လီအက်တီးယန်း (Lee Ek Tieng) ကို ထူးခြားစေတဲ့အချက်က ကျရှုံးနိုင်ခြေတွေကို ဖယ်ရှားပေးတဲ့ ခေါင်းဆောင်

 စင်ကာပူနိုင်ငံရဲ့ မြစ်ချောင်းတွေဟာ ငါးတောင် အသက်မရှင်နိုင်လောက်အောင် ညစ်ပတ်ပေရေခဲ့တဲ့ အချိန်တစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ လူတစ်ယောက်ဟာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ရတဲ့ အခြေအနေကို ဆယ်နှစ်အတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ တာဝန်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။

ဒီနေ့ခေတ် လူတော်တော်များများကတော့ သူဟာ ဘယ်သူလဲဆိုတာ မသိကြတော့ပါဘူး။

သူ့နာမည်က လီအက်တီးယန်း (Lee Ek Tieng) ဖြစ်ပါတယ်။

တကယ်လို့သာ သူ ကျရှုံးခဲ့မယ်ဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် စင်ကာပူနိုင်ငံရဲ့ အသွင်အပြင်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အနံ့အသက်တွေဟာ အခုလို ရှိနေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

သူ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဘဝထဲကို စတင်ဝင်ရောက်ချိန်မှာ စင်ကာပူဟာ အခုခေတ်လူတွေ စံနမူနာထားရတဲ့ ပြောင်လက်တောက်ပနေတဲ့ မြို့ပြကြီး မဟုတ်သေးပါဘူး။ လူဦးရေထူထပ်ပြီး အရာရာဟာ အားနည်းချက်တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေကာ ရှင်သန်နိုင်ဖို့အတွက် နည်းလမ်းရှာနေရဆဲ အခြေအနေပါ။ မိလ္လာစနစ်တွေဟာ စနစ်တကျ မရှိသလို၊ အမှိုက်တွေကိုလည်း မြင်ကွင်းကွယ်ရာမှာ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ မြစ်ချောင်းတွေဟာလည်း တခြားရွေးချယ်စရာ မရှိတာကြောင့် အမှိုက်စွန့်ပစ်ရာ မြောင်းကြီးတွေလို ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။

ဒါဟာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြဿနာသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအတွက် ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်သလို၊ နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အချိန်မရွေး ပေါက်ကွဲနိုင်တဲ့ ဗုံးတစ်လုံးလိုပါပဲ။

မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာနဲ့ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကျွမ်းကျင်သူအဖြစ် လေ့ကျင့်ထားတဲ့ "လီ" ဟာ ဒီအန္တရာယ်ကို စောစောစီးစီး မြင်ခဲ့ပါတယ်။ မြို့ပြတွေဟာ သတင်းခေါင်းကြီးပိုင်းမှာပါတဲ့ ကပ်ဘေးတွေကြောင့် ပြိုလဲတာထက်စာရင်၊ ဘယ်သူမှ ဂရုမစိုက်ချင်ကြတဲ့ အညစ်အကြေး၊ ရေဆိုးနဲ့ ညစ်ညမ်းမှုတွေကနေ တဖြည်းဖြည်းချင်း ပုပ်ဆွေးပြီး ပျက်စီးသွားတတ်တယ်ဆိုတာ သူ နားလည်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူဟာ တခြားခေါင်းဆောင်တွေ မလုပ်ချင်တဲ့ နေရာကနေ စတင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "မြေအောက်" မှာပါ။

