မကောင်းမှုဆိုတာ စနစ်ခိုင်းတာကိုပဲ မျက်စိမှိတ်လုပ်တတ်တဲ့ သာမန်လူတွေကနေ စနစ်တကျ ကျူးလွန်

 မကောင်းမှုဆိုတာ ရာဇဝတ်ကောင်တွေကပဲ လုပ်တာမဟုတ်ဘူး စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု (Critical Thinking) မရှိဘဲ စနစ်ခိုင်းတာကိုပဲ မျက်စိမှိတ်လုပ်တတ်တဲ့ သာမန်လူတွေကနေ စနစ်တကျ ကျူးလွန်ကြတာဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့စကားဟာ Hannah Arendt ရဲ့ သီအိုရီတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်။ ဂျေရုဆလင်မြို့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံးသော ရာဇဝတ်မှုကြီးတစ်ခုကို စီရင်ဆုံးဖြတ်မယ့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကျော် နာဇီစစ်ရာဇဝတ်ကောင် အဒေါ့ဖ် အိုက်ခ်မန်း (Adolf Eichmann) ကို တရားစွဲဆိုတဲ့နေ့ ဖြစ်တာကြောင့် ဂျေရုဆလင်ခရိုင်တရားရုံး ခန်းမကြီးထဲမှာ လူတွေ ကြိတ်ကြိတ်တိုး စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ်က သတင်းမီဒီယာတွေ၊ ဂျာနယ်လစ်တွေ၊ စာရေးဆရာတွေ အကုန်ရောက်ရှိနေကြပြီး လေထုတစ်ခုလုံးဟာ တင်းမာမှုတွေ၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေပါတယ်။

လူတွေအားလုံး ဒီနေရာကို ရောက်လာကြတဲ့ အကြောင်းရင်းက တစ်ခုတည်းပါ။ အဲဒါကတော့ "မိစ္ဆာ" (The Monster) တစ်ကောင်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်ရတော့မယ် ဆိုတဲ့ စိတ်ဆန္ဒပါပဲ။ ဂျူးလူမျိုးပေါင်း ၆ သန်းကျော်ကို သတ်ဖြတ်ဖို့ "အပြီးသတ် ဖြေရှင်းနည်း" (Final Solution) ကို စနစ်တကျ စီစဉ်ခဲ့တဲ့၊ သမိုင်းမှာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အရှိဆုံးလို့ နာမည်ကြီးတဲ့ လူဆိုးကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ မျက်နှာကို မြင်ရဖို့ အားလုံးက အာရုံစိုက်နေကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ကူးထဲမှာ အိုက်ခ်မန်းဆိုတာ မျက်လုံးထဲမှာ အမုန်းမီးတောက်နေမယ့်သူ၊ ရက်စက်တဲ့ အငွေ့အသက်တွေ ထွက်နေမယ့်သူ၊ နာဇီယူနီဖောင်းဝတ်ထားတဲ့ မောက်မာတဲ့ မကောင်းဆိုးဝါးပုံစံ ပေါက်နေမယ့်သူလို့ ထင်မှတ်ထားကြတာပါ။ လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီလောက်ကြီးမားတဲ့ ရက်စက်မှုကို ကျူးလွန်နိုင်တယ်ဆိုရင် ဒီလူဟာ ပုံမှန်လူ ဖြစ်နိုင်စရာ အကြောင်းမရှိဘူးလို့ အားလုံးက ယူဆထားကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း မှန်ကာထားတဲ့ သံတိုင်ကြား (Glass Booth) ကနေ တရားခံ ထွက်လာတာကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာတော့ ခန်းမကြီးတစ်ခုလုံး တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ပြီး အံ့အားသင့်သွားကြပါတယ်။ သူတို့ မြင်လိုက်ရတာက သွေးဆာနေတဲ့ မိစ္ဆာကြီးတစ်ကောင် မဟုတ်ပါဘူး။ ပိန်ပိန်ပါးပါး၊ မျက်မှန်ထူထူ၊ ဆံပင်ပါးပါးနဲ့ ပျင်းစရာကောင်းတဲ့ ရုံးဝန်ထမ်း အဘိုးကြီး (Bureaucrat) တစ်ယောက်ကိုသာ တွေ့လိုက်ရလို့ပါပဲ။ သူ့ပုံစံက ကမ္ဘာကြီးကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့တဲ့ ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ယောက်နဲ့ လုံးဝမတူဘဲ၊ စာတိုက်ကောင်တာမှာ ထိုင်နေကျ သာမန် စာတိုက်ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်၊ ဒါမှမဟုတ် အခွန်ရုံးက စာရေးအဘိုးကြီးတစ်ယောက်နဲ့ ဘာမှမခြားနားပါဘူး။ အားလုံးရဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေ တက်တက်စင် လွဲသွားခဲ့ပါပြီ။

