Trust

 Part 2 အပိုင်း_၂ Trust

Secret Service Agent: How To Stay In Control When Someone Is Trying To Manipulate You!

ယုံကြည်မှုအကြောင်း ပြောရမယ်ဆိုရင်၊ သင့်ပတ်ဝန်းကျင်က ယုံကြည်မှုအလွှာတွေကို စက်ဝိုင်းပုံစံမျိုးနဲ့ မြင်ယောင်ကြည့်မယ်ဆိုရင် အလယ်ဗဟိုအလွှာက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှု (self-trust) ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ အဲဒါက ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ပါပဲ။ တခြားဘယ်သူ့ကိုမဆို ယုံကြည်တာထက် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပိုပြီးယုံကြည်နိုင်သင့်ပါတယ်။ တကယ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မယုံကြည်ဘူးဆိုရင်တော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ပြုပြင်တည်ဆောက်ဖို့ လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်တယ်ဆိုတာ လက်တွေ့မှာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ။ ကိုယ်လုပ်ချင်တဲ့အရာ၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တဲ့အရာတွေကို ကိုယ်တိုင်လုပ်ဆောင်နိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်မှုရှိရဲ့လား။ အဲဒီလမ်းကြောင်းအတိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဆက်သွားစေနိုင်ရဲ့လား။ ကိုယ့်လုပ်ရပ်အတွက် ကိုယ်တိုင်တာဝန်ယူမှုရှိရဲ့လား။ ဒါတွေက အရေးကြီးပါတယ်။ နောက်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်းကိစ္စလည်း ရှိပါသေးတယ်။ ကိုယ်က ဆုံးဖြတ်ချက်မချတတ်တဲ့သူမျိုးလား။ တခြားသူတွေကို ဆုံးဖြတ်ခိုင်းတတ်တဲ့သူလား၊ ဒါမှမဟုတ် မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မယုံကြည်တာကြောင့် အရာအားလုံးကို တခြားသူတွေနဲ့ တိုင်ပင်ပြီးမှ လုပ်တတ်တဲ့သူမျိုးလား။ အဲဒီလိုဆိုရင်တော့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ဖို့ လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ဖို့ နည်းလမ်းရှာရမှာမို့လို့ပါ။ အဲဒီဗဟိုအလွှာရဲ့ အပြင်ဘက်မှာတော့ အခြေအနေမရွေး လုံးဝယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ လူအနည်းငယ်ပါဝင်တဲ့ အလွှာတစ်ခု ရှိသင့်ပါတယ်။ သူတို့ကို ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ယုံကြည်မှုပေးထားပြီးသား၊ သူတို့ကို အပြည့်အဝယုံကြည်အားကိုးထားတဲ့ လူမျိုးတွေပေါ့။ အဲဒီအုပ်စုက သေးငယ်တဲ့အုပ်စု ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ လူတွေ အမှားလုပ်မိတတ်တဲ့နေရာက ဒီအချက်ပါပဲ။ သူတို့က "ငါက လူတိုင်းကို အရာအားလုံး ပြောပြတတ်တယ်" လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ ပြီးတော့ လုံးဝယုံကြည်စိတ်ချထားတဲ့သူတစ်ယောက်ယောက်က အဲဒီယုံကြည်မှုကို ဖျက်ဆီးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ သူတို့ စိတ်ထိခိုက်ကြရတယ်။ အဲဒါက ပြဿနာတစ်ခုပါပဲ။ ကျွန်တော့်အကြောင်းပြောရရင်တော့ ကျွန်တော့်မောင်နှမတွေနဲ့ အရမ်းရင်းနှီးတဲ့အတွက် သူတို့က အဲဒီအုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ် (လေးယောက်ရှိပါတယ်)။ အဲဒီအပြင် ကျွန်တော့်ဇနီးနဲ့ ရွေးချယ်ထားတဲ့ မိတ်ဆွေအနည်းငယ်လည်း ရှိပါတယ်။ သူတို့ကို ဖုန်းဆက်လိုက်ရင် "အဆင်ပြေပါတယ်၊ ကိစ္စမရှိပါဘူး" လို့ ပြောမယ့်သူမျိုးတွေပေါ့။ ကျန်တဲ့လူတွေနဲ့ပတ်သက်ရင်တော့ ယုံကြည်မှုက အခြေအနေတစ်ခုခုအပေါ် မူတည်တဲ့ ယုံကြည်မှု (conditional trust) သာ ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ လူတွေက သင့်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ရရှိအောင် သူ ကြိုးစားယူရပါမယ်။ သူတို့ဟာ အဲဒီယုံကြည်မှုကို ရရှိထားတာအတွက် ဂုဏ်ယူသင့်ပါတယ်။ လွယ်လွယ်နဲ့ အလကားမပေးလိုက်ပါနဲ့။ တစ်စုံတစ်ယောက်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ရရှိထားပြီဆိုရင် အဲဒီယုံကြည်မှုကို လေးစားတန်ဖိုးထားသင့်ပါတယ်။ တကယ်တော့ လူတွေဟာ ယုံကြည်မှုကို အလွယ်တကူ ပေးအပ်လေ့ရှိကြတာကို ကျွန်တော် တွေ့ဖူးပါတယ်။ တစ်စုံတစ်ယောက်က တစ်ခုခုမှာ အရမ်းတော်နေရင် သူတို့အပေါ်မှာ အကောင်းမြင်စိတ်လွန်ကဲပြီး "ဒီအရာမှာတော်သလို တခြားအရာတွေမှာလည်း တော်မှာပဲ" ဆိုပြီး အားလုံးမှာ ကောင်းမွန်လိမ့်မယ်လို့ ယူဆကာ ယုံကြည်မှုတွေ ပေးအပ်လိုက်တတ်ကြတယ်။ ပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ အဲဒီယုံကြည်မှု ပျက်စီးသွားတဲ့အခါ၊ ဖောက်ဖျက်ခံရတဲ့အခါမျိုးမှာ ကိုယ်ပေးအပ်လိုက်တဲ့အရာကို သူတို့က ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သလိုမျိုး ခံစားရတတ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုအခြေအနေမျိုးကနေ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာဖို့ဆိုတာ တော်တော်ခက်ခဲပါတယ်။ တစ်ခါ ယုံကြည်မှု ပျက်စီးသွားပြီ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရပြီဆိုရင် အဲဒါကို ပြန်လည်ရယူဖို့ဆိုတာ တကယ်ကို ခက်ခဲလွန်းလှပါတယ်။

When you talk about trust, I if you look at concentric rings, you know, in terms of the the trust around you, the the center ring

should be selfrust. It should be you. You should be able to trust yourself more than you trust anybody else. If you don't, you probably need to do a little bit of work, right? What does that mean in reality of me trusting myself? Do you trust that you will do the things that you want to do or you ought to do or do do you keep yourself in that direction? Do you keep yourself accountable? Right? That becomes this thing where can you make decisions? Are you a person like I don't make any decisions. I let somebody else make decisions or I run everything by everybody else because I don't trust myself to make the right decision. Then you have to work on your decision-m because you have to find a way to build your trust up. Mhm. Outside of that initial ring, it's it should be a ring of a handful of people that have unconditional trust, right? And these are the people that no matter what, like you've given them that trust. You you believe in them. And it should be a small circle. And this is where I think people go wrong. They're like, "Ah, you know, I I I share everything with people." Then they then they're crushed when one of those people that they've given unconditional trust with break it. That's a problem. I have probably, you know, my siblings are all really close to me, so I have them. There's four of them. Um, outside of that, I have my, you know, I have my wife and a select few friends, you know, that I know that if I call, they're like, "Let's we're good." Um, outside of that,you should, everybody else should be conditional trust. People should earn your trust, right? They should be honored to have it. Like, don't give it away for free. And if you have somebody's trust, you should respect that. if they've given that to you be but I think and I've seen it I people give away trust way too much because the person will be amazing in this one spot and all of a sudden they get the halo effect and they're like well they're great here they must be great here it's this it's this arc of they're awesome everywhere and so I'm going to trust them with these other things then when again they break it they violate it the way you feel is just the this this violation of you know somebody took what you gave them and just destroyed it. It's hard to come back from that. It's hard to once you re once you lose trust like if you lose somebody's trust it's really really hard to get back.

If you are willing to learn more, please click below link for full podcast

Secret Service Agent: How To Stay In Control When Someone Is Trying To Manipulate You!

