ့အပိုင်း

နှစ်နိုင်ငံစလုံး

အမေရိကန် ဦးဆောင်တဲ့ ကမ္ဘာ့စနစ်ကို မကြိုက်

အနောက်နိုင်ငံဖိအားကို ဆန့်ကျင်

စီးပွားရေး၊ စွမ်းအင် (ရေနံ/ဓာတ်ငွေ့) အပြန်အလှန်လိုအပ်

“strategic partnership” ဆိုတဲ့ အဆင့်အထိ ရောက်ထား

ဒါတွေကြောင့် လက်ရှိမှာတော့ ပူတင်ကို တရုတ်က ပံ့ပိုးနေတာ မှန်ပါတယ်။

(ခ) မမှန်နိုင်တဲ့အပိုင်း

ဒီမိတ်ဆွေမှုဟာ “အခြေအနေကောင်းနေသရွေ့” သာ တည်တံ့နိုင်တာ

အခြေအနေပြောင်းသွားရင် ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း ပြောင်းနိုင်တယ်

...

၃။ ဘာကြောင့် “ရုရှားနယ်နိမိတ်ကို မထိဘူး” လို့ အာမ မခံနိုင်လဲ

(၁) တရုတ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအမြင်က “ပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ်၊ နိုင်ငံ” ကိုသာကြည့်

ရှီကျင့်ဖင် သစ္စာရှိရင်တောင် ပူတင်ကို သစ္စာရှိတာ

ဒါဟာ ရုရှားနိုင်ငံကို ထာဝရ သစ္စာရှိတာ မဟုတ်

ပူတင်မရှိတော့တဲ့အခါ

အစိုးရပြောင်း

အင်အားကျ

နိုင်ငံကွဲထွက် ဖြစ်လာရင် သဘောတူညီချက်တွေကို တရုတ်က ပြန်တွက်ချက်မယ်။

(၂) တရုတ်မှာ “သမိုင်းနယ်မြေ” အယူအဆ ရှိနေဆဲ

ရုရှားအရှေ့ဖျား (Siberia, Far East) → တချို့ဒေသတွေဟာ ချင်းခေတ်က တရုတ်အာဏာရှိခဲ့ဖူး

လက်ရှိမှာ တရုတ်က မပြောပေမဲ့ စာအုပ်၊ သုတေသန၊ မီဒီယာအချို့မှာ သမိုင်းအမြင်တွေ ရှိနေဆဲ

အင်အားချိန်ခွင် ပြောင်းသွားရင် အယူအဆတွေ ပြန်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

(၃) တရုတ်ရဲ့ ချဲ့ထွင်ပုံစံက “တပ်နဲ့ မဟုတ်”

ဒါက အရေးကြီးဆုံးပါ

တရုတ်က —

တပ်နဲ့ တိုက်ပြီး သိမ်းတာ များမများ

အစား

စီးပွားရေး

လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်း

အခြေခံအဆောက်အအုံ

ချေးငွေ နဲ့ သြဇာတဖြည်းဖြည်း ဝင်ယူတတ်

ရုရှားအရှေ့ဖျားမှာ —

လူဦးရေ နည်း

စီးပွားရေးအားနည်း

တရုတ်လုပ်သား/ကုမ္ပဏီ များလာ

ဒါဟာ “နယ်နိမိတ်ချိုးဖောက်ခြင်း” မဟုတ်ပေမဲ့ အာဏာအမှန်တကယ် ထိန်းချုပ်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

(၄) ရုရှား အားနည်းရင် တရုတ်အတွက် စျေးပေါမယ်

အားနည်းတဲ့ မိတ်ဆွေ = စျေးပေါတဲ့ မိတ်ဆွေ

ရေနံ၊ ဓာတ်ငွေ့၊ မြေယာ → တရုတ်အတွက် အကျိုးရှိတဲ့ သဘောတူညီချက်တွေ ပိုရနိုင်

ဒါကြောင့် ရုရှားအားနည်းသွားတာကို တရုတ်က လုံးဝမလိုလားဘူးလို့ မဆိုနိုင် ဒါပေမဲ့ လုံးဝကယ်တင်ပေးမယ်လို့လည်း မဆိုနိုင်

...

၄။ အကျိုးချုပ် (Conclusion)

မအာမခံနိုင်တဲ့အချက်

ရှီကျင့်ဖင်က ရုရှားနယ်နိမိတ်ကို ထာဝရ မထိဘူး မမျက်စောင်းမထိုးဘူး လို့ အာမခံလို့ မရ

အမှန်တကယ်ဖြစ်နေတာ

လက်ရှိမှာ → အကျိုးတူလို့ ပူးပေါင်း

အနာဂတ်မှာ → အင်အားချိန်ခွင် ပြောင်းရင် ဆုံးဖြတ်ချက်ပြောင်းနိုင်

...

ဝါကျတစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ဆိုရင် —

ရှီကျင့်ဖင်က ပူတင်ကို မိတ်ဆွေလို ဆက်ဆံနေပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ပိုချစ်တယ်။ အကျိုးစီးပွား ပြောင်းသွားရင် သစ္စာဆိုတာ မပြောနိုင်တော့ဘူး။

..... . ..... . .....

Answer from Grok

**ရှီကျင့်ဖင်က ပူတင်အပေါ် သစ္စာရှိတယ်၊ ရုရှားနယ်နိမိတ်ကို ဘယ်တော့မှ မျက်စောင်းထိုးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ အာမခံနိုင်ပါသလား။**

**အတိုချုပ်ပြောရရင် → မအာမခံနိုင်ပါဘူး။**

လက်ရှိ (၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီ အထိ) အချိန်မှာ ရှီကျင့်ဖင်နဲ့ တရုတ်အစိုးရက တရားဝင်အနေနဲ့ ရုရှားနယ်မြေကို မတောင်းဆိုပါဘူး။ ဆက်ဆံရေးက အလွန်နီးကပ်ပြီး ပူတင်ကို အထောက်အကူပြုနေဆဲပါ။ ဒါပေမယ့် အနာဂတ်မှာ ဘယ်တော့မှ မလုပ်ဘူးလို့ **ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အာမခံချက် မရှိပါဘူး**။ အကြောင်းရင်း အဓိကတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ရအောင်။

...

လက်ရှိ အခြေအနေ (၂၀၂၅–၂၀၂၆ အစောပိုင်း)

- ရှီနဲ့ ပူတင်ဟာ ၂၀၁၃ ကတည်းက အကြိမ် ၄၀ ကျော် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ မှာပဲ အကြိမ်များစွာ တွေ့ဆုံ၊ နှစ်သစ်ကူးဆုတောင်းစာ ဖလှယ်ခဲ့တယ်။

- ၂၀၂၆ ဟာ တရုတ်-ရုရှား မဟာဗျူဟာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှစ် ၃၀ ပြည့် + ကောင်းချီးယူဆောင်ရွက်ရေး စာချုပ် ၂၅ နှစ်ပြည့်နှစ်ပါ။ ဆက်ဆံရေးကို ပိုအားကောင်းအောင် လုပ်နေတယ်။

- တရုတ်က ရုရှားကို စီးပွားရေး၊ စွမ်းအင်၊ စစ်ရေး ပံ့ပိုးနေဆဲ (ဥပမာ Arctic LNG ပရောဂျက်တွေ၊ ရေနံ/သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ဝယ်ယူမှု များပြားနေတယ်)။

...

ဘာကြောင့် အာမခံ မခံနိုင်ရတာလဲ (အဓိက အကြောင်းရင်း ၅ ချက်)

| အချက်

| ရှင်းပြချက် | အန္တရာယ်အဆင့် (၂၀၂၆ အမြင်)

| ရေရှည်အန္တရာယ်

၁. သမိုင်းဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှု မပျောက်သေး

ရုရှားက ရှင်းလင်းခဲ့တဲ့ နယ်မြေ (၁၈၅၈ Aigun၊ ၁၈၆၀ Peking စသည်) တွေကို တရုတ်အမျိုးသားရေးရာ အသိုင်းအဝိုင်းမှာ ဆက်ပြီး မကျေနပ်နေဆဲ။ တရားဝင် တောင်းဆိုမှု မရှိပေမယ့် ပြည်တွင်း ပရိုပဂန္ဓာ/ပညာရေးမှာ ရှိနေဆဲ။

နိမ့် (လက်ရှိ)

အလယ်အလတ်–မြင့်

၂. တရုတ်ရဲ့ နယ်မြေဆိုင်ရာ မူဝါဒ အလွန်တင်းကြပ်

ရှီကျင့်ဖင်ခေတ်မှာ နယ်မြေဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး (sovereignty & territorial integrity) ကို အလွန်အလေးထားတယ် (တိုင်ဝမ်၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်၊ အိန္ဒိယနယ်စပ် စသည်)။ ဒီမူဝါဒက တစ်နေ့ ရုရှားနယ်မြေကိုပါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချနိုင်တယ်။