သူ့ဆီကနေ ကြမ်းတမ်းတဲ့ စကားတွေ၊ လူမျိုးရေးမုန်းတီးမှုတွေ၊ နောင်တရခြင်း သို့မဟုတ် စိန်ခေါ်ခြင်းတွေ ထွက်လာမယ်လို့ မျှော်လင့်ထားပေမဲ့၊ သူက အဲဒီလို လုံးဝမပြောပါဘူး။ သူ့ကို စစ်ဆေးမေးမြန်းတဲ့အခါ သူပြန်ဖြေတာတွေက စိတ်ပျက်စရာကောင်းလောက်အောင် အေးစက်နေပါတယ်။ ရုံးသုံးစကား (Officialese) တွေ၊ ဥပဒေပုဒ်မတွေ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ အခက်အခဲတွေ (Administrative Problems) အကြောင်းကိုပဲ အေးအေးဆေးဆေး၊ ခံစားချက်မပါဘဲ ရှင်းပြနေပါတယ်။ သူ့အပြောအဆိုတွေက ဘယ်လောက်တောင် ရိုးရှင်းပြီး အေးစက်နေသလဲဆိုရင် နားထောင်နေတဲ့သူတွေတောင် ကြက်သီးထသွားစေပါတယ်။ လူသန်းပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ကိစ္စကို သူက ကုန်ပစ္စည်းပို့ဆောင်ရေး (Logistics) ပြဿနာတစ်ခုလိုပဲ သဘောထားပြီး ပြောဆိုနေလို့ပါပဲ။ သူက "သတ်ဖြတ်ခြင်း" (Killing) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ရှောင်ပြီး "ရွှေ့ပြောင်းခြင်း" (Evacuation)၊ "စီမံဆောင်ရွက်ခြင်း" (Processing) ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကိုပဲ တွင်တွင်သုံးနေခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ ထွက်ဆိုချက်က ရိုးရှင်းပြတ်သားပြီး ကျောချမ်းစရာ ကောင်းပါတယ်။
"ကျွန်တော်က ဂျူးတွေကို မုန်းတီးတဲ့စိတ်၊ လူသတ်ချင်စိတ် မရှိပါဘူး။ ကျွန်တော့်လက်နဲ့ ဘယ်သူ့ကိုမှ မသတ်ခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်တော်က အထက်ကပေးတဲ့ အမိန့်အတိုင်း တာဝန်ကျေအောင် ထမ်းဆောင်ရတဲ့၊ ဥပဒေကို လိုက်နာတဲ့ နိုင်ငံသားကောင်း ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် (Law-abiding citizen) သက်သက်ပါပဲ" တဲ့။
တရားသူကြီးတွေက သူ့ကို "မင်းပို့လိုက်တဲ့ ရထားတွေပေါ်က လူတွေ ဘယ်ရောက်သွားလဲ မင်းမသိဘူးလား" လို့ မေးတဲ့အခါ သူက "သိပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒါ ကျွန်တော့်အပိုင်း မဟုတ်တော့ဘူး။ ကျွန်တော့်တာဝန်က ရထားအချိန်မှန် ထွက်ဖို့နဲ့ လူအပြည့်ပါဖို့ပဲ။ ရထားဆိုက်သွားတဲ့အချိန်မှာ ဖြစ်လာတဲ့ကိစ္စက တခြားဌာနရဲ့ တာဝန်ပါ" လို့ ဖြေပါတယ်။ သူက သူ့ကိုယ်သူ အပြစ်ရှိတယ်လို့ မခံစားရပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့အမြင်မှာ သူဟာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သူ မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုအချိန်က တည်ဆဲဥပဒေ (နာဇီအမိန့်) ကို တိတိကျကျ လိုက်နာသူ၊ အလုပ်ကြိုးစားသူ တစ်ယောက်သာ ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။

