Toxic People တွေဆီက ကိုယ့် Energy တွေကို ဘယ်လိုပြန်ကာကွယ်မလဲ?

 ဖုန်းတစ်လုံးရဲ့ Battery ဟာ မသုံးဘဲနဲ့ အားကုန်သွားရင် တစ်ခုခုမှားနေပြီလို့ ကျွန်​တောတို့ သတ်မှတ်ကြတယ်။ လူ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါ။ တချို့လူတွေနဲ့ စကားပြောပြီးတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်နေကုန် အတူရှိပြီးတဲ့အခါ ဘာအလုပ်မှ ပြင်းပြင်းထန်ထန် မလုပ်ရဘဲနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်စွမ်းအင်တွေ (Mental Energy) ဟာ သုညအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပါတယ်။

ဒါဟာ သင့်ရဲ့ အားနည်းချက်ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ သင့်ဘေးနားမှာ Energy Vampire လို့ခေါ်တဲ့ 'အဆိပ်သင့်စေသူတွေ' ရှိနေလို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ လူတိုင်းကို ချစ်ခင်ဖို့ ကြိုးစားလို့ရပေမယ့်၊ လူတိုင်းကိုတော့ သင့်ရဲ့ အနီးဆုံး စည်းထဲမှာ နေရာပေးဖို့​တော့ မလိုအပ်ပါဘူး။
.

​၁။ Toxic People ဆိုတာ ဘာလဲ?
​
Toxic People (အဆိပ်သင့်စေတတ်သူများ) ဆိုတာ အလွယ်ပြောရရင် ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်၊ အချိန်နဲ့ ခွန်အား (Energy) တွေကို ဆိုးကျိုးပေးနေတဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့နဲ့ ပေါင်းသင်းရတဲ့အခါ ကိုယ့်မှာ Stress တွေ တက်လာမယ်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှု (Self-confidence) တွေ လျော့ကျသွားမယ်၊ နောက်ဆုံး ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ချမ်းသာမှုပါ ပျောက်ဆုံးသွားတတ်ပါတယ်။
​
 အရေးကြီးတဲ့ အချက်: Toxic ဆိုတာ "ဟိုလူက လူဆိုးကြီး၊ လူယုတ်မာကြီး" လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တချို့သူတွေက သူတို့ကိုယ်သူတို့ Toxic ဖြစ်နေမှန်းတောင် မသိတတ်ကြပါဘူး။ ဒါကြောင့် Toxic ဆိုတာ လူကို သတ်မှတ်တာထက် "မကျန်းမာတဲ့ ဆက်ဆံရေး ပုံစံ (Unhealthy Relationship Dynamic)" ကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
.
​
၂။ Toxic People ဖြစ်ကြောင်း သိသာစေသော လက္ခဏာ (၇) ရပ်
​
ဒီအချက်တွေကို ဖတ်ကြည့်ပြီး ကိုယ့်ဘေးနားမှာ ဘယ်သူတွေက ဒီလိုဖြစ်နေလဲဆိုတာ ပြန်ဆန်းစစ်ကြည့်ပါ။

၁။ အမြဲ Negative ဖြစ်နေခြင်း (အဆိုးမြင်လွန်းသူများ)

အရာအားလုံးကို မကောင်းတဲ့ဘက်ကပဲ မြင်တတ်ပါတယ်။ သူတို့နဲ့တွေ့ရင် Complain တက်တာ၊ သူများအကြောင်း အပြစ်ပြောတာကလွဲပြီး ကောင်းတဲ့အကြောင်းအရာ မပါသလောက်ပါပဲ။

• ​ဥပမာ: ရုံးကလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် တစ်ဦးက မနက်ရုံးရောက်တာနဲ့ လမ်းပိတ်တဲ့အကြောင်း၊ ရာသီဥတုပူတဲ့အကြောင်း၊ ဘော့စ်က ဆိုးတဲ့အကြောင်း နေ့တိုင်းညည်းပြနေတာမျိုးပါ။

၂။ Energy စုပ်ယူတတ်ခြင်း (Emotional Drainer)

