အူကျန်းမာရေး (Gut Health) ဆိုတာ အူလမ်းကြောင်း စနစ်တစ်ခုလုံး ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါတယ်။ အူထဲမှာ ဘက်တီးရီးယား၊ မှို၊ ဗိုင်းရပ်စ် စတဲ့ အဏုဇီဝသက်ရှိ ထရီလီယံချီ နေထိုင်ကြပြီး ဒါကို အူ microbiome လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီ microbiome က အစာချေဖျက်ရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ခံအား၊ နှလုံး၊ ဦးနှောက်၊ စိတ်ခံစားမှု စတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံး ကျန်းမာရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်ပါတယ်။
အူ microbiome ရဲ့ အရေးကြီးမှု နဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေ
အစာချေဖျက်ခြင်း → ဖိုင်ဘာ နဲ့ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ချေဖျက်ပြီး ဗီတာမင် B၊ K နဲ့ short-chain fatty acids (SCFA) ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ ဒါက ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချ၊ ဇီဝဖြည့်စွမ်းမှု ကောင်းစေပါတယ်။
ကိုယ်ခံအား စနစ် → ကိုယ်ခံအား ဆဲလ် ၇၀% ကျော် အူမှာ ရှိပါတယ်။ ကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ က မကောင်းတဲ့ ပိုးမွှားတွေ ကို တိုက်ထုတ်ပြီး ကိုယ်ခံအား အားကောင်းစေပါတယ်။
စိတ်ကျန်းမာရေး → အူနဲ့ ဦးနှောက် ဆက်စပ်မှု (Gut-Brain Axis) ရှိပါတယ်။ အူ ဘက်တီးရီးယားတွေ က serotonin နဲ့ dopamine လို ပျော်ရွှင်မှု ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု နဲ့ ဆက်စပ်ပါတယ်။
နှလုံး နဲ့ ဇီဝဖြည့်စွမ်းမှု → ကိုလက်စထရော ထိန်းချုပ်၊ အင်ဆူလင် ခံနိုင်ရည် ကောင်းစေ၊ အဝလွန်ခြင်း နဲ့ ဆီးချို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။
အူနံရံ ကျန်းမာရေး → ပုံမှန် အူနံရံ က tight junctions နဲ့ တင်းကျပ်နေပြီး အာဟာရ စုပ်ယူ၊ အဆိပ်အတောက် ပိတ်ဆို့ပါတယ်။ မကောင်းရင် အူယိုစိမ့် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
အူကျန်းမာရေး မကောင်းရင် ဖြစ်နိုင်တဲ့ ပြဿနာတွေ
အစာခြေ ပြဿနာ (ဝမ်းချုပ်၊ ဝမ်းလျှော၊ ဖောင်း)။
နာတာရှည် ရောင်ရမ်းရောဂါ၊ ကိုယ်ခံအား ရောဂါ၊ ဆီးချို၊ နှလုံး ရောဂါ။
စိတ်ခံစားမှု ပြဿနာ၊ အရေပြား ရောဂါ။
အူကျန်းမာရေး ကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်နည်းများ
အူ microbiome က တစ်ဦးချင်း ကွဲပြားပြီး အစားအသောက်၊ လှုပ်ရှားမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှု စတဲ့ အချက်တွေ က လွှမ်းမိုးပါတယ်။ အကြံပြုချက်တွေ −
ဖိုင်ဘာ များတဲ့ အစားအစာ စားပါ → ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီး၊ အခွံမာ အစေ့အဆန်တွေ များများ စားပါ။ ဒါက prebiotics ဖြစ်ပြီး ကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယား ကို ကျွေးမွေးပါတယ်။
ဖျော်ရည်ချဉ် အစားအစာ ထည့်ပါ → ဒိန်ချဉ်၊ ကင်ချီ၊ ရှောက်ချိုရည်၊ ပဲနီ စတဲ့ fermented foods က probiotics ပါဝင်ပါတယ်။
ပြုပြင်ထားတဲ့ အစာ နဲ့ သကြား လျှော့ပါ → အဆီ၊ ဆား၊ သကြား များတဲ့ အစာ က မကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယား ကို အားပေးပါတယ်။
လေ့ကျင့်ခန်း ပုံမှန်လုပ်ပါ → လမ်းလျှောက်၊ စက်ဘီး စီး စတဲ့ လှုပ်ရှားမှု က microbiome ကို ကွဲပြားများပြားစေပါတယ်။
စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချ၊ အိပ်ရေးဝဝ အိပ်ပါ → တရားထိုင်၊ အနားယူခြင်း က အူကို ကောင်းကျိုးပေးပါတယ်။
ပဋိဇီဝဆေး မလိုအပ်ဘဲ မသုံးပါ → လိုအပ်ရင်တောင် probiotics နဲ့ တွဲသုံးပါ။
၂၀၂၅ ခုနှစ် သုတေသနတွေ အရ အူ microbiome က ကျန်းမာရေး အတွက် အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ မျိုးစုံ အပင်အခြေခံ အစားအသောက် က အကောင်းဆုံး နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ အူ ပြဿနာ ရှိရင် ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အာဟာရ ပညာရှင်နဲ့ တိုင်ပင်ပါ။ ကျန်းမာပျော်ရွှင်ပါစေ။
No comments:
Post a Comment