အလယ်အလတ်

မြင့်

၃. ရုရှားအားနည်းရင် အခွင့်အရေး ပေါ်လာနိုင်ခြင်း

ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ကြာရှည်လာရင်၊ ရုရှားစီးပွားရေး ပိုဆိုးလာရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ရုရှားပြည်တွင်း မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်လာရင် တရုတ်အတွက် ဖိအားပေးဖို့/လွှမ်းမိုးဖို့ အခွင့်အရေး ပိုကောင်းလာနိုင်တယ်။ လက်ရှိ ရုရှားက တရုတ်ပေါ် စီးပွားရေးမှာ မှီခိုမှု များလာနေပြီ။

အလယ်အလတ်–မြင့် (စစ်ပွဲ ကြာလာရင်)

မြင့်

၄. နှစ်ဦးစလုံး အနောက်နိုင်ငံ ဆန့်ကျင်ရေး ဦးစားပေး

လက်ရှိမှာ အမေရိကန်+နေတိုး ကို အဓိကရန်သူအဖြစ် မြင်နေတော့ ရုရှားကို ထိခိုက်စေမယ့် လုပ်ရပ်ကို မလုပ်ချင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီအချက်က ယာယီ အခြေအနေပဲ ဖြစ်နိုင်တယ် (ရန်သူ ပြောင်းသွားရင် ပြောင်းနိုင်တယ်)။

နိမ့် (လက်ရှိ)

အလယ်အလတ်

၅. တရုတ်ရဲ့ လက်တွေ့ မဟာဗျူဟာ က စောင့်ဆိုင်းခြင်း

တရုတ်က ရုရှားနယ်မြေကို လက်ရှိ တရားဝင် မတောင်းဆိုပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးကို လက်ခံထားပြီး၊ အချိန်ကိုက် သုံးဖို့ စောင့်နေတဲ့ ပုံစံပါ။ အထူးသဖြင့် ဆိုက်ဘေးရီးယား အရှေ့ပိုင်း၊ အာတိတ်ကမ်းရိုးတန်း တွေမှာ စီးပွားရေး လွှမ်းမိုးမှု တဖြည်းဖြည်း တိုးလာနေတယ်။ |

နိမ့်–အလယ်အလတ်

မြင့်

...

နိဂုံး – လက်တွေ့ ဖြစ်နိုင်ချေ အဆင့်ဆင့်

1. **အလွန်နီးကပ်တဲ့ အနာဂတ် (၂၀၂၆–၂၀၃၀)**

→ ဖြစ်နိုင်ချေ အလွန်နည်း။ ပူတင်ရှိနေသ၍၊ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ မပြီးသေးသ၍၊ အနောက်ကို အတူတကွ ဆန့်ကျင်နေသ၍ တရုတ်က ရုရှားကို ထိခိုက်စေမယ့် လုပ်ရပ်မလုပ်ဖို့ များများစားစား ဖြစ်နိုင်တယ်။

2. **အလယ်အလတ် အနာဂတ် (၂၀၃၀–၂၀၄၅)**

→ ဖြစ်နိုင်ချေ မြင့်တက်လာနိုင်တယ်။ ပူတင်နောက်ဆက်ခံသူ အားနည်းရင်၊ ရုရှားပြည်တွင်း မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ရင်၊ တရုတ်က ဖိအားပေးတာ၊ စီးပွားရေး ထိန်းချုပ်တာ၊ သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက် လွှမ်းမိုးတာ လုပ်နိုင်တယ်။

3. **ရေရှည် (၂၀၅၀ နောက်ပိုင်း)**

→ ရုရှားလူဦးရေ ကျဆင်းနေတာ၊ တရုတ်စီးပွားအင်အား ဆက်တိုးနေတာကြောင့် ဆိုက်ဘေးရီးယားအရှေ့ပိုင်း တရုတ်လွှမ်းမိုးမှု ပိုပြင်းထန်လာနိုင်တယ် (တရားဝင် သိမ်းယူတာမဟုတ်ပေမယ့် လက်တွေ့ ထိန်းချုပ်မှု ပုံစံ)။

...

**အကျဉ်းချုပ်**

ရှီကျင့်ဖင်ဟာ ပူတင်ကို လက်ရှိ အလွန်သစ္စာရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်ရဲ့ နိုင်ငံရေး ယုံကြည်ချက်၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှု၊ နဲ့ ရေရှည် အကျိုးစီးပွားကို ကြည့်ရင် **"ဘယ်တော့မှ မလုပ်ဘူး" လို့ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အာမခံလို့ မရပါဘူး**။

နိုင်ငံရေးမှာ အမြဲတမ်း အကြောင်းအရာနဲ့ အချိန်က အရေးကြီးဆုံးပါ။ လက်ရှိ အချိန်မှာ ပူတင်နဲ့ ရှီတို့ အတူတူ ရန်သူကြီး (အနောက်နိုင်ငံ) ရှိနေတုန်းဆိုတော့ သစ္စာရှိနေတာ မဆန်းပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ ရန်သူကြီး အားနည်းသွားရင် ဒါမှမဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားရင်... အဲဒီအချိန်မှာ တကယ့် စမ်းသပ်မှု စတင်မှာပါ။

..... . ..... . .....