ဒီမြင်ကွင်းကို ကြည့်နေတဲ့ လူအုပ်ကြီးမှာ မေးခွန်းကြီးတစ်ခု ပေါ်လာပါတယ်။ "ဒီလောက် ရိုးအီပြီး သာမန်ဆန်လွန်းတဲ့ လူတစ်ယောက်က ဒီလောက်ကြီးမားတဲ့ ရက်စက်မှုကို ဘယ်လိုလုပ် ကျူးလွန်နိုင်မှာလဲ။ သူက ဟန်ဆောင်နေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ငါတို့ကပဲ မကောင်းမှုရဲ့ သဘောသဘာဝကို နားမလည်ခဲ့တာလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။ ဒီအခြေအနေကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ဂျာမန်ဒဿနပညာရှင် ဟန်နာ အာရင့်ဒ် (Hannah Arendt) ကတော့ ဒီမြင်ကွင်းကနေတဆင့် ကမ္ဘာကို ကိုင်လှုပ်မယ့် အယူအဆတစ်ခုကို စတင် သတိပြုမိလိုက်ပါတော့တယ်။

ဂျေရုဆလင် တရားခွင်မှာ လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့တဲ့ စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုတွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီးနောက်မှာတော့ ဒဿနပညာရှင် ဟန်နာ အာရင့်ဒ် (Hannah Arendt) ဟာ ကမ္ဘာ့ဉာဏလောကကို လှုပ်ခတ်သွားစေမယ့် ကောက်ချက်တစ်ခုကို ချလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "The Banality of Evil" (သာမည မကောင်းမှု) ဆိုတဲ့ အယူအဆပါပဲ။

ဟန်နာရဲ့ အဆိုအရ
ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးမားဆုံးသော မကောင်းမှု ဒုစရိုက်တွေကို ကျူးလွန်ကြသူတွေဟာ ရုပ်ရှင်တွေထဲကလို၊ ဝတ္ထုတွေထဲကလို "ဗီလိန်" (Villains) တွေ မဟုတ်ကြပါဘူးတဲ့။ သူတို့ဟာ ကိုယ်ကျိုးအတွက် ယုတ်မာတဲ့နည်းနဲ့ ကြံစည်တဲ့ ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်ထဲက Iago (အိုသယ်လိုပြဇာတ်ထဲက လူယုတ်မာ) လို လူမျိုးတွေ၊ အာဏာမက်မောလွန်းလို့ ရူးသွပ်သွားတဲ့ Macbeth လို လူမျိုးတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး။ အိုက်ခ်မန်းလို လူမျိုးတွေက အဲဒီလောက် "နက်ရှိုင်းမှု" (Depth) မရှိပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ မကောင်းမှုက Shallow ဆန်လွန်းပြီး သာမညဆန်လွန်းတာကသာ ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အိုက်ခ်မန်းဟာ မကောင်းဆိုးဝါး မဟုတ်ဘူး။ သူဟာ မစဉ်းစားသူ (Thoughtless) သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မစဉ်းစားသူဆိုတာ ဉာဏ်ရည်နိမ့်ပါးတာ၊ တုံးအတာ (Stupidity) ကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အိုက်ခ်မန်းက ဉာဏ်ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ ကိုယ်ပိုင် တွေးခေါ်မြော်မြင်နိုင်စွမ်း (Critical Thinking) နဲ့ သူတစ်ပါးနေရာကနေ ဝင်ရောက်ခံစားကြည့်နိုင်စွမ်း (Empathy) မရှိတော့တာပါ။ သူ့ခေါင်းထဲမှာ ရှိတာက ရထားအစီးရေ ဘယ်လောက်ထွက်မယ်၊ လူဘယ်နှယောက် ဆံ့မယ်၊ ကုန်ကျစရိတ် ဘယ်လောက်သက်သာအောင် လုပ်မလဲ၊ ဘယ်အချိန်အရောက် ပို့ရမယ် ဆိုတဲ့ Logistics ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း သက်သက်ပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒီရထားပေါ်ပါသွားတဲ့ သူတွေ ဘယ်ရောက်သွားမလဲ၊ ဓာတ်ငွေ့ခန်းထဲမှာ ဘယ်လို သေဆုံးရမလဲ၊ ကလေးတွေ မိဘတွေ ကွဲကွာသွားရင် ဘယ်လိုနေမလဲ ဆိုတဲ့ "ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်" (Moral Consequence) ကို သူ တွေးမနေတော့ပါဘူး။ သူက စနစ်ကြီးတစ်ခု လည်ပတ်ဖို့အတွက် သူ့တာဝန်သူကျေအောင် လုပ်ပေးရတဲ့ စက်ယန္တရားထဲက ဂီယာတစ်ခုအဖြစ်ပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ခံယူထားလိုက်တာပါ။