Part 1 အပိုင်း_၁ Do not label others

အဲဒါက အဓိကအချက်ပဲလား။ ဆိုပါစို့... တစ်စုံတစ်ယောက်နဲ့ ခက်ခဲတဲ့ကိစ္စတစ်ခုအကြောင်း ဆွေးနွေးစရာရှိတယ်၊ အဲဒီလူက ရန်လိုတတ်တယ်၊ ကိုယ့်ကို စိတ်ရှုပ်ထွေးအောင် လှည့်စားတတ်တယ် (gaslight လုပ်တယ်)၊ narcissist (ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အလွန်အမင်း အလေးထားသူ) တစ်ယောက် ဖြစ်နိုင်တယ်၊ အဲဒီလိုလူနဲ့ စကားပြောရတော့မယ်ဆိုရင် ဒါမှမဟုတ် အဲဒီကိစ္စကိုပဲ အလွန်အကျွံ တွေးပူနေမိတယ်ဆိုရင် ဘယ်ကနေ စတင်သင့်ပါသလဲ။ ပထမဆုံးအနေနဲ့ လုပ်သင့်တာကတော့ အဲဒီလူကို သင်သတ်မှတ်ထားတဲ့ (label) တွေနဲ့ မကြည့်ပါနဲ့။ ဟုတ်ပြီနော်။ အဲဒါက ပြဿနာတစ်ခုပါပဲ။ သင်က တစ်ယောက်ယောက်ကို narcissist လို့ သတ်မှတ်လိုက်ပြီဆိုပါစို့။ အဲဒါက သင့်အတွက် ဘာကြောင့် အရေးကြီးတာလဲ။ သူတို့ကို အပြစ်တင်ဖို့ အခွင့်အရေးပေးတယ်လို့ ထင်မိတယ်။ အပြစ်တင်ဖို့ အခွင့်အရေးပေးတယ်ဆိုတာ မှန်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သင့်အမြင်အရ narcissist ဆိုတာ ဘယ်လိုလူမျိုးလဲ ပြောပြပါဦး။ သူတို့မှာ စာနာစိတ် (empathy) နည်းတယ်။ ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားကိုပဲ ဦးစားပေးတယ်။ နည်းနည်း ရန်လိုတတ်ကြတယ်။ ဟုတ်ပြီ၊ အဲဒီမှာပဲ ခဏရပ်ကြည့်ရအောင်။ သင့်ဘဝမှာရော ကိုယ်တိုင် စာနာစိတ်မရှိတဲ့ အချိန်မျိုးတွေ ရှိခဲ့ဖူးတယ်လို့ ထင်လား။ ရှိတာပေါ့။ ဟုတ်ပြီ။ ဆိုတော့ စာနာစိတ်ဆိုတာ အခြေအနေအလိုက် ပြောင်းလဲတတ်တဲ့အရာပါ။ ဆိုလိုတာက ဒါဟာ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ခံစားချက်အပေါ် မူတည်တဲ့အရာ (subjective) ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်စုံတစ်ယောက်က သင့်အပေါ် စာနာစိတ်မပြဘူး၊ ကိုယ့်အကျိုးပဲကြည့်တယ်၊ ရန်လိုတယ်လို့ သင်ခံစားရတဲ့အခါ... ကျွန်တော် ဒီအရာတွေကို မေးရတဲ့အကြောင်းရင်းကတော့ တစ်ယောက်ယောက်ကို narcissist လို့ တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်လိုက်တာဟာ သင့်အတွက်တော့ လွယ်ကူတဲ့နည်းလမ်း ဖြစ်သွားစေလို့ပါပဲ။ အဲဒီလိုသတ်မှတ်လိုက်ရင် သူတို့ကို အပြစ်တင်ပြီးသား ဖြစ်သွားပေမယ့် အဲဒီလူက ဘယ်လိုလူမျိုးလဲ၊ ဘာကြောင့် အဲဒီလိုဖြစ်နေရတာလဲဆိုတာကိုတော့ သင် တကယ်နားလည်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပထမဆုံးလုပ်သင့်တဲ့အရာကတော့ အဲဒီလူနဲ့ စကားမပြောခင်မှာ သူတို့ကို သင်သတ်မှတ်ထားတဲ့ (label) တွေကို ဖယ်ရှားလိုက်ဖို့ပါပဲ။ သူတို့နဲ့ပတ်သက်ပြီး သင်ပြောခဲ့တဲ့ တခြားအချက်တွေက ဘာတွေလဲ။ Narcissist ဖြစ်တယ်၊ တခြားအရာတွေ... ပြီးတော့ gaslight လုပ်တယ် (စိတ်ရှုပ်ထွေးအောင် လှည့်စားတယ်) ဆိုတာမျိုးတွေပေါ့။ Gaslighting (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားလိမ်လည်ထိန်းချုပ်ခြင်း) ကို သင့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုမဖြစ်ခင် ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ။ ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ ပြောရရင် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သင်တန်းအစီအစဉ်မှာ Gaslighting အကြောင်းကို အသေးစိတ် သင်ကြားပို့ချခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ Gaslighting ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်အရာတွေက Gaslighting မဟုတ်ဘူးလဲဆိုတာ နားလည်ဖို့ အရေးကြီးလို့ပါ။ အခု သင့်အကြောင်းပြောရရင်... ဒီလူက သင့်ကို Gaslighting လုပ်တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်နော်။ သူတို့က ဘယ်လိုကိစ္စမျိုးတွေမှာ သင့်ကို Gaslighting လုပ်တာလဲ။ အင်း... ကျွန်တော်က တစ်ခုခုကို ပြောလိုက်တဲ့အခါတိုင်း အပြစ်က ကျွန်တော့မှာပဲရှိသလိုမျိုး ခံစားရအောင် လုပ်တတ်ကြတယ်။ ကျွန်တော့ရဲ့ ခံစားချက်တွေကို ပြောပြတဲ့အခါမှာလည်း ကျွန်တော်ပဲ မှားယွင်းလုပ်ဆောင်မိသလိုမျိုး၊ အပြစ်ရှိသူလိုမျိုး ခံစားရအောင် လုပ်တတ်ကြတယ်။ ဟုတ်ပါပြီ။ အဲဒီလိုအခြေအနေမျိုးက အမြဲတမ်းဖြစ်လေ့ရှိလား။ အများအားဖြင့်တော့ ဖြစ်လေ့ရှိတယ်။ ဟုတ်ပြီ၊ အများအားဖြင့် ဖြစ်လေ့ရှိတယ်ပေါ့။ ဆိုတော့... အခြေအနေ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီလူနဲ့ စကားပြောတဲ့အခါ သူတို့က သင့်စကားကို အလေးမထားတာ၊ ဒါမှမဟုတ် တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာကို သင်ကိုယ်တိုင်တောင် မသိသလိုမျိုး ခံစားရအောင် လုပ်တာမျိုး ဖြစ်ပုံရတယ်။ သူတို့က နားမထောင်ကြဘူး။ အမြဲတမ်း အပြစ်ကို ကျွန်တော့ဆီပဲ ပြန်ပုံချပြီး၊ ဒီလိုဖြစ်ရပ်မျိုး ကြုံရလောက်တဲ့အရာကို ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင် လုပ်ခဲ့မိသလိုမျိုး ပြောတတ်ကြတယ်။ ပြီးတော့ တတိယအချက်အနေနဲ့ ဘာပြောခဲ့သေးလဲ။ နည်းနည်းတော့ ရန်လိုတဲ့ပုံစံ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောထားရှိတဲ့ ပုံစံမျိုးပေါ့။ ဟုတ်ပြီ။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ခံစားချက်တွေ မြင့်တက်လာတဲ့အခါ ကျွန်တေအနေနဲ့ ဘာမှဆက်မပြောတော့ဘဲ တိတ်ဆိတ်သွားရတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်သွားတယ်။ သူတို့က စကားပြောဆိုမှုတွေကို လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ထားလိုက်သလိုမျိုး ဖြစ်သွားတာပေါ့။ ဒါကြောင့်... ခက်ခဲနက်နဲတဲ့ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးစရာကောင်းတဲ့ စကားဝိုင်းမျိုးကို စတင်ရတော့မယ်ဆိုရင်၊ ဖြစ်လာမယ့်အခြေအနေမှာ ဆက်လက်ပါဝင်နိုင်ဖို့နဲ့ ကိစ္စရပ်တွေကို အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့အတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်မယ့် အချက် (၄) ချက် ရှိပါတယ်။ အဓိကအချက်ကတော့ သင့်မှာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားတဲ့ အစီအစဉ်တစ်ခု ရှိဖို့လိုပါတယ်။

Is that the crux of it? So if I'm, you know, I've got a difficult conversation I want to have with someone, this person is antagonistic, they often gaslight me, they might be a narcissist, and I'm walking into that conversation or, you know, I'm overthinking it. I'm thinking, "God, I need to have this conversation." Where's the first place to start? So the first place that I would start is don't label the people how you just label them. Okay. And that's a problem. So you just labeled somebody a narcissist. Why does that matter to you? I think it allows me to blame them. I guess allows you to blame but but tell me tell me in your perspective what's a narcissist? That they are they are low empathy. They are self-centered. They are a little bit aggressive maybe. Okay. So let's stop there. Do you think personally that there are times in your life where you lack empathy? Yeah. Okay. So empathy is very situationally based. So meaning that it's also subjective. Meaning if you feel this person is not giving you certain empathy, okay, maybe um a bit self-centered, a bit aggressive, you the reason I ask you these things is because if you just blatantly label somebody as being like this person's a narcissist, you've just you've just made it easy for yourself. You've just put blame on them and you're not going to be able to really understand who this person is and and why they are the way they are. So the first thing that I would do is I would take away the labels as how you define them as you're going into that. What was the other thing you said in terms of what they were? They were narcissists. They were something else. Um they gaslight. How To Spot Gaslighting Before It Breaks You So second thing uh which is interesting because we actually within our training uh program we just did a big class on gaslighting because it's important to understand what is gaslighting and what when is it not gaslighting. So for you cuz you said this person gaslights you. What is What are they gaslighting you about? Um, when I bring something up, they make me feel like

I'm to blame. When I when I bring up how I feel, maybe they make me feel like I'm to blame, like I did something wrong. Okay. Does that always happen? More often than not. Okay. More often than not. So, it's something that it sounds like that when you go in and you're talking to this different person, whatever the circumstances is, they are they're trying to discredit you or make you feel like maybe you don't know really what happened. They're not listening. They're just always throwing it back on me, saying that I did something to deserve it. And what was the third thing you said? A little bit like aggressive, antagonistic. So, okay. Their their emotions go up and it kind of makes me shut down. Okay. They kind of flood the zone. So, when you need to go into a dark conversation, here are the four things that you can do to stay engaged and involved in in in what's about to happen, right? And in how this is going to hopefully go through. And what we say is you need to have a plan.

If you want to study more please go below link for full podcast

Secret Service Agent: How To Stay In Control When Someone Is Trying To Manipulate You!

Relationship Loyalty & conflict solution

  That's why I often say that couples form between them like a political system. It's like the first political system of how do you resolve difference? Are you going to be like autocratic or democratic in terms of how you resolve a difference? Interesting. I like that. Sometimes I go back to um reminding people of how when you have two kids playing and wanting to play with the same toy, like how do you coach kids on what to do in that case? Do you take turns? Do you give both kids the same toy? Do you just remove the kids from the situation and say, "Oh, they can't play well together." Do you leave one kid crying, having to compromise in a way that was just really depriving for them and they were not ready for? All this to say that this solution that you're suggesting, which is to really put your minds together and figure solution that is good for everyone, is hard. I do think it's the best one, but I think it requires a certain kind of honesty and willing to give up a certain kind of investment, selfish investment in the thing that that you believe in. You have to like relax your convictions. It It makes so much sense to me because I feel like most issues are this. Yeah. And most people are not solving this. Yeah. and we're lost trying to solve some other puzzle. And I couldn't agree with you more that whether I'm talking to a family member, a friend, a coaching client, or I'm watching something on TV or hearing from someone about something, this is the problem. Yep. And this is the root of it that we don't want to accept that someone else may be right and we may be wrong. That someone else may have a better idea than ours and ours may be worse. and that the way their parents did things might actually supersede the way our parents did things. And we don't like that because it makes us feel almost disloyal to our own upbringing. There's like a feeling of I'm betraying what my parents did. I'm betraying tradition. Y there's a ego conflict there of but this is my identity. This is who I am. And by telling me there's another way, a better way, you're almost making me feel like my identity is becoming more and more insignificant day by day. And I'm losing something that grounds me. What's going to happen to me if I don't have this identity? Exactly. And the loyalty can be to to parents. It can be to to a particular group that you're associated with. It could be to your religion. And it can be to a an ideology or a belief system that that you feel like your yourself kind of depends on. No one wants to be in a relationship where their partner is just waiting for them to change for the relationship to really start. We're self-centered. We we've got like, you know, the the our perceptive field and we don't really see the other. and working through that and and getting to a more humble place where you understand that you've been more selfish and then in certain ways you are exploiting your partner. It's an important piece of the work. There's a certain level of acceptance that has to happen. Of course, we want to change and get better and grow with each other, but you can't really be in a conditional relationship. That's not going to work.