Answer from Gemini

နိုင်ငံတကာရေးရာနဲ့ ပထဝီနိုင်ငံရေးမှာ "ထာဝရမိတ်ဆွေဆိုတာမရှိ၊ ထာဝရအကျိုးစီးပွားသာရှိတယ်" ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ရှီကျင့်ဖျင်က ပူတင်အပေါ် သစ္စာရှိမယ်လို့ ရာနှုန်းပြည့် အာမခံဖို့ ခက်ခဲတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကို အချက်အလက်နဲ့ အကြောင်းအကျိုး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး အတူတူ လေ့လာကြည့်ရအောင်ပါ။

ဒီကိစ္စကို နားလည်ဖို့ ရှုထောင့် ၃ ခုကနေ ခွဲခြားကြည့်နိုင်ပါတယ် -

...

၁။ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာများ (Historical Lessons)

တရုတ်နဲ့ ရုရှားဟာ အခုအချိန်မှာ မဟာမိတ်တွေ ဖြစ်နေပေမဲ့ အရင်က နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုတွေ ပြင်းထန်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၁၉၆၀ ဝန်းကျင်မှာ ဆိုဗီယက်-တရုတ် နယ်စပ်ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး စစ်ဖြစ်လုနီးပါး အခြေအနေ ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ အရင်က ရုရှား (အင်ပါယာခေတ်) သိမ်းပိုက်သွားခဲ့တဲ့ နယ်မြေတွေကို "မမျှတတဲ့ စာချုပ်များ" ကြောင့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရတယ်လို့ ယူဆချက်မျိုး ရှိနေဆဲပါ။

...

၂။ လက်တွေ့ကျသော အကျိုးစီးပွား (Realpolitik)

နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ခေါင်းဆောင်ဟာ သူ့နိုင်ငံရဲ့ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ခင်မင်မှုထက် ပိုဦးစားပေးရပါတယ်။

* သယံဇာတ:

ရုရှားရဲ့ ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသဟာ သယံဇာတ အရမ်းကြွယ်ဝပေမဲ့ လူဦးရေ ကျဲပါးပါတယ်။ တရုတ်ကတော့ သယံဇာတ လိုအပ်ချက် ကြီးမားပါတယ်။

* အင်အားချိန်ခွင်လျှာ:

အကယ်၍ ရုရှားဟာ ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့်ဖြစ်စေ၊ အခြားအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်စေ အားနည်းသွားမယ်ဆိုရင် တရုတ်အနေနဲ့ သူ့အိမ်နီးချင်းဒေသမှာ ဩဇာလွှမ်းမိုးဖို့ ကြိုးစားလာနိုင်ခြေ အမြဲရှိပါတယ်။

...

၃။ အာတိတ်ဒေသ၏ အရေးပါမှု (The Arctic Strategy)

သင်ပြထားတဲ့ ပုံထဲကအတိုင်း အာတိတ်ဒေသဟာ အနာဂတ် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ရုရှားက အာတိတ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ပိုင်ဆိုင်ထားပေမဲ့၊ တရုတ်က သူ့ကိုယ်သူ "အာတိတ်နဲ့ နီးစပ်တဲ့နိုင်ငံ" လို့ သတ်မှတ်ပြီး ခြေကုပ်ယူချင်နေတာပါ။

++++++++++ ++++++++++ ++++++++++

နံပါတ် ၃ မေးခွန်းကတော့

"ရုရှားနယ်မြေကို ချက်ကောင်းစောင့် ကျူးကျော်တာဟာ တရုတ်ပြည်သူအတွက် အကျိုးရှိတယ်လို့ ပြောနေတာလား။ တရုတ်ပြည်သူက ဒါမျိုး လူကြီးလူကောင်းမဆန် ကျူးကျော်တာကို သဘောတူပါ့မလား။ တရုတ်ပြည်သူ နဲ့ ရှီကျင့်ဖင် အစိုးရကို ရောမရေးပဲ ခေါင်းစဉ် သေချာခွဲပြီး ရှင်းပြပေးပါ။"

AI တွေ ဘယ်လို ဖြေကြလည်း ကြည့်ရအောင်ဗျာ။

..... . ..... . .....