၁၉၅၈ ခုနှစ်မှာ အင်ဂျင်နီယာ လူငယ်လေးတစ်ဦးအဖြစ် လီဟာ စင်ကာပူရဲ့ ပထမဆုံး မိလ္လာစနစ် မဟာဗျူဟာ (Sewerage Master Plan) ကို ရေးဆွဲခဲ့ပါတယ်။ ရောဂါဘယနဲ့ အနံ့အသက်တွေ မြို့ကို မလွှမ်းမိုးခင် အညစ်အကြေးတွေကို ဘယ်လိုစုဆောင်းမလဲ၊ ဘယ်လိုသန့်စင်မလဲဆိုတာကို သူ စနစ်တကျ ပုံဖော်ခဲ့တာပါ။ ဒါဟာ နည်းပညာဆန်ပြီး ဂုဏ်ရောင်ပြစရာ မရှိတဲ့ အလုပ်မျိုးပါ။ ဘယ်သူ့ရဲ့ လက်ခုပ်သံကိုမှ မရခဲ့ပါဘူး။

ပိုက်လိုင်းတွေ၊ သန့်စင်စက်ရုံတွေနဲ့ ခက်ခဲတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေသာ ရှိခဲ့ပါတယ်။

၁၉၇၀ မှာ ညစ်ညမ်းမှု တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (Anti-Pollution Unit) ရဲ့ ပထမဆုံး အကြီးအကဲ ဖြစ်လာတဲ့အခါ အဖွဲ့ဝင်ဆိုလို့ ၃ ယောက်ပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ စင်ကာပူရဲ့ တစ်ခုတည်းသော ပတ်ဝန်းကျင် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ပါ။ လီဟာ ညစ်ညမ်းမှု ထိန်းချုပ်ရေး ပညာရပ်တွေကို နိုင်ငံခြားမှာ သွားရောက်လေ့လာပြီး ပြန်လာတဲ့အခါမှာတော့ ကုန်ကျစရိတ်များပြီး လူကြိုက်နည်းမယ့် အကြံဉာဏ်တွေကို တင်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဗဟိုမိလ္လာစနစ် သန့်စင်မှု၊ တင်းကျပ်တဲ့ အမှိုက်ထိန်းချုပ်မှုနဲ့ ရေရှည်အခြေခံ အဆောက်အအုံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေဟာ ချက်ချင်း အကျိုးအမြတ် မမြင်ရတာကြောင့် အတိုက်အခံတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ သူကတော့ တွန်းအားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။

၁၉၇၂ ခုနှစ်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ပထမဆုံး အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာတော့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေဟာ ပိုပြီး မြန်ဆန်လာပါတယ်။

သူဟာ ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ မိလ္လာစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး အဆင့်မီ မိလ္လာကွန်ရက်ကို အစားထိုးခဲ့ပါတယ်။ မိလ္လာသန့်စင်စက်ရုံသစ် ၄ ရုံကို တည်ဆောက်စေခဲ့ပါတယ်။ နောက် ၈ နှစ်အတွင်းမှာ စင်ကာပူဟာ မိလ္လာစနစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့အတွက် စင်ကာပူဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံအထိ သုံးစွဲခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ငယ်ရွယ်သေးတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုအတွက် မယုံနိုင်လောက်အောင် များပြားတဲ့ ပမာဏပါ။

ဒါတင်မကသေးဘဲ အမှိုက်တွေကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးတဲ့စနစ်ကိုလည်း သူ တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံပြင်ပ အာရှရဲ့ ပထမဆုံး အမှိုက်မီးရှို့စက်ရုံကို တည်ဆောက်ဖို့ ခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်။

ဒီလို ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ဘယ်သူကမှ ထောက်ခံချီးကျူးခြင်း မပြုခဲ့ကြပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီလို မဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့ မြို့ပြတွေဟာ ပုပ်ဆွေးသွားဖို့ပဲ ရှိပါတယ်။