ဒါကြောင့်မို့လို့ စုံတွဲတွေကြားက ဆက်ဆံရေးဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုလိုမျိုး ဖြစ်တည်လာတယ်လို့ ကျွန်မ မကြာခဏ ပြောလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အမြင်သဘောထားတွေကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲဆိုတဲ့ ပထမဆုံး နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီလို ကွဲပြားမှုတွေကို ဖြေရှင်းတဲ့အခါမှာ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် လုပ်ဆောင်မလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ လုပ်ဆောင်မလားဆိုတဲ့ ကိစ္စမျိုးပေါ့။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။ ကျွန်မ ဒါကို သဘောကျတယ်။ တစ်ခါတလေကျရင် ကလေးနှစ်ယောက်က အရုပ်တစ်ခုတည်းနဲ့ အတူဆော့ချင်တဲ့ အခြေအနေမျိုးကို ပြန်တွေးကြည့်ပြီး လူတွေကို သတိပေးပြောပြလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကလေးတွေကို ဘာလုပ်ရမလဲဆိုတာ ဘယ်လိုလမ်းညွှန်ပေးမလဲ။ အလှည့်ကျ ဆော့ခိုင်းမလား။ ကလေးနှစ်ယောက်စလုံးကို အဲဒီအရုပ်မျိုး တစ်ခုစီ ပေးလိုက်မလား။ ဒါမှမဟုတ် "သူတို့ အတူတူ ကောင်းကောင်း မဆော့နိုင်ကြဘူး" ဆိုပြီး အဲဒီအခြေအနေကနေ ကလေးတွေကို ခွဲထုတ်လိုက်မလား။ ဒါမှမဟုတ် ကလေးတစ်ယောက်ကို ငိုကြွေးစေပြီး၊ သူတို့အတွက် လုံးဝမသင့်တော်သလို သူတို့လည်း အဆင်သင့်မဖြစ်သေးတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ အလျှော့ပေးလိုက်လျောစေမလား။ ပြောချင်တာကတော့ သင်အကြံပြုထားတဲ့ ဒီဖြေရှင်းနည်း - ဆိုလိုတာက လူတိုင်းအတွက် ကောင်းမွန်မယ့် အဖြေတစ်ခုရဖို့ စိတ်ချင်းပေါင်းပြီး အတူတကွ ရှာဖွေကြတဲ့နည်းလမ်း - ဟာ တကယ်ကို ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါဟာ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းလို့ ကျွန်မထင်ပေမယ့်၊ ဒီအတွက် ရိုးသားမှုနဲ့ ကိုယ်ယုံကြည်ထားတဲ့အရာအပေါ်မှာ ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားသက်သက်အတွက် စွဲလမ်းတွယ်တာနေတဲ့စိတ်ကို စွန့်လွှတ်လိုစိတ် ရှိဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ယုံကြည်ချက်တွေကို လျှော့ချပေးဖို့ လိုအပ်တာပေါ့။ ဒါက ကျွန်မအတွက် အလွန်အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့အရာပါ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ပြဿနာအများစုက ဒီလိုမျိုးပဲလို့ ခံစားရလို့ပါ။ ဟုတ်ပါတယ်၊ လူအများစုက ဒီပြဿနာကို မဖြေရှင်းနိုင်ကြပါဘူး။ တခြားပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားရင်း လမ်းပျောက်နေကြတာမျိုးပေါ့။ မိသားစုဝင်၊ သူငယ်ချင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အကြံဉာဏ်ပေးရတဲ့ client တစ်ယောက်ယောက်နဲ့ စကားပြောနေတာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တီဗီကြည့်နေတာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တစ်စုံတစ်ယောက်ဆီကနေ တစ်ခုခုကြားသိရတာပဲဖြစ်ဖြစ် - ဒီအရာကပဲ အဓိကပြဿနာဆိုတဲ့အချက်ကို ကျွန်မ အပြည့်အဝ သဘောတူပါတယ်။ ဟုတ်ပါတယ်၊ အဓိကအမြစ်ကတော့ တခြားသူတစ်ယောက်က မှန်ကန်နိုင်ပြီး ကိုယ်က မှားယွင်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို လက်မခံချင်ကြတာပါပဲ။ တခြားသူရဲ့အကြံဉာဏ်က ကိုယ့်အကြံဉာဏ်ထက် ပိုကောင်းနိုင်ပြီး ကိုယ့်အကြံဉာဏ်က ပိုညံ့ဖျင်းနိုင်တယ်ဆိုတာမျိုးပေါ့။ ပြီးတော့ သူတို့မိဘတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့နည်းလမ်းက ကိုယ့်မိဘတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့နည်းလမ်းထက် ပိုကောင်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့အချက်မျိုးပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မတို့က ဒါကို မကြိုက်ကြပါဘူး၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒါက ကိုယ့်ရဲ့ကြီးပြင်းလာမှုပုံစံအပေါ် သစ္စာဖောက်ရာရောက်တယ်လို့ ခံစားရစေလို့ပါ။ ကိုယ့်မိဘတွေ လုပ်ဆောင်ခဲ့တာတွေကို သစ္စာဖောက်ရာရောက်တယ်ဆိုတဲ့ ခံစားချက်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်က ရိုးရာဓလေ့တွေကို ဖောက်ဖျက်နေသလို ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီမှာ ကိုယ့်ရဲ့မာနနဲ့ ပဋိပက္ခဖြစ်စရာတွေ ရှိနိုင်ပေမယ့် ဒါက ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ (identity) ပါပဲ။ ဒါက ကျွန်တော်ဆိုတဲ့လူပါပဲ။ တခြားနည်းလမ်း၊ ပိုကောင်းတဲ့နည်းလမ်းတစ်ခု ရှိတယ်လို့ ပြောလိုက်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာက နေ့စဉ်နဲ့အမျှ အရေးမပါတော့သလို ခံစားရစေပါတယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော့်ကို တည်ငြိမ်ခိုင်မာစေတဲ့ အရာတစ်ခုကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရသလို ဖြစ်သွားတယ်။ ဒီကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာမျိုး မရှိတော့ရင် ကျွန်တော် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ ဟုတ်တယ်လေ။ ပြီးတော့ သစ္စာစောင့်သိမှုဆိုတာ မိဘတွေအပေါ်မှာ ဖြစ်နိုင်သလို၊ ကိုယ်ပါဝင်ပတ်သက်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခု၊ ကိုယ့်ရဲ့ဘာသာတရား၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်ဘဝတစ်ခုလုံး မှီခိုအားထားနေရတယ်လို့ ခံစားရတဲ့ အတွေးအခေါ် ဒါမှမဟုတ် ယုံကြည်ချက်စနစ်တစ်ခုခုအပေါ်မှာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဘယ်သူမှတော့ ကိုယ့်လက်တွဲဖော်က ဆက်ဆံရေးတစ်ခု တကယ်စတင်နိုင်ဖို့အတွက် ကိုယ်ပြောင်းလဲလာမယ့်အချိန်ကိုပဲ စောင့်ဆိုင်းနေတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ မနေချင်ကြပါဘူး။ လူတွေက ကိုယ့်အကြောင်းပဲ အဓိကထားတတ်ကြတယ် (self-centered ဖြစ်ကြတယ်)။ ကိုယ့်ရဲ့ ရှုထောင့်၊ ကိုယ့်အမြင်နယ်ပယ်ထဲမှာပဲ ရှိနေတတ်ပြီး တစ်ဖက်လူကို တကယ်တမ်း မမြင်မိကြဘူး။ အဲဒီအချက်ကို ကျော်လွှားပြီး ကိုယ်က ပိုပြီးအတ္တကြီးခဲ့တယ်ဆိုတာကို နားလည်သဘောပေါက်လာတာ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ကိုယ့်လက်တွဲဖော်ကို အခွင့်ကောင်းယူ အသုံးချနေမိတယ်ဆိုတာကို သိမြင်လာပြီး ပိုမိုနှိမ့်ချတဲ့စိတ်ထားမျိုး ရှိလာအောင် ကြိုးစားတာက အရေးကြီးတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပါပဲ။ လက်ခံပေးနိုင်စွမ်းရှိဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ ပြောင်းလဲချင်တယ်၊ ပိုကောင်းလာချင်တယ်၊ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အတူတကွ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ချင်ကြတာ မှန်ပေမယ့်၊ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်တွေ၊ အခြေအနေသတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့ ချည်နှောင်ထားတဲ့ ဆက်ဆံရေးမျိုး (conditional relationship) မှာတော့ တကယ်တမ်း အဆင်ပြေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီလိုပုံစံမျိုးက အလုပ်မဖြစ်ပါဘူး။

If you are interested for the full podcast
https://youtu.be/uKgB41pMf-s?si=O7AZbtsj6bT2cy0U

The goal of conflict between partner

 The goal of conflict is mutual understanding. It has a purpose. And I think if you realize the purpose is mutual understanding, not persuasion, not convincing your partner that you're right and your partner's wrong, but finding a way to be right together, then things can work out really well. That's my big invention. And that's what I think people need to do. They need to really realize that when their partner's upset, it's the most important thing in the world. Stop what you're doing. Pay attention. Listen, take it seriously. Communicate respect.Communicate affection. 