Answer from ChatGPT

အရင်ဆုံး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောချင်တာက — “ရုရှားနယ်မြေကို ချက်ကောင်းစောင့် ကျူးကျော်တာဟာ တရုတ်ပြည်သူအတွက် အကျိုးရှိတယ်” လို့ ကျွန်တော် မပြောပါဘူး၊ မဆိုလိုပါဘူး။ ဒါမျိုးဟာ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အယူအဆကို ခွဲခြမ်းဆန်းစစ်တာ ဖြစ်ပြီး ကျူးကျော်မှုကို ထောက်ခံခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။

အခု သင်မေးထားတဲ့အတိုင်း “တရုတ်ပြည်သူ” နဲ့ “ရှီကျင့်ဖင် ဦးဆောင်တဲ့ တရုတ်အစိုးရ” ကို ရောမရေးဘဲ ခေါင်းစဉ်ခွဲပြီး ရှင်းပြပါမယ်။

...

၁။ တရုတ်ပြည်သူ (Chinese People) ရဲ့ အမြင်

(က) အများစု ပြည်သူရဲ့ အခြေခံတန်ဖိုး

တရုတ်ပြည်သူအများစုက —

စစ်ပွဲကို မလိုလား

တည်ငြိမ်မှုကို လိုလား

စီးပွားရေးကောင်းဖို့ကို ဦးစားပေး

“နိုင်ငံတကာမှာ မျက်နှာမပျက်ချင်” ဆိုတဲ့ စိတ်ရှိ

လူကြီးလူကောင်းမဆန်တဲ့ ကျူးကျော်မှု ကို အများစုက ကိုယ်တိုင်ဆန္ဒရှိလို့ သဘောတူမယ်ဆိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။

(ခ) တရုတ်ပြည်သူရဲ့ သမိုင်းအတွေ့အကြုံ

တရုတ်ပြည်သူကိုယ်တိုင်က —

နယ်မြေကျူးကျော်ခံခဲ့ရတဲ့ သမိုင်းရှိ (အင်ပါယာလစ်စစ်, ဂျပန်ကျူးကျော်မှု)

“အခြားနိုင်ငံကို ကျူးကျော်တာ မကောင်းဘူး” ဆိုတဲ့ အမြင်ကို နားလည်တတ်

ဒါကြောင့် —

“ကျူးကျော်ခြင်း = မတရားမှု” ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို လူထုအဆင့်မှာ လက်ခံထားသူများပါတယ်။

(ဂ) ဒါဆို ဘာကြောင့် တချို့လူတွေ ထောက်ခံသလို ထင်ရလဲ

အကြောင်းအရင်းက —

မီဒီယာထိန်းချုပ်မှု

“အမျိုးသားရေး” ကို အလွန်အမင်း တိုးမြှင့်ဖော်ပြခြင်း

“အကျိုးစီးပွား” ကိုသာ အာရုံစိုက်အောင် ပြောဆိုခြင်း

ဒါပေမဲ့ — ဒါက ပြည်သူအားလုံးရဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ဆန္ဒမဟုတ် ပြောခွင့်မရှိလို့ မပြောနိုင်တာ များပါတယ်

...

၂။ ရှီကျင့်ဖင် ဦးဆောင်တဲ့ တရုတ်အစိုးရရဲ့ အမြင်

ဒါက ပြည်သူအမြင်နဲ့ မတူတဲ့ နေရာ ဖြစ်ပါတယ်။

(က) အစိုးရအတွက် “အကျိုးရှိ/မရှိ” ဆိုတာ ဘာလဲ

တရုတ်အစိုးရအတွက် —

ပြည်သူတစ်ဦးချင်းရဲ့ ခံစားချက် မဟုတ်

နိုင်ငံတော်အာဏာ

အရင်းအမြစ်

လုံခြုံရေး

ကမ္ဘာ့အင်အားချိန်ခွင်

တို့က အရေးကြီးပါတယ်။

ဒါကြောင့် “အကျိုးရှိတယ်” ဆိုတာက ပြည်သူရဲ့ စိတ်ချမ်းသာမှု မဟုတ် အာဏာတည်တံ့မှုကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

(ခ) “ကျူးကျော်” ကို ဘာကြောင့် မသုံးချင်လဲ

တရုတ်အစိုးရက —

“ကျူးကျော်” ဆိုတဲ့ စကားကို မသုံး

အစား —

“စီးပွားရေး ပူးပေါင်းမှု”

“ဖွံ့ဖြိုးရေး”

“လုံခြုံရေး အကူအညီ”

“သဘာဝအရင်းအမြစ် ဖက်စပ်လုပ်ငန်း”

ဆိုပြီး အမည်ပြောင်းသုံးတတ် ပါတယ်။

ဒါဟာ လက်နက်ကိုင် မဟုတ်ဘဲ သြဇာနဲ့ ထိန်းချုပ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

(ဂ) အစိုးရအတွက် အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ အချက်

ရှီကျင့်ဖင်အစိုးရကလည်း သိပါတယ် —

တိုက်ရိုက်ကျူးကျော်ရင်

အရေးယူခံရမယ်

စီးပွားရေးထိခိုက်မယ်

ပြည်သူမကြိုက်နိုင်ဘူး

ဒါကြောင့် —

“ရုရှားနယ်မြေကို တိုက်ပြီး သိမ်းမယ်” ဆိုတာဟာ တရုတ်အစိုးရအတွက်တောင် အန္တရာယ်ကြီးလွန်းတယ်

...