သူနဲ့ ကော်ဖီသွားသောက်ပြီး ပြန်လာတဲ့အခါ ကိုယ်က အိပ်ရာပေါ်မှာ ၃ နာရီလောက် ပြန်အိပ်ပစ်ချင်လောက်အောင် စွမ်းအင်တွေ ကုန်ခမ်းသွားတတ်ပါတယ်။

• ​ဥပမာ: သူတို့ရဲ့ ပြဿနာတွေကိုချည်း နာရီပေါင်းများစွာ ပြောပြနေပြီး၊ ကိုယ်က ကိုယ့်ပြဿနာလို ခံစားပေးလိုက်ရတဲ့အခါ ကိုယ်တိုင်ပဲ စိတ်ဓာတ်ကျသွားတာမျိုးပါ။
​
၃။ Manipulation (လှည့်ကွက်သုံးခြင်း)

သူတို့က ကိုယ့်ကို အပြစ်ရှိသလို (Guilt) ခံစားရအောင် စကားပြောတတ်ပါတယ်။

• ​ဥပမာ: "နင်ကလည်း ငါ့အတွက် ဒီလောက်လေးတောင် လုပ်ပေးလို့ မရဘူးလား"၊ "ငါက နင့်ကို သူငယ်ချင်းအရင်းကြီး ထင်ထားတာ" ဆိုပြီး ကိုယ် မလုပ်ချင်တဲ့အရာကို အားနာပြီး လုပ်ပေးလာအောင် ဖိအားပေးတာမျိုးပါ။

၄။ Respect မရှိခြင်း (နယ်နိမိတ်ကို မလေးစားခြင်း)

ကိုယ့်ရဲ့အချိန်၊ ကိုယ့်ရဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ Boundaries တွေကို သူတို့ လုံးဝ ဂရုမစိုက်ပါဘူး။

• ​ဥပမာ: ည ၁၁ နာရီကြီး အရေးမကြီးဘဲ ဖုန်းဆက်တာ၊ ကိုယ်က မအားဘူးပြောနေလျက်နဲ့ ဇွတ်လာတွေ့ဖို့ တောင်းဆိုတာမျိုးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
​
၅။ Victim Mindset (အမြဲ သူပဲ အမှားမရှိ၊ သနားစရာကောင်းနေသူ)

ဘယ်ပြဿနာမှာမဆို သူတို့က သားကောင် (Victim) ပါ။ တာဝန်ယူမှု လုံးဝမရှိပါဘူး။

• ​ဥပမာ: Project တစ်ခု မှားသွားရင်လည်းအခြားသူကြောင့်၊ ရည်းစားနဲ့ပြတ်ရင်လည်း ရည်းစားက ဖောက်ပြန်လို့ စသဖြင့် အမြဲတမ်း သူများအလွဲတွေချည်းပါပဲ။ သူ့ကိုယ်သူ ပြန်သုံးသပ်တာ မရှိပါဘူး။

၆။ Jealousy / Comparison (မနာလိုခြင်းနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ခြင်း)

သူတို့က ကိုယ့်ရဲ့ အောင်မြင်မှုကို ရိုးသားစွာ မပျော်ပေးနိုင်ဘူး။

• ​ဥပမာ: ကိုယ် ရာထူးတိုးတယ်လို့ ဝမ်းသာအားရ ပြောပြတဲ့အခါ "အေးပါ ကံကောင်း တယ်​နော်" လို့ တုံ့ပြန်တာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် "ဟိုတစ်ယောက်က ကိုယ်ပိုင်အလုပ်နဲ့ သူ​ဌေးဖြစ်သွားတယ်" ဆိုပြီး ချက်ချင်း တခြားသူနဲ့ ယှဉ်ပြတာမျိုးပါ။

၇။ Control လုပ်ချင်ခြင်း (ထိန်းချုပ်လိုခြင်း)

ကိုယ့်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ဝင်စွက်ဖက်ပြီး သူတို့ပြောတဲ့အတိုင်းပဲ လုပ်စေချင်ကြပါတယ်။

• ​ဥပမာ: "နင် အဲ့လူတွေနဲ့ မပေါင်းနဲ့"၊ "ဒီလိုအလုပ်မျိုး မလုပ်နဲ့၊ ငါပြောတာပဲ နားထောင်" ဆိုပြီး ကိုယ့်ရွေးချယ်ခွင့်တွေကို ဝင်ချုပ်ကိုင်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
​
​Insight: "သူတို့တွေ ပြောင်းလဲသွားမလား ဆိုတာထက် — ကိုယ်က ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲ ဆိုတာက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။"
.