ပဋိပက္ခတစ်ခု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အပြန်အလှန် နားလည်မှုရရှိရန် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတွင် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခု ရှိနေပါသည်။ အကယ်၍ သင်သည် ထိုရည်ရွယ်ချက်မှာ တစ်ဖက်လူကို မိမိဘက်သို့ ဆွဲခေါ်ရန် သို့မဟုတ် မိမိကမှန်ပြီး တစ်ဖက်လူကမှားကြောင်း လက်ခံလာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် မဟုတ်ဘဲ၊ နှစ်ဦးစလုံးအတွက် မှန်ကန်သောနည်းလမ်းတစ်ခုကို အတူတကွ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်ဟု သဘောပေါက်နားလည်လာပါက အခြေအနေများ အလွန်ကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်မည်ဟု ကျွန်ုပ်ထင်မြင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ကျွန်ုပ်၏ အဓိကကျသော တွေ့ရှိချက်တစ်ခု ဖြစ်သလို၊ လူတို့အနေဖြင့် လုပ်ဆောင်သင့်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ယူဆသည့် အရာလည်း ဖြစ်ပါသည်။ မိမိ၏လက်တွဲဖော် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေချိန် သို့မဟုတ် စိတ်မကောင်းဖြစ်နေချိန်တွင် ထိုအရာသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အရေးအကြီးဆုံးကိစ္စရပ်ဖြစ်သည်ကို အမှန်တကယ် သဘောပေါက်နားလည်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် သင်လုပ်လက်စအလုပ်ကို ရပ်တန့်လိုက်ပါ။ အာရုံစိုက်ပါ။ နားထောင်ပြီး အလေးအနက်ထားပါ။ လေးစားမှုရှိကြောင်းနှင့် ချစ်ခင်ကြင်နာမှုရှိကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြပြသပါ။

Please go below link for full interview

https://youtu.be/hqa06hmCayo?si=FeavZ07GBW1ZmWtP

Relationship ပျက်စီးစေခြင်း

 Relationship တွေမှာလေ

အပေါင်းအသင်းတွေရဲ့ အကြံဉာဏ်တွေ
ပြောစကားတွေက ရာခိုင်နှုန်းတစ်ခုထိသက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။ ကျွန်တော် ကျွန်တော့်သူငယ်ချင်းတွေရဲ့
RS တွေမှာဆို အကြံလည်း မပေးဘူး။
ထင်မြင်ချက်လည်း မပေးဘူး။
လာပြောရင် သေချာနားထောင်ပေးလိုက်တယ်။

ဘာလို့ အကြံတွေ ထင်မြင်ချက်တွေ
မပေးဘူးလဲဆိုရင် ကိုယ့်ထင်မြင်ချက်
ကိုယ့်ပြောစကားတစ်ခုကြောင့်၊
သူတို့ RS ပျက်စီးသွားတို့ ပိုဆိုးသွားတာတို့ဆိုရင်
သူတို့အတွက်လည်းမကောင်းဘူး။
ကိုယ့်အတွက်လည်း မကောင်းဘူး။
ကိုယ့် သူငယ်ချင်းဖြစ်နေတဲ့အတွက်
Personal bias ရှိကိုရှိတယ်။
ကိုယ့် သူငယ်ချင်းဘက်ကပဲ
ကိုယ်ကနေပေးချင်တာလေ
သူမှားနေရင်တောင်
"အဆုံးသတ်ဖို့ ခက်နေကြတဲ့ ဒီဇာတ်လမ်းမှာ"ဆိုပြီး
Background music လေးဆိုပေးချင်တာ
ဒါပေမယ့် မဆိုပေးဘူး။

ကိုယ့်ပြောတဲ့စကားတစ်ခွန်း ထင်မြင်ချက်တစ်ခုက
ကိုယ့်သူငယ်ချင်းမဟုတ်တဲ့ တဖက်ကလူကို
အများကြီး ထိခိုက်သွားနိုင်တယ်။
ကိုယ်က သူပြောတာတွေချည်း နားထောင်ပြီး
ဟိုဘက်ကို မကောင်းတွေ ဇွတ်မြင်ပြီး
အဲ့ကောင်နဲ့မပေါင်းနဲ့ဘာညာ ပြောလိုက်မိရင်
တဖက်တခြမ်းကို မသိရပဲ ကိုယ့်ရဲ့
မြောက်ထိုးပင့်ကော် မီးလောင်ရာလေပင့်စကားတွေက
တဖက်လူကို အများကြီးထိခိုက်သွားစေနိုင်တယ်။

ကိုယ့်လူက သူမကောင်းတာကို ချန်ပြောစမြဲလေ
ဟိုဘက်က မကောင်းတာတွေချည်း
လှိမ့်ပြောတော့ နဂိုသူငယ်ချင်းဆိုတဲ့
Personal bias နဲ့ပါပေါင်းပြီး
ဟိုဘက်ကို ကိုယ်က ကာယကံရှင်ထက်
ပိုရွံပြီး ဖြတ်လိုက်၊ မတွဲနဲ့ မပေါင်းနဲ့
ဆိုတာတွေ သွားပြောမိရင်
တဖက်လူအတွက် အများကြီးနစ်နာပါတယ်။
လူနှစ်ယောက်ရှိတဲ့ ဆက်ဆံရေးတစ်ခုမှာ
နှစ်ယောက်လုံးရဲ့ side ကနေပြောတာတွေ
နားထောင်ပြီးရင်တောင် ချက်ချင်းထင်မြင်ချက်
ပေးဖို့ခက်ပါတယ် ဒါကြောင့် တဖက်တည်းပြောစကားတွေကို နားထောင်ပြီး သူများ RS တွေထဲဝင်မပါတာ
အကောင်းဆုံးပါ။

ရှေးလူကြီးတွေပြောတာသိပ်မှန်တယ်
ကြား သုံး ကြား မဝင်ကောင်းပါဘူး။
ကိုယ့်ကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ စကားတစ်ခွန်းကြောင့်
မြောက်ထိုး ပင့်ကော်တွေကြောင့်
တဖက်တခြမ်းပဲ သိထားတဲ့
Information တွေလောက်နဲ့
သူငယ်ချင်းတွေရဲ့ relationship တွေကို
ဝင်ရောက်စွက်ဖက်အကြံပေးတာတွေ
ထင်မြင်ချက်ပေးတာမလုပ်ပါနဲ့။
ခပ်ရိုင်းရိုင်းပြောရင် ဝင်အာမချောင်ပါနဲ့ပေါ့
လာပြောရင် သူငယ်ချင်းဆက်ဆံရေးအရ
နားထောင်ပေးလိုက် ရေလိုက်ငါးလိုက်ပြောပေးလိုက်
ဒီလောက်ဆို ‌လုံလောက်ပြီ။

ကိုယ့်ရဲ့အာချောင်ခြင်းတွေက
တဖက်လူတွေအတွက် ဆုံးရှုံးမှုတွေနဲ့
ရင်ဆိုင်တတ်ရပါတယ်။

ဒါပါပဲ။

ယောကျာ်းတစ်ယောက်ရဲ့ True Value

 အမတစ်ယောက်ရဲ့ မအောင်မြင်ခဲ့သော အိမ်ထောင်သည် ဘ၀ ဆိုတဲ့ ပို့စ် ကို အပိုင်း(၁) နဲ့ (၂) နှစ်ခုလုံး ဖတ်မိတော့ စာရေးချစ်စိတ် ဖြစ်တာနဲ့ ယောကျာ်းတွေရဲ့အကြောင်း နဲနဲဖောက်သည်ချပါဦးမယ်။

အကောင်းဆုံးအကြံဉာဏ်ပေးပါဆိုရင် - Just Normal ဖြစ်တဲ့ ယောကျ်ားမျိုးပဲရွေးပါ။

သဘာ၀ထက်လွန်ပြီး အရမ်းဂရုစိုက်ပြတတ်တဲ့ ယောကျာ်းတွေဟာ တကယ်ချစ်တာဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ရေရှည်မှာ ကိုယ့်ဆီကအချစ်ကိုရဖို့ တမင်လုပ်ပြနေတာက ရာခိုင်နှုန်းပိုများပါတယ်။
(အဲ့လိုပြောလို့ တကယ်ချစ်လို့ ဂရုစိုက်ပေးတဲ့ ယောကျာ်းမရှိဘူးလားဆိုတော့မဟုတ်ဘူး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် % နည်းတယ်လို့ပြောပါရစေ။အထူးသဖြင့် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း အိမ်ထောင်သည်ဘ၀မှာ မလွယ်ပါဘူး။)

နောက်တစ်ချက်က ယောကျာ်းတစ်ယောက်ရဲ့ True Value ကိုပြောရမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်အပေါ်ဘယ်လောက်ချစ်ပြတတ်လဲ၊ ဘယ်လို ချစ်ပေးတာ၊ ဘာတွေဝယ်ပေးတာ၊ ငါနေမကောင်းတာနဲ့ ဘယ်လို ပြေးလာတာ စသည်ဖြင့် အပေါ်ယံတွေနဲ့ပဲ မိန်းကလေးတွေက တိုင်းတာနေကြတာ နဲနဲမှားနေတယ်လို့တော့မြင်တယ်။

တကယ်တမ်း ကြည့်သင့်တာက

၁။ တည်ကြည်မှု ရှိတဲ့ ယောကျာ်းမျိုးရွေးပါ။

တည်ကြည်မှုဆိုတာက အရှင်းလင်းဆုံးပြောရရင် တရားခွင်မှာ တရားသူကြီးရဲ့ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်မှု မျိုးကို ဆိုလိုတာပါ။
ဘယ်အရာကိစ္စမဆို သူဟာ အတတ်နိုင်ဆုံး မျှတအောင်၊ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးဖက်ကို မျှတအောင် စဉ်းစားပေးနိုင်တဲ့သူ၊ ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ရှိတဲ့သူပဲရွေးပါ။(ငါ့ကောင်လေးက ငါ့ဘာလုပ်လုပ်အမှန်ပဲ ဆိုတဲ့သူမျိုးတွေကျရေရှည်မှာ အမြဲမလုပ်နိုင်ပါဘူးနော်)

၂။ မိသားစုအပေါ်သူရဲ့စိတ်ထား

ယောကျာ်းလေးတွေအတွက်ကတော့ သူတို့ဘ၀မှာ ပထမဆုံး သိရတဲ့ အမျိုးသမီးက ညီမလေးတို့မဟုတ်ပါဘူ။ အဲ့တာ သူတို အမေပါ။ သူရဲ့မိသားစုကို ဘယ်လို ဆက်ဆံလဲ။ ဘယ်လို သဘောထားမျိုးရှိလဲ ဆိုတာ အကဲခတ်သင့်ပါတယ်။ ဒါက သူတည်ဆောက်ပုံဖော်မဲ့ မိသားစုဘ၀ရဲ့ ရှေ့ပြေးပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ အရင်းနှီးဆုံး မိသားစုအပေါ်တောင် မလေးစားပဲ ရိုင်းပြတတ်တဲ့ ယောကျာ်းတစ်ယောက်ဖြစ်နေရင် သူတည်ဆောက်မယ့်မိသားစုအပေါ်လဲ တစ်ချိန်ချိန် ရိုက်ခတ်လာနိုင်မှာ အသေအချာပါပဲ။