၃။ အရေးကြီးဆုံး ခွဲခြားချက်

အချက်

တရုတ်ပြည်သူ

ရှီကျင့်ဖင်အစိုးရ

ကျူးကျော်မှုအပေါ် ခံယူချက်

မလိုလား

စကားလုံးမသုံးဘဲ သြဇာချဲ့

အကျိုးဆိုတာ

ဘဝကောင်းဖို့

အာဏာတည်တံ့ဖို့

စစ်ပွဲအမြင်

ကြောက်

အန္တရာယ်–အကျိုး တွက်ချက်

...

၄။ အကျဉ်းချုပ် (Straight Answer)

ရုရှားနယ်မြေ ကျူးကျော်တာဟာ တရုတ်ပြည်သူအတွက် အကျိုးရှိတယ်လို့ မပြောပါဘူး

တရုတ်ပြည်သူအများစုက လူကြီးလူကောင်းမဆန်တဲ့ ကျူးကျော်မှုကို သဘောတူမယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါ

အကျိုးတွက်ချက်မှုဆိုတာက အစိုးရအဆင့်မှာ ဖြစ်တတ်ပြီး ပြည်သူနဲ့ မတူပါ

ဝါကျတစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ဆိုရင် —

တရုတ်ပြည်သူက ငြိမ်းချမ်းမှုလိုချင်တတ်ပေမဲ့ အာဏာရှိသူတွေကတော့ အကျိုးတွက်ချက်တတ်ကြတယ်။ ဒီနှစ်ခုကို မရောမရှာရဘူး။

..... . ..... . .....

Answer from Grok

ရှီကျင့်ဖင် အစိုးရ ရပ်တည်ချက်

ရှီကျင့်ဖင် ဦးဆောင်တဲ့ တရုတ်အစိုးရက ရုရှားနယ်မြေ ကျူးကျော်ရေး သို့မဟုတ် အခွင့်အရေး စောင့်ပြီး သိမ်းယူရေးကို တရားဝင် မထောက်ခံပါဘူး။ အစိုးရရဲ့ တရားဝင် မူဝါဒမှာ ရုရှားနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို "နိုင်ငံရေး မဟာဗျူဟာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု" အဖြစ် မြင်ပြီး၊ ရုရှားရဲ့ နယ်မြေ တည်တံ့မှု (territorial integrity) ကို လေးစားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဥပမာ၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ တရုတ်အစိုးရက ယူကရိန်းစစ်ပွဲ အတွက် ရုရှားကို မထောက်ခံဘဲ၊ နယ်မြေ တည်တံ့မှုကို အလေးထားတယ်လို့ ကြေညာချက်တွေ ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။

ရုရှားနဲ့ ပူးပေါင်းမှုက စီးပွားရေး၊ စစ်ရေး၊ စွမ်းအင် ပရောဂျက်တွေ (ဥပမာ Arctic LNG) အပေါ် အခြေချထားပြီး၊ ရုရှားပျက်စီးရင် တရုတ်အတွက် ဆိုးကျိုး ရှိနိုင်တယ်လို့ အစိုးရ ပညာရှင်တွေ ဆိုပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အစိုးရက သမိုင်းဆိုင်ရာ နယ်မြေ ဆုံးရှုံးချက်တွေ (၁၈၅၈-၁၈၆၀ စာချုပ်တွေ) ကို လုံးဝ မေ့မထားပါဘူး။ အနောက်မီဒီယာ အရ၊ တရုတ်အစိုးရက ရုရှားအားနည်းရင် အခွင့်အရေး ရှာနိုင်တယ်လို့ ယူဆချက်တွေ ရှိပါတယ်။