သူ့ရဲ့ ဂုဏ်ဒြပ်ကို သတ်မှတ်ပေးမယ့် စိန်ခေါ်မှုကြီး ရောက်လာခြင်း

၁၉၇၇ ခုနှစ်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် လီကွမ်ယုက လီအက်တီးယန်းကို စင်ကာပူမြစ်နဲ့ Kallang Basin ကို (၁၀) နှစ်အတွင်း သန့်ရှင်းအောင် လုပ်ဖို့ လူသိရှင်ကြား စိန်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မြစ်တွေဟာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတွေ သေဆုံးပြီး အနံ့အသက်တွေကလည်း လေထဲမှာ ပုပ်စော်နံနေတာပါ။ ဒီမြစ်တွေကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်မယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ လူရယ်စရာတောင် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ "လီ" ဟာ ငြင်းဆန်ခြင်း မပြုခဲ့ပါဘူး။ သူဟာ အလုပ်နဲ့ သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။

မြစ်ထဲက ကုန်တင်လှေတွေကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပါတယ်။ လမ်းဘေးဈေးသည်တွေနဲ့ ကျူးကျော်နေထိုင်သူတွေကို နေရာရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ စက်ရုံတွေကို စည်းကမ်းတကျ သန့်ရှင်းစေပြီး စည်းကမ်းမလိုက်နာတာတွေကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ပါတယ်။ မြစ်ကြမ်းပြင်က အဆိပ်သင့်နေတဲ့ ရွှံ့ညွန်တွေကို တူးထုတ်ပြီး သဲတွေနဲ့ အစားထိုးခဲ့ပါတယ်။

တစ်ပတ်အတွင်းမှာပဲ အနံ့အသက်တွေ ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ စီမံကိန်းပြီးဆုံးချိန် (ကုန်ကျစရိတ် ဒေါ်လာသန်း ၃၀၀ ခန့်) မှာတော့ မြစ်ထဲကို ငါးတွေ ပြန်ရောက်လာပါပြီ။

၁၉၈၇ ခုနှစ် မြစ်ချောင်းသန့်ရှင်းရေး အထိမ်းအမှတ်ပွဲမှာ လီအက်တီးယန်းနဲ့ သူ့အဖွဲ့ကို ကတိပေးထားတဲ့အတိုင်း ရွှေတံဆိပ်တွေ ချီးမြှင့်ခဲ့ပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာ လီကွမ်ယုက "လီအက်တီးယန်းသာ မရှိခဲ့ရင် သန့်ရှင်းစိမ်းလန်းတဲ့ စင်ကာပူဆိုတာ ရှိလာမှာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ချီးမွမ်းစကားသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး၊ အမှန်တရားကို ဖော်ပြခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

မြစ်ချောင်းသန့်ရှင်းရေးကို လုပ်ဆောင်နေစဉ်မှာပဲ လီဟာ PUB (အများပြည်သူဆိုင်ရာ အသုံးဆောင်ပစ္စည်းများ ဘုတ်အဖွဲ့) ကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ရေဖူလုံရေးဆိုတဲ့ ကြီးမားတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ပါတယ်။

စင်ကာပူဟာ ရေအတွက် တခြားသူတွေအပေါ်မှာပဲ လုံးလုံးလျားလျား မှီခိုနေမယ်ဆိုရင် ရှင်သန်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သူ သိပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူဟာ Tan Gee Paw နဲ့ ပူးပေါင်းပြီး နိုင်ငံရဲ့ ရေလိုအပ်ချက် အနည်းဆုံး ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ထုတ်လုပ်နိုင်ဖို့ ပထမဆုံး "ရေမဟာဗျူဟာ" ကို ရေးဆွဲခဲ့ပါတယ်။

အသုံးပြုပြီးသားရေကို ပြန်လည်သန့်စင်တဲ့ နည်းပညာဟာ အဲဒီအချိန်မှာ အလွန်ဈေးကြီးနေသေးတာကြောင့် အစပိုင်းမှာ ရေလှောင်ကန်တွေပေါ်မှာပဲ အာရုံစိုက်ခဲ့ပါတယ်။ နည်းပညာတွေ ရင့်ကျက်လာတဲ့အခါမှာတော့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာတွေသုံးပြီး ရေသန့်စင်မှုကို သူ ခွင့်ပြုပေးခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လီဟာ အင်ဂျင်နီယာတွေ မေ့နေတတ်တဲ့ အချက်တစ်ခုကို နားလည်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "လူတွေဟာ သင်္ချာညီမျှခြင်းတွေကို သောက်တာမဟုတ်ဘူး၊ သူတို့ ယုံကြည်တဲ့ အရာကိုပဲ သောက်တာ" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။

