"ကမ္ဘာ-၂" အိပ်မက် ပျက်သုဉ်းခြင်း

 "ကမ္ဘာ-၂" အိပ်မက် ပျက်သုဉ်းခြင်း။ TRAPPIST-1 d ဂြိုလ်ရဲ့ အမှန်တရား။

သိပ္ပံပညာလောကမှာ "ကမ္ဘာ-၂" (Earth 2.0) လို့ နာမည်ပြောင်ပေးပြီး မျှော်လင့်ချက် အကြီးမားဆုံး ထားခဲ့ရတဲ့ ဂြိုလ်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ ကမ္ဘာကနေ အလင်းနှစ် ၄၀ ပဲ ဝေးတဲ့ TRAPPIST-1 d ဆိုတဲ့ ကျောက်သားဂြိုလ် (rocky exoplanet) ပါပဲ။

မျှော်လင့်ချက် ဘာလို့ကြီးခဲ့တာလဲ?

ဒီဂြိုလ်ဟာ သူ့ရဲ့နေ (ကြယ်) ကို ပတ်နေတဲ့ လမ်းကြောင်းက "သက်ရှိနေထိုင်နိုင်သောဇုန်" (Habitable Zone) လို့ခေါ်တဲ့ နေရာမှာ ကွက်တိ ရှိနေခဲ့လို့ပါ။ ဆိုလိုတာက အပူသိပ်မများ၊ အအေးသိပ်မများဘဲ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ "ရေ" (liquid water) တည်ရှိနိုင်တဲ့ အနေအထားပါ။ ဒါကြောင့်ပဲ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒီဂြိုလ်ပေါ်မှာ သမုဒ္ဒရာတွေ၊ တိမ်တိုက်တွေ၊ နောက်ဆုံး... သက်ရှိတွေတောင် ရှိမလားလို့ အိပ်မက်ခဲ့ကြတာပါ။

အိပ်မက်ကို ရိုက်ချိုးလိုက်တဲ့ James Webb

ဒါပေမဲ့၊ အခုနောက်ဆုံး အာကာသထဲ လွှတ်တင်ထားတဲ့ James Webb Space Telescope (JWST) ကြီးနဲ့ အသေးစိတ် ထပ်ပြီး လေ့လာလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ မျှော်လင့်ချက်တွေ ပျက်ပြယ်သွားခဲ့ရပါတယ်။

James Webb ဟာ TRAPPIST-1 d သူ့ရဲ့ နေရှေ့က ဖြတ်သွားတဲ့အချိန်၊ သူ့ဆီကလာတဲ့ အလင်းရောင်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး လေထု (Atmosphere) ရှိ၊ မရှိကို ရှာဖွေခဲ့ပါတယ်။ လေထုရှိတယ်ဆိုရင် သက်ရှိတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ မီသိန်း (Methane)၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက် ဆိုဒ်၊ ဒါမှမဟုတ် ရေငွေ့ (Water Vapor) ဓာတ်တွေကို တွေ့ရမှာပါ။

တွေ့ရှိချက်: လုံးဝ... ဘာမှ... မတွေ့ခဲ့ပါဘူး။

ရလာတဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ဒီဂြိုလ်မှာ ထူထဲတဲ့ လေထုလွှာ လုံးဝ မရှိတာကို ပြနေပါတယ်။ ဒါဟာ TRAPPIST-1 d ဂြိုလ်ဟာ ကမ္ဘာလိုမဟုတ်ဘဲ၊ လေထုမရှိတဲ့ လကမ္ဘာလို သက်မဲ့ "ကျောက်တုံးအညိုကြီး" (bare, airless rock) တစ်တုံးပဲ ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။

လေထုမရှိရင် ဘာဖြစ်လဲ?

လေထုဆိုတာ ဂြိုလ်တစ်လုံးအတွက် စောင်တစ်ထည်လိုပါပဲ။

ရေ မရှိနိုင်: လေထုရဲ့ ဖိအားမရှိဘဲနဲ့ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ ရေ (သမုဒ္ဒရာ) တွေ ရှိမနေနိုင်ပါဘူး။ ချက်ချင်း အငွေ့ပျံသွားပါလိမ့်မယ်။

အပူချိန် မငြိမ်: လေထုမရှိရင် နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက်ကျတဲ့နေရာက အရမ်းပူပြီး၊ နေမရတဲ့ အမှောင်ခြမ်းကလည်း သေလောက်အောင် အေးခဲသွားပါလိမ့်မယ်။

သက်ရှိ မရှိနိုင်: ဒီလို အစွန်းရောက်တဲ့ အခြေအနေတွေအောက်မှာ ကျွန်တော်တို့ သိထားတဲ့ သက်ရှိပုံစံတွေ ရှင်သန်နိုင်ဖို့ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး။

မျှော်လင့်ချက် အဆုံးသတ်ပြီလား?

TRAPPIST-1 d အတွက်တော့ "ကမ္ဘာ-၂" ဆိုတဲ့ အိပ်မက်ဟာ တရားဝင် ပြီးဆုံးသွားပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ TRAPPIST-1 ကြယ်စနစ်မှာ ဒီတစ်လုံးတည်း ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ ညီအစ်ကိုတွေဖြစ်တဲ့ TRAPPIST-1 e, f, g နဲ့ h ဂြိုလ်တွေက သူ့ထက် နည်းနည်းပိုဝေးတဲ့ နေရာမှာ ရှိနေပါသေးတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အခုဆိုရင် အဲ့ဒီဂြိုလ်တွေဆီကို James Webb တယ်လီစကုပ်ကို လှည့်ပြီး သူတို့မှာရော လေထု ရှိ၊ မရှိ ဆက်လက် ရှာဖွေဦးမှာပါ။ ဒါကြောင့် သက်ရှိရှာပုံတော်ကြီးကတော့ လုံးဝ မပြီးသေးပါဘူး။

Suggestion: မူလသတင်းအချက်အလက်နဲ့သုတေသနတွေ အပေါ်မူတည်ပြီးအ​ခြေခံဗဟုသုတအဖြစ်ဖတ်ရှူရအဆင်​ပြေအောင်ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။(စိတ်ကျေနပ်မှူမရှိပါက မိမိကိုယ်တိုင်လေ့လာနိုင်စေရန် Sourceများပူတွဲတင်ပြထားပါသည်)

Source:Piaulet-Ghorayeb, C., et al. (2025). Strict Limits on Potential Secondary Atmospheres on the Temperate Rocky Exo-Earth TRAPPIST-1 d. The Astrophysical Journal.