ဥပမာ၊ ရုရှားရဲ့ အရှေ့ဖျား ဒေသကို တရုတ်က စီးပွားရေး လွှမ်းမိုးမှု တိုးလာနေပြီး၊ အစိုးရက ဒါကို တိတ်တခိုး ခွင့်ပြုနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီလို ကျူးကျော်မှုကို အစိုးရက တရုတ်ပြည်သူတွေအတွက် အကျိုးရှိတယ်လို့ မပြောပါဘူး၊ ဒါက ရုရှားနဲ့ ဆက်ဆံရေး ပျက်စီးနိုင်ပြီး၊ အနောက်နိုင်ငံတွေ ဆန့်ကျင်ရေး ပူးပေါင်းမှုကို ထိခိုက်နိုင်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရက ဒီလို လုပ်ရပ်ကို မလူကြီးလူကောင်းမဆန်တဲ့ အရာလို့ မမြင်ပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် တရားဝင် ကျူးကျော်ရေး မလုပ်ပဲ သွယ်ဝိုက် လွှမ်းမိုးရေး လမ်းကြောင်းကို ရွေးနိုင်ပါတယ်။ လက်ရှိ အချက်အလက်တွေ အရ၊ အစိုးရက ရုရှားကို ယုံကြည်ရတဲ့ ပါတနာ အဖြစ် ဆက်ဆံနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

...

တရုတ်ပြည်သူ အမြင်နဲ့ ခံစားချက်

တရုတ်ပြည်သူ အများစုက ရုရှားနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ကောင်းကောင်း မြင်ပါတယ်။ ၂၀၂၅ စစ်တမ်း အရ၊ တရုတ်ပြည်သူ အများစုက ရုရှားကို ယုံကြည်ရတဲ့ ပါတနာ အဖြစ် မြင်ပြီး၊ ယုံကြည်မှု အဆင့်က ၄၂% ရှိပါတယ်။

ဒါက တရုတ်မီဒီယာ ဆင်ဆာ နဲ့ ပရိုပဂန္ဓာ ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်၊ ရုရှားကို အနောက်နိုင်ငံတွေ ဆန့်ကျင်ရေး မဟာမိတ် အဖြစ် ပုံဖော်ထားလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ အတွက်တောင် တရုတ်ပြည်သူ အများစုက ရုရှားကို မဆန့်ကျင်ပဲ၊ နယ်မြေ တည်တံ့မှု အလေးထားတဲ့ အမြင် ရှိပါတယ်။

ဒါပေမယ့် တရုတ်အမျိုးသားရေး ခံစားချက် ပြင်းထန်တဲ့ လူတွေ အတွက်၊ ရုရှားနယ်မြေ ကျူးကျော်ရေး သို့မဟုတ် ပြန်ယူရေးကို အကျိုးရှိတယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ သမိုင်း ဆုံးရှုံး နယ်မြေ (ဆိုက်ဘေးရီးယား အရှေ့ပိုင်း၊ ဗလက်ဒီဗော့စတော့) ကို "ရာစုနှစ် အရှက်ရချိန်" (Century of Humiliation) ရဲ့ အမွေအနှစ် အဖြစ် မြင်ပြီး၊ ပြန်ရဖို့ လိုတယ်လို့ အချို့ လူတွေ ဆိုပါတယ်။

တရုတ်အွန်လိုင်း ပလက်ဖောင်း (NetEase) မှာ ဆောင်းပါး တွေ ရှိ၊ ရုရှားပျက်ရင် နယ်မြေ ပြန်ယူဖို့ တိုက်တွန်း ရှိပါတယ်။

ဒါက ရုရှားရဲ့ စီးပွားရေး အားနည်းမှု နဲ့ စစ်ပွဲ ကြောင့် အခွင့်အရေး ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အနောက်မီဒီယာ အရ၊ ဒီအမြင်က တရုတ်ပြည်သူ အချို့ အတွက် ပြင်းထန်ပြီး၊ ရုရှားရဲ့ အရှေ့ဖျား ဒေသက သယံဇာတ ကြွယ်ဝလို့ အကျိုးရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တရုတ်ပြည်သူ အများစုက ဒီလို ကျူးကျော်မှုကို လူကြီးလူကောင်းမဆန်တဲ့ အရာ အဖြစ် မြင်နိုင်ပါတယ်၊ ဘာလို့ဆို အစိုးရ ပရိုပဂန္ဓာ က နယ်မြေ တည်တံ့မှု နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကို အလေးထားလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အမျိုးသားရေး အသိုင်းအဝိုင်း အတွက် ဒါက တရားမျှတမှု ရှာရေး အဖြစ် မြင်ပြီး၊ သဘောတူ နိုင်ပါတယ်။

ဒါက လူထု အများစု အမြင် မဟုတ်ပဲ၊ အချို့ အမျိုးသားရေးဝါဒ ရှိသူတွေ အမြင် ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်မှာ ဆင်ဆာ ရှိတော့ လူထု အမြင် အမျိုးမျိုး ရှိနိုင်ပေမယ့် တရားဝင် ဆွေးနွေး များများစားစား မရှိပါဘူး။

..... . ..... . .....