သူ့အနေနဲ့ သူ့ရဲ့ လုပ်ရပ်ကို လူသတ်မှုလို့ မမြင်ဘဲ စီမံခန့်ခွဲမှု ပြဿနာတစ်ခု (Administrative Problem) အနေနဲ့ပဲ မြင်ပါတယ်။ သူတို့ဟာ စကားလုံးတွေကိုလည်း လှည့်စားပြီး သုံးစွဲကြပါသေးတယ်။ သတ်ဖြတ်ခြင်းလို့ မသုံးဘဲ အပြီးသတ် ဖြေရှင်းခြင်း (Final Solution)၊ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (Evacuation) စတဲ့ ရုံးသုံးဝေါဟာရတွေနဲ့ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့အတွက် သူတို့ရဲ့ အရှိတရား (Reality) က ပျောက်ဆုံးနေတတ်ပါတယ်။ ဒီရုံးသုံးစကားလုံးတွေက သူတို့ရဲ့ သိစိတ်ကို ဓားစာခံ မဖြစ်ရအောင် အကာအကွယ် ပေးထားသလို ဖြစ်နေပါတယ်။

ဒါဟာ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အချက်ပါပဲ။ လူတစ်ယောက်ဟာ လူဆိုးလူမိုက် ဖြစ်စရာ မလိုဘူး။ ရူးသွပ်နေစရာ မလိုဘူး။ စနစ်တစ်ခုက ခိုင်းတာကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှု မရှိဘဲ ဒါ ငါ့အလုပ်ပဲဆိုပြီး လုပ်နေရုံနဲ့တင် ကမ္ဘာကြီးကို ပျက်စီးသွားအောင် လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိနေတယ် ဆိုတာပါပဲ။
အိုက်ခ်မန်းက တရားခွင်မှာ သူ့ကိုယ်သူ ခုခံပြောဆိုပါတယ်။ ကျွန်တော် အမိန့်နာခံခဲ့တာပါ။ အမိန့်နာခံတာဟာ ကောင်းမွန်တဲ့ အရည်အချင်း (Virtue) တစ်ခု မဟုတ်ဘူးလားတဲ့။