​၃။ ဘာကြောင့် Toxic People တွေနဲ့ ကပ်နေရသလဲ?

​ဒါဆိုရင် ဒီလိုလူတွေကို ဘာလို့ ခွာမချနိုင်ဘဲ ဆက်ပေါင်းနေကြတာလဲ?

• ​အားနာစိတ်: ဒီစိတ်က မြန်မာ​တွေရဲ့အားနည်းချက်ပါ။ "ငါကတော့ အားနာလို့ကွာ" ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အဆိပ်သင့်ခံနေတတ်ပါတယ်

• Loneliness: အထီးကျန်မှာ ကြောက်လို့၊ သူငယ်ချင်း မရှိတော့မှာ ကြောက်လို့ တစ်ယောက်တည်း မနေချင်တာကြောင့် ဆက်ပေါင်းနေခြင်း။

• ​Hope they will change: "တစ်နေ့တော့ သူနားလည်လာပြီး ပြောင်းလဲသွားမှာပါ" ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက် အမှားကြီးနဲ့ စောင့်နေခြင်း။

• ​Low self-worth: ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားမှု နည်းပြီး "ငါက ဒီလိုဆက်ဆံခံရလည်း ထိုက်တန်ပါတယ်လေ" လို့ လက်ခံထားခြင်း။
​.

၄။ Toxic People ကို ဘယ်လို ကိုင်တွယ်မလဲ? (Practical Solutions)

​လက်တွေ့ကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်း (၅) သွယ်ကတော့ -

၁။ Boundaries (နယ်နိမိတ်) သတ်မှတ်ပါ ကိုယ့်မှာ Limit မရှိရင် အမြဲ အခွင့်အရေးယူ ခံရပါလိမ့်မယ်။ အလုပ်ကိစ္စဆို ရုံးချိန်ပြင်ပ ဖုန်းမကိုင်တာ၊ ပိုက်ဆံမချေးချင်ရင် ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းတာမျိုး လုပ်ရပါမယ်။

၂။ Distance ထားပါ (Emotionally / Physically) ချက်ချင်းကြီး ဖြတ်ပစ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ရင် အဆင့်လိုက် ခွာပါ။ အရမ်းရင်းနှီးသူ (Close) အဆင့်ကနေ ရိုးရိုးခင်သူ (Normal) အဆင့်၊ အဲဒီကနေ ခပ်ခွာခွာ (Distant) အဆင့်ကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချသွားပါ။

၃။ Over-explain မလုပ်ပါနဲ့ သူတို့ကို ငြင်းတဲ့အခါ အကြောင်းပြချက်တွေ အရှည်ကြီး ရှင်းပြမနေပါနဲ့။ "ဆောရီး ငါ မအားလို့ မလိုက်တော့ဘူး" ဆိုတဲ့ ရှင်းလင်းပြတ်သားတဲ့ "No" ကိုပဲ သုံးပါ။

၄။ Engage မဖြစ်အောင် ထိန်းပါ သူတို့ ဖန်တီးတဲ့ Drama ဇာတ်လမ်းတွေထဲ မဝင်ပါနဲ့။ မလိုအပ်ဘဲ ငြင်းခုံခြင်း (Argument) ကို ရှောင်ပါ။ သူတို့က ပြဿနာရှာချင်ရင်တောင် "အင်း"၊ "ဟုတ်တယ်" လောက်ပဲ ခပ်ပေါ့ပေါ့ တုံ့ပြန်လိုက်ပါ။

၅။ Support System တည်ဆောက်ပါ ကိုယ့်ကို ခွန်အားဖြစ်စေတဲ့၊ စိတ်ထားကျန်းမာတဲ့ (Healthy People) လူတွေနဲ့ ပိုပြီး နီးနီးကပ်ကပ် နေပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ စွမ်းအင်တွေကို ကောင်းတဲ့နေရာမှာ ပြန်ဖြည့်ပါ။
​.