Answer from Gemini

တရုတ်နိုင်ငံရေးစနစ်နဲ့ ပြည်သူလူထုရဲ့ သဘောထားဟာ ရှုပ်ထွေးပြီး အလွှာပေါင်းစုံ ရှိပါတယ်။ သင်မေးထားတဲ့အချက်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေဖို့ တရုတ်အစိုးရ (ရှီကျင့်ဖျင်အစိုးရ) ရဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် စဉ်းစားချက်နဲ့ တရုတ်ပြည်သူလူထု ရဲ့ ရှုထောင့်ဆိုပြီး ခေါင်းစဉ်ခွဲပြီး လေ့လာကြည့်ရအောင်ပါ။

အောက်ပါအချက်တွေကို အတူတူ ဆန်းစစ်ကြည့်ကြရအောင်

...

၁။ ရှီကျင့်ဖျင်အစိုးရ၏ မဟာဗျူဟာမြောက် ရှုထောင့် (Government Perspective)

အစိုးရတစ်ရပ်အနေနဲ့ "သစ္စာရှိမှု" ထက် "နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွား" ကို အခြေခံပြီး ဆုံးဖြတ်လေ့ရှိပါတယ်။

* လက်တွေ့ကျသော လိုအပ်ချက် (Pragmatism):

ရုရှားဟာ တရုတ်အတွက် စွမ်းအင် (ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့) အဓိကပေးသွင်းသူဖြစ်သလို၊ အနောက်အုပ်စုကို တန်ပြန်ရာမှာလည်း အရေးပါတဲ့ မဟာမိတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိမှာ ရုရှားတည်ငြိမ်ဖို့က တရုတ်အတွက် အရေးကြီးပါတယ်။

* အခွင့်အလမ်းကို စောင့်ကြည့်ခြင်း:

အကယ်၍ ရုရှားနိုင်ငံအတွင်း အုပ်ချုပ်မှု ယိုင်နဲ့သွားမယ်ဆိုရင် (ဥပမာ- ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြိုကွဲခြင်း)၊ တရုတ်အစိုးရဟာ မိမိနိုင်ငံရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ စွမ်းအင်အာမခံချက်အတွက် နယ်စပ်ဒေသတွေကို ဩဇာလွှမ်းမိုးဖို့ ကြိုးစားလာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို "ကျူးကျော်မှု" ထက် "ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်မှု" အဖြစ် ပုံဖော်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

...

၂။ တရုတ်ပြည်သူလူထု၏ ရှုထောင့် (Public Perspective)

တရုတ်ပြည်သူတွေရဲ့ သဘောထားဟာ အစိုးရမူဝါဒနဲ့ အမြဲတမ်း တစ်ထပ်တည်း မကျနိုင်ပါဘူး။

* အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် (Nationalism):

တရုတ်ပြည်သူ အတော်များများက ၁၉ ရာစုမှာ ရုရှားအင်ပါယာ သိမ်းပိုက်သွားခဲ့တဲ့ နယ်မြေတွေ (ဥပမာ - Vladivostok အနီးတဝိုက်) ကို "သမိုင်းဝင် တရုတ်နယ်မြေများ" လို့ မြင်ကြပါတယ်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေပေါ်မှာ ဒီနယ်မြေတွေကို ပြန်လိုချင်တဲ့ အသံတွေ မကြာခဏ ထွက်ပေါ်လေ့ရှိပါတယ်။

* လူကြီးလူကောင်းဆန်မှုနှင့် ကျင့်ဝတ်:

"လူကြီးလူကောင်းမဆန်ဘူး" ဆိုတဲ့ အချက်အပေါ်မှာတော့ အမြင်ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။ အချို့က "သမိုင်းကပေးတဲ့ အခွင့်အရေး" လို့ မြင်နိုင်သလို၊ အချို့ကတော့ အိမ်နီးချင်းကောင်း ပီသစွာ ရပ်တည်ဖို့ လိုလားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ "နိုင်ငံတော် အင်အားကြီးပွားရေး" ကို အဓိကထားတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကလည်း အားကောင်းပါတယ်။

ဒီအချက်တွေကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးမှာ "သစ္စာရှိမှု" ဆိုတာထက် "အင်အားချိန်ခွင်လျှာ" က ပိုပြီး စကားပြောတာကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။

++++++++++ ++++++++++ ++++++++++

#ပြည်သူသည်သာအဓိက

#အမေစုကစက္ကန့်မလပ်တော်လှန်နေဆဲပါ

#WhatsHappeningInMyanmar

...