၃။ တာဝန်ယူတတ်မှု

ယောကျာ်းလေးတစ်ယောက်က တာဝန်ယူတတ်မှု လိုပါတယ်။ ဘယ်လိုမျိုးလဲ ဆိုတော့ တွေ့တွေ့နေရတယ် ငါ့ကောင်လေးက ငါနေမကောင်းချင်ဘူးပြောလိုက်တာနဲ့ သူလက်ရှိအလုပ်တွေ အကုန်ပစ်ချပြီး ချက်ချင်းပြေးလာပြီး ငါ့ကို ဆေးလာတိုက်တယ် ဆိုတာမျိုးပါ။ ကိုယ့်အမြင်ပြောရရင် ဒါဟာ သူလုပ်နေတဲ့အလုပ်အပေါ်မှာ တာဝန်ယူတတ်မှု မရှိတာပါ။ မှန်ပါတယ်။ မိန်းကလေးကိုလည်း ဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ တကယ်အရေးကြီးရင် ဓားတောင်တက်၊ မီးပင်လယ်ဖြတ် လာမရမှာပါ။ဒါပေမယ့် ခေါင်းကိုက်တာ နေမကောင်းချင်တာလေးနဲ့ သူတာဝန်ယူထားတဲ့ အလုပ်ကိစ္စ အကုန်လုံးကို ပစ်ချပြီး ပြေးလာတာမျိုးကျတော့ တာဝန်မသိမှုပါ။ ရှေရှည်ကို စဉ်းစားရမှာပါ။ ကိုယ်က သူများအပေါ်ယူထားတဲ့တာဝန်တွေကို ပစ်ချပြီး သွားတတ်တဲ့ ယောကျာ်းတစ်ယောက်က သူတာဝန်ယူတည်ဆောက်မယ့် မိသားစု ကို တစ်ချိန်ချိန်မှာ အချစ်လျော့၊ အချစ်ပေါ့လာခဲ့ရင် ပစ်ချသွားမလားဆိုတာ စဉ်းစားပါ။

၄။ တာဝန်ခံမှု

ယောကျာ်းရော၊ မိန်းမရော ဟာ ပုထုဇဉ် လူသားတွေပါ။ လူသားတိုင်းဟာ အမှားနဲ့ မကင်းကြပါဘူး။ မြတ်စွာဘုရားတောင် သူ့ ဘုရားလောင်းဘ၀ ပါရမီဖြည့်တင်းတဲ့ ဘ၀တွေမှာ အမှားပေါင်းများစွာ ကျူးလွန်ခဲ့မိတာကို တရားတော်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ကွာသွားတာက အမှားတွေလုပ်မိရင် ဘယ်လို တာဝန်ခံလဲ၊ ဘယ်လိုပြန်ပြင်ဆင်လဲဆိုတာ ကွာသွားပါမယ်။ တစ်ခါမှားတတ်တဲ့သူဟာ အမြဲတမ်း မှားနေမှာပဲ။ မပြင်တတ်ဘူးဆိုတဲ့ ယူဆချက်ကို လက်မခံပါဘူး။ ဆေးသမား၊ အရက်သမားဘ၀ကနေ လိမ္မာသွားတဲ့ သူတွေ အများကြီးပါ။ ငယ်ငယ်ကဆိုးခဲ့တဲ့သူတွေ ဆိုးရတာ ၀ပြီး ပြန်လိမ္မာသွားတဲ့ သူတွေ တပုံကြီးပါ။ အရင်ဆုံး တာဝန်ခံမှု ဆိုတဲ့ ကိုယ်လုပ်ခဲ့တဲ့အမှားကို ကိုယ်သိဖို့တော့ လိုပါမယ်။

၅။ လက်မလျှော့တတ်မှု

ဒါကတော့ ယောကျာ်းရော၊ မိန်းမရော နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးလိုမယ့် ကိစ္စပါ။ လူနှစ်ယောက်ရေရှည်လက်တွဲမယ်ဆိုရင် ကြုံလာမယ့် ပြသနာတွေ ဒုနဲ့ဒေးပါ။ ဒါပေမယ့် ပြသနာတော်တော်များများက ကွဲရလောက်အောင်ကြီးချင်မှ ကြီးပါမယ်။ ပြသနာဖြစ်တိုင်း စိတ်ပျက်လာတိုင်း တစ်ဖက်ကို လက်လွှတ်မယ်ဆိုတဲ့ စိတ်ပဲဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုတည်မြဲမှာလဲပေါ့နော်။ ပြသနာတွေကို လက်ခံပြီး လက်မလွှတ်တမ်း ဖြေရှင်းဖို့အမြဲလိုပါလိမ့်မယ်။

ဒါတွေ အကုန်လုံးက ကျွန်တော့်အမြင် သီးသန့်ပါ။

ယူလိုကယူ၊ ပယ်လိုက ပယ်နိုင်ပါတယ်။

တကယ်လက်တွေ့ကတော့ အကောင့်ထဲက အိမ်ထောင်သည် ဆရာကြီးတွေရယ်၊ အရမ်းချစ်တတ်ပြီး ချစ်ပြခွင့်ရနေတဲ့ ဆရာကြီးတွေရယ် ပိုသိမှာပေါ့။ 

စည်းတစ်ခု ခြား

 လူချင်းအရမ်းကို ရင်းနှီးသွားကြပြီဆိုရင် အကွာအဝေးတစ်ခုမှာတော့ ရှိကြပါစေတဲ့ ။ အဓိကက စည်းတစ်ခု ခြားခိုင်းထားတာပေါ့နော် ။

ကိုယ်ကလည်း သူများရဲ့ စည်းကိုသွား မကျော်ဖို့ရယ် ။ သူများက လာကျော်နေပြီဆိုရင်လဲ အားမနာတမ်း ငြင်းဆိုနိုင်မှ ရေရှည်ပြောဆို ဆက်ဆံလို့ရတယ်ဆ်ိုတာ အသက်ကြီးလာတဲ့ အချိန်မှာ ပိုပိုသိလာရပါတယ်။

လူမှုရေးဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်က ဆက်ဆံရေးတိုင်းက စိတ်ရင်းစေတနာအပေါ်မှာပဲ အခြေခံထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တချို့သော ချဉ်းကပ်မှုတွေက "အကျိုးအမြတ်" ကြောင့်ဖြစ်ပြီး ၊ တချို့ကတော့ "ပေးဆပ်လိုတဲ့ " စိတ်ကို အခြေခံထားကြတာလဲ ရှိပါတယ်။

ချစ်ခင် နွေးထွေးမှုတွေနောက်မှာတော့ "ရည်ရွယ်ချက်" ကိုယ်စီ ရှိနေတတ်ကြတာကတော့ မထူးဆန်းပါဘူး။ အကောင်းနဲ့ အဆိုး ဒွန်ဒွဲထားသလိုမျိုးပါပဲ။

တစ်ဖက်လူရဲ့ လိုအင်ဆန္ဒတွေကို ကိုယ့်ရဲ့ဖြစ်
တည်မှုတွေက ပေးဆပ်နိုင်တာတွေရှိပြီး အကြောင်းတိုက်ဆိုင်သွားတာမျိုးကြောင့် ဆုံတွေ့ကြတာကို ကံကောင်းတဲ့ "ရေစက်" လို့ ထင်မှတ်နေပေမယ့်လဲ တကယ်တမ်းကတော့ "ဝဋ်ကြွေး " တစ်ခုကို ပြန်ဆပ်ရတာမျိုးလည်း ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ် ။

လူတကာကို ကိုယ့်လိုပဲလို့တွေးပြီး အလွယ်တကူ သတ်မှတ်မိတာကြောင့် မထင်မှတ်ထားတာတွေ မြင်တွေ့လိုက်ရရင် ကိုယ့်ရဲ့ သံယောဇဉ်ကြီးတတ်တာရယ် ယုံလွယ်တတ်တဲ့ စိတ်ကြောင့်ပဲ ပိုပြီးခံစားနာကျင်ရတာပါ ။ ဒါကြောင့် လူတိုင်းက ကိုယ်ပေးလိုက်တဲ့ စိတ်ရင်း မျိုးနဲ့ တုံ့ပြန်မှာ မဟုတ်လို့ အစကတည်းက စိတ်ကို ဖြတ်ထားနိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ မျှော်လင့်ချက်တွေလည်း လျှော့နိုင်သမျှ လျှော့ဖို့ဆိုတာကလည်း သင်ခန်းစာတစ်ခုပါပဲ။

အဆင်ပြေတာ ၊ အောင်မြင်တာ ၊ ပျော်ရွှင်တာကို ဘေးနားမှာပျော်ရွှင်ဝမ်းသာပြနိုင်ပေမယ့် ကိုယ်ဖြစ်လာတဲဲ့ အခက်ခဲ ဆင်းရဲဒုက္ခကိုတော့ အတူရင်ဆိုင်ပေးချင်ကြမှာ မဟုတ်တာကတော့ သဘာဝပါပဲ ။ ကိုယ်ပေးနေကမ်းနေတုန်းတာ ကျေးဇူးရှင်ပါလို့ သမုတ်နိုင်ကြပေမယ့် လိုဘပြည့်လို့ သူတို့အတွက် အသုံးချစရာမရှိတော့ရင် စကားတော့ လှည့်မပြောတော့တာကလည်း လူ့သဘာဝရဲ့ အမှန်တရားတွေပါပဲ ။ လက်ခံနိုင်ဖို့လိုပါတယ်။

ဒါကြောင့် လူအချင်းချင်း ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတဲ့အခါမှာ အတိုင်းအတာလေးတွေထားဖို့ရယ် စည်းဘောင်လေးတွေခြားဖို့က လိုကိုလိုလာပါတယ်။

လူတွေအများကြီးနဲ့ သိကျွမ်းပတ်သက်မှုရှိဖို့မလိုအပ်ပါဘူး။ အရမ်းနီးကပ်ပြီး အမြဲချစ်ပြနေဖို့လဲမ လိုအပ်ပါဘူး။ ခွဲခြားနေထိုင် နားလည်တတ်ခြင်းကပဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အကောင်းဆုံး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းတစ်ခုဆိုတာ သိလာရတဲ့အချိန်တွေ ရောက်လာတတ်ပါတယ်။

မာရင်ရင် ࿐

လူတွေဆီကနေ အထာကျကျ ထွက်ခွါပါ

 လူတွေဆီကနေ အထာကျကျ ထွက်ခွါပါ ။

ဘာကို ဆိုလိုသလဲဆိုရင်

လူတွေ ကိုယ့်အပေါ်ထားတဲ့ မေတ္တာ စေတနာ

အတိုင်းတာကို စောကဒတက်ပြီး

ငါ့ကို ဘယ်လိုဆက်ဆံလို့

ဘယ်လို လုပ်ရက်လို့ …

ငါက ဒီလို ခံစားရတာပါ

ငါက ဘယ်လို ပြောဆို ပြုမူစေချင်တာပါဆိုပြီး

စိတ်အလိုမကျမှုတွေကို ဝမ်းနည်းစိတ် ၊ ဒေါသစိတ်တွေနဲ့ သိလာဖို့ ပြောဆိုမနေပဲ ၊ ကိုယ့်စိတ် ၊ ကိုယ့်အသိနဲ့သာ လုံလောက်ဖို့ ဖြစ်တယ် ။