၅။ Leadership Perspective (ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်၏ အမြင်)
​
သင်က လုပ်ငန်းခွင်မှာ Leader တစ်ယောက်ဖြစ်နေရင် Toxic Behavior တွေကို လုံးဝ Tolerate (သည်းခံခွင့်လွှတ်) မလုပ်သင့်ပါဘူး။ ပန်းသီးတစ်လုံး ပုပ်နေရင် တစ်ခြင်းလုံး ကူးစက်တတ်သလိုပဲ၊ Toxic ဖြစ်တဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ဦးက တစ်ဖွဲ့လုံးရဲ့ Team Culture ကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်အဖွဲ့သားတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားကို ကာကွယ်ဖို့က ခေါင်းဆောင်ရဲ့ တာဝန်ပါ။
​
အမြဲ သတိရပါ : “You don’t fix toxic people — you manage exposure.” (သင်က Toxic ဖြစ်နေတဲ့သူတွေကို လိုက်ပြင်ပေးရမယ့်သူ မဟုတ်ဘူး။ သူတို့ဆီက အဆိပ်တွေ ကိုယ့်ဆီမကူးစက်အောင် အထိအတွေ့ကို ထိန်းချုပ်ရမယ့်သူပါ။)
.

၆။ ထားရှိရမည့် အရေးကြီးဆုံး Mindset

• ​လူတိုင်းကို ကယ်တင်ဖို့ မလိုပါဘူး။ ကိုယ်က ကယ်တင်ရှင် (Savior) မဟုတ်ပါဘူး။

• ​ကိုယ့်စိတ်ချမ်းသာမှုကို အရင်ကာကွယ်ပါ။ ကိုယ်တိုင် စိတ်ကျန်းမာနေမှ တခြားအရာတွေကို ဆက်လုပ်နိုင်မှာပါ။

• ​Walking away is also a decision. ထွက်သွားခြင်း (သို့) ရှောင်ဖယ်ခြင်းဆိုတာ အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။
​
နိဂုံးချုပ် (Conclusion)
​
လူတိုင်းကို ​ပြောင်းလဲ​ပေးဖို့ အတင်း မကြိုးစားပါနဲ့။ တချို့လူတွေက ပြောင်းလဲဖို့ ဆန္ဒမရှိတာကြောင့် သင်ဘယ်လောက်ပဲ စေတနာထားထား နောက်ဆုံးမှာ သင်ပဲ အားအင်ကုန်ခမ်းကျန်ရစ်ပါမယ်။

Toxic People တွေကို ဘဝထဲကနေ ရှောင်ဖယ်တာ၊ ဖယ်ထုတ်တာဟာ မတော်တဆ ဖြစ်လာတဲ့ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့စိတ်ချမ်းသာမှုအတွက် တမင်ရွေးချယ်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (Intentional choice) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

Toxic ဖြစ်တဲ့သူတွေဆီက ခပ်ခွာခွာနေဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်တာဟာ သင့်ဘဝအတွက် သင်ပေးနိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး လက်ဆောင်တစ်ခုပါပဲ။

သင့်ဘဝကို ဘယ်သူတွေနဲ့ ဖြတ်သန်းမလဲဆိုတာက သင့်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး အရည်အချင်းတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတာ မမေ့ပါနဲ့။

​သင့်ဘေးနားက Energy Vampire တွေကို ဒီနေ့ကစပြီး သတိထား ဖယ်ရှားကာ သင့်ရဲ့ တန်ဖိုးရှိတဲ့ စိတ်ချမ်းသာမှုကို ကာကွယ်လိုက်ပါ။

-------

Zar Ni Kyaw – Leadership & People Skills Coach

Be the Better You.