ဟန်နာ အာရင့်ဒ်က ဒီအချက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြန်ချေပပါတယ်။ နိုင်ငံရေးနဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေမှာ ကလေးကစားစရာ စကားဖြစ်တဲ့ အမိန့်နာခံခြင်း (Obedience) ဆိုတာ မရှိဘူး။ အဲဒါကို ပူးပေါင်းပါဝင်ခြင်း (Support) လို့ ခေါ်တယ်တဲ့။ စနစ်ဆိုးတစ်ခုကို မဆန့်ကျင်ဘဲ၊ မငြင်းဆန်ဘဲ မျက်စိမှိတ်ပြီး အမိန့်နာခံနေခြင်းဟာ အဲဒီစနစ်ဆိုး သက်ဆိုးရှည်အောင် ကိုယ်တိုင် ထောက်တိုင်တစ်ခုအနေနဲ့ ပံ့ပိုးပေးနေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ မင်းသာ မလုပ်ရင် ဒီစနစ်ကြီး လည်ပတ်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဟန်နာက ထောက်ပြပါတယ်။ လူသားတစ်ယောက်အနေနဲ့ မင်းမှာ ငြင်းဆန်ခွင့် (Choice) အမြဲရှိတယ်။ မင်းက မငြင်းဆန်ဘဲ လိုက်လုပ်ခဲ့မှတော့ မင်းက ဂီယာမဟုတ်ဘူး၊ လူသတ်သမားပဲ လို့ ဟန်နာက ပြတ်ပြတ်သားသား ဆိုပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လက်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း ဒီလို သာမည မကောင်းမှု တွေကို နေ့စဉ် မြင်တွေ့နေရနိုင်ပါတယ်။
ရုံးခန်းတွေထဲမှာ စာရွက်စာတမ်း တစ်ရွက်အတွက် ပြည်သူကို ဒုက္ခပေးနေတဲ့ ရုံးဝန်ထမ်းတွေ၊ ဥပဒေအရမို့လို့ပါဆိုပြီး မတရားတာကို သိသိကြီးနဲ့ မျက်စိမှိတ်လုပ်နေတဲ့သူတွေ၊ သူများတွေ ဝိုင်းဆဲလို့ ရောယောင်ပြီး လိုက်ဆဲနေတဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာ သုံးစွဲသူတွေ သူတို့အားလုံးဟာ မွေးရာပါ လူဆိုးကြီးတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ အိမ်မှာဆိုရင် သားကောင်းသမီးမွန်၊ ဖခင်ကောင်း မိခင်ကောင်းတွေ၊ အိမ်နီးနားချင်းကောင်းတွေ ဖြစ်ချင် ဖြစ်နေကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ဟာ အလုပ်ခွင်ရောက်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် စနစ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သွားတဲ့အခါမှာ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု (Thinking) ကို ခလုတ်ပိတ်ထားလိုက်ပြီး၊ စနစ်က ပေးတဲ့ အမိန့် သို့မဟုတ် ရေစီးကြောင်း အတိုင်း စက်ရုပ်တွေလို မျောပါနေကြသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသမိုင်းဖြစ်ရပ်က ပေးတဲ့ အကြီးမားဆုံး သင်ခန်းစာကတော့
မကောင်းမှု (Evil) ဆိုတာ အစွယ်ငေါငေါနဲ့ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ လာတာမဟုတ်ပါဘူး။ ယူနီဖောင်း သပ်သပ်ရပ်ရပ်နဲ့ အဲကွန်းတပ် ရုံးခန်းအေးအေးလေးထဲကနေ၊ ဒါမှမဟုတ် သာမန်လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲကနေ ငါ့အလုပ် ငါလုပ်တာပဲလေ သူများတွေလည်း လုပ်နေတာပဲလေ ဆိုတဲ့ ပျင်းစရာကောင်းပြီး ရိုးရှင်းတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ လာတတ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။
ဒါကြောင့် လူသားဆန်မှုဆိုတာ စိတ်ကောင်းရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ စဉ်းစားတွေးခေါ်ရဲတဲ့ သတ္တိ (The courage to think) ပါ ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စနစ်က ဘာပဲခိုင်းခိုင်း၊ အများက ဘာပဲပြောပြော ဒါဟာ မှန်ကန်ရဲ့လား ဒါဟာ တရားမျှတမှု ရှိရဲ့လားလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးခွန်းထုတ်နိုင်မှသာလျှင်၊ ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်မှသာလျှင် ကျွန်တော်တို့ဟာ အိုက်ခ်မန်းလို စက်ရုပ်လူသားတွေ ဖြစ်သွားမယ့် ဘေးကနေ ကာကွယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။