ဘယ်စကားပြောရင် ဘယ်လို နာကျင်မယ်ဆိုတာ သိပါတယ် ။ ဘယ်လုပ်ရပ်ကတော့ ဘယ်သူ့ကို ထိခိုက်မယ်ဆိုတာ နားလည်ပါတယ် ။ ဘယ်စကားမျိုး ၊ ဘယ်အပြုမူမျိုးနဲ့ ပြန်ဖာထေးရင် အဆင်ပြေမလဲ သိပါတယ် ။ လူတိုင်း သိတဲ့အရာတွေကို … မေ့နေမလား ၊ မသိသလားအထင်နဲ့ သတိပေးစရာမလိုပါဘူး ။

အိပ်ချင်ယောင်ဆောင်သူကို နိုးဖို့ ကြိုးစားတဲ့အခါ … ကိုယ်ကပဲ toxic လို ၊ အကဲပိုနေသလို ပုံစံနဲ့ gaslight သာ ပြန်လုပ်လိမ့်မယ် ။

အဲဒီအခါမျိုးတွေမှာ …

ကိုယ်မို့လို့ မေတ္တာမထားတာ ။

ကိုယ့်အပေါ် စေတနာ မရှိတာလို့ပဲ မှတ်ယူပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို အနေထိုင်တတ်ဖို့ ကြိုးစားရမှာပါ ။

သူ့စိတ်ကို သွားထိန်းချုပ်ချင်မိတဲ့

ကိုယ်တိုင်ကိုသာ ပြန်ဆုံးမရမှာပါ ။

စေတနာ ၊ မေတ္တာကြောင့်ပဲ ချစ်ခင်ကြတာ ၊ ကာကွယ်တာ ၊ လုံခြုံစေတာ ..

ဒီအရာတွေ ကိုယ့်အပေါ်မရှိတဲ့သူက ဆန့်ကျင့်ဘက်တွေ လုပ်နေမှာပဲ ။

ဒီလိုလူဆီက ဘယ်အရာကိုမှ ကြီးကြီးမားမား မျှော်လင့်လို့ မရနိုင်ဘူး ။

ဒါကို သိနားလည်ပြီး ..

ဆင်ခြေတွေ ဖြေရှင်းချက်တွေ ကြားရဖို့

ရန်ဖြစ် စကားများ စိတ်ပင်ပန်းခံပြီး ပြဿနာ မရှာပါနဲ့ ။ စကားတွေထက် လုပ်ရပ်တွေကိုသာ ကြည့်ပြီး … သူ့အတွက်အကျိုးမရှိ … ကိုယ့်အတွက်လည်း ပူလောင်စေမဲ့ နာလုံးပေါက်စရာစကားတွေကို မြိုသိပ်ပြီး … ကိုယ်တိုင်သာ တဖြည်းဖြည်း ကွယ်ပျောက်တတ်ဖို့ ကြိုးစားပါ ။

အဲလိုလူတွေက အထာကျဆုံးပဲ ။

ထစ်ခနဲရှိ စကားများရန်ဖြစ်ပြီး … ဖြေရှင်းစရာမလိုအပ်ဘူး ။ လုပ်ရပ်တွေက ပြောပြထားပြီးသားပဲ ။

ကိုယ့်နှလုံးသား နှင့် ဦးနှောက်ကိုသာ သဘောတူနိုင်ဖို့

သတိကပ်ရင်း … စိတ်ဒဏ်ရာပေးတဲ့ အရပ်ဒေသ ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ၊ လူတွေဆီကနေ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခဲ့ပါ ။

ဒီအရာဟာ သိက္ခာအရှိဆုံး နှင့် အကောင်းဆုံး လက်တုန့်ပြန်နည်းသာ ဖြစ်တယ် ။ တိတ်ဆိတ်တဲ့ ထွက်ခွါခြင်းဟာ … တစ်ဖက်လူရဲ့ မာန နှင့် အတ္တကို ကျိုးကြေစေတယ် ။

Toxic Relationship

 လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ စိတ်ပညာနယ်ပယ်မှာ မကြာခဏ ဆွေးနွေးလေ့ရှိတဲ့ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေး (Toxic Relationship) ဆိုတာဟာ ပါဝင်ပတ်သက်သူတွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိခိုက်စေတဲ့ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှု ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုဆက်ဆံရေးမျိုးမှာ အဓိကအားဖြင့် တွေ့ရလေ့ရှိတာကတော့ အာဏာမညီမျှမှု (Power Imbalance) နဲ့ တစ်ဖက်လူကို ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ ဆန္ဒတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သာမန် ပွတ်တိုက်မှုတွေနဲ့ မတူဘဲ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးတွေမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု (Emotional Abuse) နဲ့ ခြယ်လှယ်ခြင်း (Manipulation) တွေက အမြစ်တွယ်နေတတ်ပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အစပိုင်းမှာ သတိထားမိဖို့ ခက်ခဲတတ်ပြီး အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားမှု (Self-esteem) ကို တဖြည်းဖြည်း စားသုံးသွားတတ်ပါတယ်။ တစ်ဖက်လူရဲ့ ခံစားချက်နဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို လျစ်လျူရှုပြီး ကိုယ်ကျိုးချည်းသက်သက်ကြည့်တဲ့ အတ္တလွန်ကဲမှု (Narcissism) လက္ခဏာတွေ ရှိတဲ့သူတွေနဲ့ ပတ်သက်မိတဲ့အခါ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးကို ပိုပြီး ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေများပါတယ်။ ပညာရှင်တွေရဲ့ အမြင်အရဆိုရင် ဒါဟာ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး ကျန်းမာတဲ့ နယ်နိမိတ် (Boundaries) တွေ မထားရှိနိုင်ဘဲ အလွန်အမင်းမှီခိုမှု (Codependency) ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုလို့ သတ်မှတ်လို့ရပါတယ်။

အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးတွေရဲ့ လည်ပတ်ပုံ ယန္တရားကို လေ့လာကြည့်ရင် အလွန်သိမ်မွေ့တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကစားကွက်တွေကို တွေ့ရမှာပါ။ အထူးသဖြင့် အမှန်တရားကို လိုရာဆွဲလှည့်စားခြင်း (Gaslighting) ဆိုတဲ့ နည်းဗျူဟာကို အသုံးပြုပြီး အနှိမ်ခံရသူဘက်က သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်မှတ်ဉာဏ်နဲ့ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဉာဏ်ကိုပါ သံသယဝင်လာအောင် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိကြပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အနှိမ်ခံရသူဟာ အဖြစ်မှန်ကို ဝေခွဲမရဖြစ်လာပြီး ကျူးလွန်သူအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာရပါတယ်။ နောက်ထပ် ထင်ရှားတဲ့ လက္ခဏာတစ်ခုကတော့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဖယ်ဉ်ခြင်း (Social Isolation) ပါပဲ။ အဆိပ်သင့်သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ လက်တွဲဖော်ကို မိသားစု၊ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဝေးကွာသွားအောင် နည်းမျိုးစုံနဲ့ ကြိုးစားတတ်ကြပါတယ်။ အပြင်က အကူအညီနဲ့ အကြံဉာဏ်တွေ မရနိုင်တော့တဲ့အခါ သူတို့ရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုက ပိုပြီး လွယ်ကူသွားလို့ပါ။ အကြမ်းဖက်မှု သံသရာ (Cycle of Abuse) လို့ ခေါ်တဲ့ ပုံစံခွက်ထဲမှာ တင်းမာမှုတွေ မြင့်တက်လာခြင်း၊ ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ပြီးရင် ပြန်လည်သင့်မြတ်ဟန်ဆောင်ပြီး တောင်းပန်ခြင်းဆိုတဲ့ အဆင့်တွေ တစ်ပတ်လည်နေတတ်ပါတယ်။ ဒီလို သံသရာလည်နေတာကြောင့်ပဲ ထိခိုက်နစ်နာသူတွေအနေနဲ့ ဆက်ဆံရေးကနေ ရုန်းထွက်ဖို့ အလွန်ခက်ခဲနေတတ်တာကို စိတ်ပညာလေ့လာချက်တွေအရ တွေ့ရှိရပါတယ်။ အဆိုးဘက်ကနေချည်း ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဒီလိုဆက်ဆံရေးတွေဟာ လူကို ရုပ်ရောစိတ်ပါ ချည့်နဲ့သွားစေပေမယ့် အခြားတစ်ဖက်မှာလည်း ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်းချက်တွေကို သတိပြုမိလာစေပြီး ရှေ့ဆက်ရမယ့် ဘဝအတွက် ကိုယ်ခံစွမ်းအား (Resilience) တည်ဆောက်ဖို့ တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ရေရှည်မှာ ဒီလိုဆက်ဆံရေးတွေကနေ ပေးအပ်လိုက်တဲ့ အကျိုးဆက်တွေက အင်မတန် ကြီးမားပါတယ်။ စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Anxiety) နဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှု (Depression) တွေဟာ ရှောင်လွှဲလို့မရတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာပြီး အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေတွေမှာဆိုရင် ရှုပ်ထွေးသော စိတ်ဒဏ်ရာအလွန် ဖိစီးမှုဝေဒနာ (Complex PTSD) အထိ ခံစားရနိုင်ပါတယ်။ ဒီလို အခြေအနေကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် ပထမဆုံးနဲ့ အရေးကြီးဆုံး ခြေလှမ်းကတော့ ပြဿနာကို အမှန်အတိုင်း လက်ခံအသိအမှတ်ပြုခြင်းပါပဲ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်နေတာတွေကို ရပ်တန့်ပြီး ပြတ်သားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရမယ့် အပိုင်းမှာ အဆက်အသွယ်ဖြတ်ခြင်း (No Contact) က အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ လုံးဝ အဆက်အသွယ်ဖြတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုးတွေမှာ ဆိုရင်တော့ မီးခိုးရောင်ကျောက်ခဲ နည်းလမ်း (Grey Rock Method) လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ခံစားမှု ကင်းမဲ့စွာနဲ့ လိုအပ်တာကိုသာ တုံးတိတိ တုံ့ပြန်တဲ့ နည်းလမ်းကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ပျက်စီးသွားတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို ပြန်လည်ကုစားဖို့အတွက် ကျွမ်းကျင်သူတွေဆီက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံး (Therapy) ယူဖို့ တုံ့ဆိုင်းမနေသင့်ပါဘူး။ လူတိုင်းဟာ လုံခြုံမှုနဲ့ လေးစားမှုရှိတဲ့ ဆက်ဆံရေးမျိုးကို ရထိုက်တာမို့ အဆိပ်သင့်ပတ်ဝန်းကျင်ကနေ ရုန်းထွက်နိုင်ဖို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ရေးက အဓိကသော့ချက် ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အာရှတိုက်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေမှာ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေး (Toxic Relationship) က ပိုဆိုးရွားသလား မဆိုးဘူးလား ဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ လူမှုဗေဒနဲ့ စိတ်ပညာရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပါတယ်။ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့ တစ်သီးပုဂ္ဂလဝါဒ (Individualism) နဲ့ မတူဘဲ အာရှမှာက စုပေါင်းဝါဒ (Collectivism) ကို အခြေခံထားတာမို့ ပြဿနာရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှု ပုံစံတွေက တော်တော်လေး ကွဲပြားသွားပါတယ်။ အဆိပ်သင့်တဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေ အာရှမှာ ပိုများနေလို့ ပိုဆိုးတယ်လို့ တိုက်ရိုက်ကောက်ချက်ချလို့ မရပေမယ့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စံနှုန်းတွေနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဖိအားတွေကြောင့် ဒီလိုဆက်ဆံရေးတွေထဲကနေ ရုန်းထွက်ဖို့ ခက်ခဲတာ၊ ပြဿနာကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြိတ်မှိတ်သည်းခံရတာတွေကြောင့် ခံစားရတဲ့ ဝေဒနာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသွားတယ်လို့ ပညာရှင်တွေက သုံးသပ်ကြပါတယ်။ မိသားစုရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ အသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ အမြင်ကို တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးထက် ပိုပြီး ဦးစားပေးတတ်တဲ့ အလေ့အထတွေက အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးတွေကို သက်ဆိုးရှည်စေတဲ့ အဓိက လက်သည်တွေ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အပြင်ပန်းကြည့်ရင် ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်နေတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့် အတွင်းထဲမှာတော့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေကို သာမန်ကိစ္စတစ်ခုလို လက်ခံထားမိနေတတ်ကြပါတယ်။

မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အထူးသဖြင့် တွေ့ရလေ့ရှိတာက ဖိုဝါဒ (Patriarchy) လွှမ်းမိုးမှုနဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ ကျားမရေးရာ အခန်းကဏ္ဍ (Gender Roles) သတ်မှတ်ချက်တွေပါပဲ။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ ယောကျ်ားလေးတွေရဲ့ ဒေါသနဲ့ ထိန်းချုပ်လိုမှုတွေကို သဘာဝပဲလို့ ခွင့်လွှတ်ပေးတတ်ကြပြီး မိန်းကလေးတွေကျတော့ သည်းခံတတ်ရမယ်၊ အိမ်ထောင်ရေးကို မပျက်စီးအောင် ထိန်းသိမ်းရမယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေက အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးကို သွယ်ဝိုက်သောနည်းနဲ့ အားပေးရာရောက်နေပါတယ်။ မျက်နှာပျက်ခံရမယ့် ယဉ်ကျေးမှု (Face-saving culture) နဲ့ လူမှုရေးအရ အမည်းစက်ထင်ခြင်း (Social Stigma) တွေကြောင့် ကွာရှင်းပြတ်စဲတာ၊ သီးခြားခွဲနေတာတွေကို ရှက်စရာတစ်ခုလို သတ်မှတ်ထားကြတဲ့အတွက် အနှိမ်ခံရသူတွေဟာ ရွေးချယ်စရာမရှိသလို ခံစားရပြီး မလွှဲမရှောင်သာ ဆက်လက်တောင့်ခံနေကြရပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ နှစ်ဦးသားကြားက အလွန်အမင်းမှီခိုမှု (Codependency) ဟာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ပြဿနာသက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ မိသားစု နှစ်ဖက်စလုံး၊ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်း တစ်ခုလုံးကပါ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပြီး ပြဿနာကို ဖုံးကွယ်ဖို့ ဖိအားပေးတဲ့အထိ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သွားတတ်ပါတယ်။ မိဘအပေါ် ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှု (Filial Piety) ကို အလွန်အမင်း အလေးထားတဲ့ အာရှယဉ်ကျေးမှုမှာ သားသမီးတွေအပေါ် မိဘတွေရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခြယ်လှယ်မှုတွေဟာလည်း မြင်သာထင်သာမရှိတဲ့ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးပုံစံ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒါကို ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တာဝန်ကျေခြင်း ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ဖုံးကွယ်ထားလေ့ ရှိပါတယ်။

ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ သုတေသီတွေရဲ့ လေ့လာချက်တွေ အခိုင်အမာ ရှိပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (World Health Organization - WHO) နဲ့ ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (UNFPA) တို့လို အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း လေ့လာချက်တွေအရ အိမ်ထောင်ဖက်အကြား အကြမ်းဖက်မှု (Intimate Partner Violence - IPV) ကို ခံစားရသူ အများစုဟာ လူမှုရေးအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ အပြစ်တင်ခံရမှုကို ကြောက်ရွံ့တာကြောင့် တရားဝင် တိုင်ကြားလေ့မရှိဘူးဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ လူမှုဗေဒနဲ့ စိတ်ပညာ သုတေသနပြုချက်တွေမှာ အာရှတိုက်က လူတွေဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုတွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲပြီး စိတ်ခံစားမှု ဖိနှိပ်ခြင်း (Emotional Suppression) ကို ပိုမိုအသုံးပြုကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီလို ကာလရှည်ကြာ ဖိနှိပ်ထားမှုတွေကြောင့် စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာတွေသာမက ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်ကိုက်ခဲမှုတွေ၊ သွေးတိုး၊ ဆီးချို စတဲ့ စိတ်နဲ့ကိုယ် ဆက်စပ်ရောဂါ (Psychosomatic Disorders) တွေအဖြစ်ပါ ပြောင်းလဲခံစားရကြောင်း ဆေးပညာဆိုင်ရာ ဂျာနယ်တွေမှာ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာလို စိတ်ပညာရှင်ဆီသွားပြဖို့၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံး (Psychotherapy) ယူဖို့ဆိုတာ အာရှမှာ အခုချိန်ထိ အတားအဆီးတွေ ရှိနေဆဲဖြစ်လို့ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးက ရလာတဲ့ ဒဏ်ရာတွေကို ကိုယ့်ဘာသာ ကျိတ်ပြီး ကုစားနေရတဲ့ အဖြစ်တွေက ပိုများနေတာကို သုတေသန ရလဒ်တွေက မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။

ဘက်မလိုက်ဘဲ အမှန်အတိုင်း ရှုမြင်ကြည့်မယ်ဆိုရင် အာရှယဉ်ကျေးမှုရဲ့ စုပေါင်းဝါဒမှာ အဆိုးချည်းပဲ ရှိနေတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အပြန်အလှန် ရိုင်းပင်းကူညီတတ်တဲ့ အလေ့အထတွေ၊ ခိုင်မာတဲ့ လူမှုကွန်ရက် အထောက်အပံ့ (Social Support Network) တွေဟာ ကျန်းမာတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေမှာဆိုရင် စိတ်ဖိစီးမှုတွေကို လျော့ကျစေနိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး အကာအကွယ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြဿနာတစ်ခုကြုံလာရင် တစ်ယောက်တည်း အထီးကျန် ရင်ဆိုင်စရာမလိုဘဲ အသိုင်းအဝိုင်းက ဝိုင်းဝန်းဖြေရှင်းပေးတဲ့ အားသာချက်တွေ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေး တစ်ခုမှာတော့ အဲဒီ အားသာချက်တွေကပဲ ပြောင်းပြန် အကျိုးသက်ရောက်သွားပြီး အနှိမ်ခံရသူကို ထွက်ပေါက်ပိတ်သွားစေတဲ့ ထောင်ချောက်တစ်ခုလို ဖြစ်သွားစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အာရှနဲ့ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးဟာ အခြေခံအားဖြင့် ပိုဆိုးတယ်လို့ ဆိုတာထက် ယဉ်ကျေးမှုအရ လက်ခံထားတဲ့ အမှားတွေနဲ့ စနစ်တကျ ဖိနှိပ်မှုတွေကြောင့် ရုန်းထွက်ဖို့ ပိုမိုခက်ခဲရှည်ကြာသွားတယ်လို့ ကောက်ချက်ချရင် ပိုပြီး မှန်ကန်ပါလိမ့်မယ်။

တကယ်လက်တွေ့မှာ အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေး (Toxic Relationship) တွေကို ရင်ဆိုင်တဲ့အခါ ပညာရှင်တွေ အတိအကျ လမ်းညွှန်ထားတဲ့ ပထမဆုံးနဲ့ အကြမ်းတမ်းဆုံး အမှန်တရားကတော့ တစ်ဖက်လူကို ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားနေတာတွေကို ချက်ချင်း ရပ်တန်းက ရပ်ပစ်ဖို့ပါပဲ။ စိတ်ပညာမှာ ဒါကို အစွန်းရောက် လက်ခံခြင်း (Radical Acceptance) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီလူဟာ ဘယ်တော့မှ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ ပုံစံမျိုး၊ ကိုယ့်ကို နားလည်ပေးနိုင်တဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို ခါးသီးပေမယ့် လက်ခံလိုက်တာက ဖြေရှင်းနည်းရဲ့ အစမှတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အများစုဟာ ကယ်တင်ရှင်၊ အနှိမ်ခံ၊ နှိပ်စက်သူ ဆိုတဲ့ ဇာတ်ကောင်သုံးမျိုး လှည့်လည်နေတတ်တဲ့ ကာ့ပ်မန်း ပြဿနာတြိဂံ (Karpman Drama Triangle) ထဲမှာ မသိမသာ ပိတ်မိနေတတ်ကြပါတယ်။ တစ်ဖက်လူက ပြဿနာရှာတဲ့အခါ ကိုယ်က ကယ်တင်ရှင် ဝင်လုပ်လိုက်၊ အဆင်မပြေတဲ့အခါ အနှိမ်ခံ ဖြစ်သွားလိုက်နဲ့ သံသရာလည်နေတာကို ဖြတ်တောက်ဖို့ဆိုရင် အဲဒီ တြိဂံထဲကနေ ကိုယ်တိုင် ထွက်ရပ်ပြဖို့ လိုပါတယ်။ ရှင်းရှင်းပြောရရင် သူ့ပြဿနာကို ကိုယ့်ပြဿနာလို ခံစားပြီး ဝင်ရှင်းပေးနေတဲ့ အကျင့်၊ မတရားဘူးဆိုပြီး ပြန်လည်ခုခံ ငြင်းခုံချင်တဲ့ အကျင့်တွေကို လုံးဝ စွန့်လွှတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြင်းခုံတာ၊ အကျိုးအကြောင်းပြ ရှင်းပြတာတွေဟာ အဆိပ်သင့်သူတွေအတွက်တော့ သူတို့ကို အာရုံစိုက်လာအောင် ဆွဲဆောင်နိုင်တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အစာအာဟာရ (Narcissistic Supply) တွေပဲ ဖြစ်နေလို့ပါ။ ဒါကြောင့် ပညာရှင်တွေက ပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ မကြိုးစားဘဲ လက်တွေ့ကျတဲ့ တုံ့ပြန်မှု ကင်းမဲ့ခြင်းတွေနဲ့သာ ရင်ဆိုင်ဖို့ တိုက်တွန်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ အသုံးချဖို့ အကောင်းဆုံးနဲ့ အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းကတော့ မီးခိုးရောင်ကျောက်ခဲ နည်းလမ်း (Grey Rock Method) ကို စနစ်တကျ ကျင့်သုံးခြင်းပါပဲ။ ဒီနည်းလမ်းက အဆိပ်သင့်သူနဲ့ ရှောင်လွှဲလို့မရဘဲ ထိတွေ့ဆက်ဆံရတဲ့ အခြေအနေမျိုးတွေအတွက် အတိအကျ ထုတ်လုပ်ထားတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေကို လမ်းဘေးက ကျောက်ခဲတစ်လုံးလို ဘာစိတ်ဝင်စားစရာမှ မကောင်းအောင်၊ ဘာခံစားချက်မှ မပါအောင် တမင်တကာ ဖန်တီးပစ်တာကို ဆိုလိုတာပါ။ သူတို့က ဒေါသထွက်အောင် ဆွပေးတဲ့အခါ ဖြစ်ဖြစ်၊ စိတ်လှုပ်ရှားစရာ ကိစ္စတွေ လာပြောတဲ့အခါ ဖြစ်ဖြစ် "အင်း"၊ "ဟုတ်တယ်"၊ "မသိဘူး" စတဲ့ တိုတောင်းခြောက်ကပ်တဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ပဲ တုံ့ပြန်ရပါမယ်။ မျက်လုံးချင်းဆုံတာကို ရှောင်ရှားရမယ်၊ ကိုယ်ဟန်အမူအရာ (Body Language) ကိုလည်း တင်းမာမနေဘဲ ပျင်းစရာကောင်းတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖမ်းထားရပါမယ်။ အရေးကြီးဆုံးက ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စတွေ၊ အစီအစဉ်တွေ၊ ဝမ်းနည်း ဝမ်းသာ ဖြစ်ရတဲ့ ခံစားချက်တွေကို လုံးဝ ထုတ်မပြောဖို့ပါပဲ။ အဆိပ်သင့်သူတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အားနည်းချက်နဲ့ ခံစားချက်တွေကို သုံးပြီး ပြန်လည် ခြယ်လှယ် (Manipulate) တတ်တဲ့အတွက် သူတို့ကို သတင်းအချက်အလက် ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်း (Information Diet) က အကောင်းဆုံး အကာအကွယ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်တာ အစပိုင်းမှာ ကိုယ့်ဘက်က အတော်လေး အောင့်အည်းသည်းခံရပေမယ့် အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ တစ်ဖက်လူက ကိုယ့်ဆီကနေ သူလိုချင်တဲ့ စိတ်ခံစားမှု တုံ့ပြန်ချက်တွေ မရတော့တဲ့အတွက် အလိုလို စိတ်ဝင်စားမှု လျော့ကျသွားပြီး အခြား ပစ်မှတ်တစ်ခုကို ပြောင်းလဲရှာဖွေသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ထပ် ပြတ်ပြတ်သားသား လုပ်ရမယ့် အပိုင်းကတော့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်တဲ့ နယ်နိမိတ် (Healthy Boundaries) တွေကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ပြီး ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကာကွယ်ခြင်းပါပဲ။ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်တဲ့အခါ စကားတွေ အများကြီးနဲ့ ရှင်းပြနေစရာ မလိုပါဘူး။ "ဒီကိစ္စကို ငါလက်မခံနိုင်ဘူး"၊ "ဒီလိုပြောတာကို ငါမကြိုက်ဘူး" လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောချလိုက်ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အဆိုးရွားဆုံး ကြုံတွေ့ရမယ့် အဆင့်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကို စိတ်ပညာမှာ အပြုအမူ ရုတ်ခြည်းဆိုးရွားလာခြင်း (Extinction Burst) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကိုယ်က နယ်နိမိတ် စတင်သတ်မှတ်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ အဆိပ်သင့်သူဟာ သူအရင်က သုံးနေကျ ထိန်းချုပ်မှု နည်းလမ်းတွေ အလုပ်မဖြစ်တော့ဘူးဆိုတာ သိသွားတဲ့အတွက် ဒေါသတကြီး ပေါက်ကွဲတာ၊ အပြစ်တင်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် သနားစရာကောင်းအောင် ဟန်ဆောင်ပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျပ်ကိုင်တာ (Emotional Blackmail) တွေကို အဆမတန် ပိုလုပ်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ကိုယ်က နည်းနည်းလေးမှ လျော့မပေးဘဲ ကိုယ့်ရဲ့ မူလဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ကျောက်ဆောင်တစ်ခုလို မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်နေဖို့က အသက်တမျှ အရေးကြီးပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဆိုးရွားလာတဲ့ အပြုအမူတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ချက် အောင်မြင်နေတယ်ဆိုတဲ့ သက်သေပြချက်ပဲ ဖြစ်တယ်လို့ စိတ်ထဲကနေ ခံယူထားရပါမယ်။ ကိုယ်က တစ်ချက်လေး အလျှော့ပေးလိုက်တာနဲ့ သူတို့က ပိုပြီး ဆိုးဆိုးရွားရွား ခြယ်လှယ်ဖို့ အခွင့်အရေး ရသွားမှာကို အမြဲသတိရနေရပါမယ်။

အခြေအနေတွေ အရမ်းဆိုးရွားလာပြီဆိုရင်တော့ ပညာရှင်တွေ အကြံပြုတဲ့ နောက်ဆုံး အဆင့်အနေနဲ့ အဆက်အသွယ် လုံးဝဖြတ်တောက်ခြင်း (No Contact) ဒါမှမဟုတ် မဖြစ်မနေ လိုအပ်မှသာ အနည်းဆုံး ဆက်သွယ်ခြင်း (Low Contact) ကို ရွေးချယ်ရပါမယ်။ ဒီလို ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့အခါမှာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် သိမြင်မှု ကွဲလွဲခြင်း (Cognitive Dissonance) ကို အထူး သတိထား ကိုင်တွယ်ဖို့ လိုပါတယ်။ အဆိပ်သင့်သူရဲ့ ကောင်းခဲ့တဲ့ အချိန်လေးတွေကို ပြန်တွေးပြီး သူလည်း ကောင်းရှာပါတယ် ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည် လှည့်စားတတ်တဲ့ စိတ်ရဲ့ သဘောသဘာဝကို အသိအမှတ်ပြု လက်ခံထားရပါမယ်။ ဒါဟာ အကြမ်းဖက်မှု သံသရာကြောင့် ဦးနှောက်ကနေ အလိုအလျောက် ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ရှင်သန်ရေး ယန္တရား (Survival Mechanism) တစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး အဖြစ်မှန် မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲ သတိပေးနေရပါမယ်။ အထူးသဖြင့် ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကနေ ဝိုင်းဝန်း ဖိအားပေးလာတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးဟာ ဘယ်အရာနဲ့မှ လဲလှယ်လို့ မရဘူးဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်ချက်ကို လက်ကိုင်ထားရပါမယ်။ အပြစ်ရှိသလို ခံစားရတဲ့ စိတ် (Guilt) ကိုလည်း အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးကနေ အမွေရိုက်ခံလိုက်ရတဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး တစ်ခုအနေနဲ့သာ သဘောထားပြီး အချိန်နဲ့အမျှ ကုစားသွားဖို့ လိုပါတယ်။ အဆိပ်သင့်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စွန့်ခွာလာပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်တဲ့ စိတ်ကူးယဉ် အလွမ်းအဆွေးတွေကို တားဆီးနိုင်ဖို့အတွက် သူတို့ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ဆိုးရွားတဲ့ အပြုအမူတွေကို စာရင်းချရေးထားပြီး စိတ်က ပျော့ချင်လာတိုင်း ပြန်ဖတ်တဲ့ နည်းလမ်းဟာလည်း လက်တွေ့မှာ အလွန် အသုံးဝင်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းတွေက ကြမ်းတမ်းတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့် တကယ်တမ်းမှာတော့ ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ဘဝကို ကိုယ်တိုင် ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ ခွဲစိတ်ကုသမှု တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။

အဆုံးသတ်အားဖြင့် အဆိပ်သင့်ဆက်ဆံရေးဆိုတာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အားနည်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာမဟုတ်ဘဲ လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်တွေ ပေါင်းစည်းပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ အာရှယဉ်ကျေးမှုအတွင်းမှာ ဒီလိုဆက်ဆံရေးတွေက ပိုမိုရှည်ကြာတတ်တာဟာ လူတွေ ပိုပြီးအားနည်းလို့ မဟုတ်ဘဲ ထွက်ခွာဖို့ မလွယ်ကူတဲ့ လူမှုရေး ဖိအားတွေကြားမှာ ပိတ်မိနေလို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးဆုံး အမှန်တရားတစ်ခုကတော့ ဘယ်လိုအခြေအနေမျိုးမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် လူတိုင်းဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ထိခိုက်စေတဲ့ ဆက်ဆံရေးထဲမှာ ဆက်လက်ပြီးနေဖို့ တာဝန်မရှိပါဘူး။ နားလည်မှု၊ သည်းခံမှုဆိုတာ အကြမ်းဖက်မှုကို ခွင့်လွှတ်ဖို့အတွက် မဟုတ်သလို ချစ်ခြင်းမေတ္တာဆိုတာလည်း ကိုယ်ကိုယ်ကိုယ် ပျောက်ဆုံးသွားအောင် ပေးဆပ်ရတဲ့ အရာတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ တခါတရံမှာ အရဲရင့်ဆုံး လုပ်ရပ်က ဆက်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ စွန့်ခွာခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ အချိန်ဟာ ရှုံးနိမ့်မှုမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်လိုက်တဲ့ အောင်မြင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ ကျွန်တော်တို့တစ်ယောက်ချင်းစီ လူတိုင်းအားလုံးဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မပျက်စီးစေဘဲ ရှင်သန်နိုင်တဲ့ ဆက်ဆံရေးမျိုးကို ရထိုက်တဲ့သူတွေချည်းဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။