ဒါကြောင့် သူဟာ ပြန်လည်သန့်စင်ထားတဲ့ ရေကို လူတွေ မကြောက်ရွံ့သွားအောင် NEWater ဆိုတဲ့ နာမည်ကို ပေးခဲ့ပါတယ်။ "New" (အသစ်) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ကြားနေဆန်ပြီး ရေရဲ့အရင်းအမြစ်ထက် စိတ်ဝင်စားမှုကို ပိုဖြစ်စေပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ NEWater ဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးက အတုယူရတဲ့ စံနမူနာဖြစ်နေပါပြီ။

လီရဲ့ လုပ်ငန်းသက်တမ်းဟာ နောက်ပိုင်းမှာ ဘဏ္ဍာရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ Temasek နဲ့ GIC စတဲ့ ထိပ်တန်းနေရာတွေအထိ ရောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ဗီဇကတော့ မပြောင်းလဲပါဘူး။

အားနည်းချက်ကို ရှာပါ။

စောစောစီးစီး ပြင်ပါ။

"မျှော်လင့်ချက်" တစ်ခုတည်းအပေါ်မှာပဲ မမူတည်တဲ့ စနစ်တွေကို တည်ဆောက်ပါ။

သူဟာ အငြိမ်းစားယူပြီးတဲ့ နောက်ပိုင်းမှာတောင် ပေါ့ဆမှုကို သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေဟာ သိပ်ပြီး ဘေးကင်းရာကိုပဲ ရွေးချယ်လာကြမှာ၊ အမှန်တရားကို တင်ပြဖို့ ကြောက်ရွံ့လာကြမှာကို သူ စိုးရိမ်ခဲ့ပါတယ်။

လီအက်တီးယန်းကို ထူးခြားစေတဲ့အချက်ကတော့ သူဟာ လူအုပ်ကြီးကို ဆွဲဆောင်စည်းရုံးတဲ့ ခေါင်းဆောင်မျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ကျရှုံးနိုင်ခြေတွေကို ဖယ်ရှားပေးတဲ့ ခေါင်းဆောင်မျိုး ဖြစ်နေတာပါပဲ။ သူဟာ လူကြိုက်များဖို့ကို မလိုက်စားဘဲ ခိုင်ခံ့တည်တံ့ဖို့ကိုပဲ အဓိကထားခဲ့ပါတယ်။

တကယ့်တိုးတက်မှုဆိုတာ လှလှပပ မမြင်ရခင်မှာ အနံ့အသက်ဆိုးတွေနဲ့ စတင်တတ်တယ်ဆိုတာ သူ နားလည်ခဲ့ပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်မှုဆိုတာ တခြားသူတွေ ရှောင်ဖယ်နေတဲ့ အညစ်အကြေးတွေထဲကို တည့်တည့်တိုးဝင်သွားဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မြို့ပြတွေဟာ စိတ်ကူးယဉ် အိပ်မက်တွေကြောင့်တင် ရှင်သန်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တခြားသူတွေ လျစ်လျူရှုထားတဲ့ အရာတွေကို သန့်ရှင်းပေးမယ့်သူ ရှိနေလို့သာ ရှင်သန်နေတာပါ။ သင့်ခြေထောက်အောက်က ပိုက်လိုင်းတွေ၊ သင့်ဖန်ခွက်ထဲက ရေတွေနဲ့ အနံ့အသက် ကင်းစင်သွားတဲ့ မြစ်တွေဟာ အလိုလို ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။

အဲဒါတွေကို သင် သတိမထားမိတာဟာ "လီ" ရဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ခေါင်းဆောင်မှုဟာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ကြွားဝါခြင်း မရှိဘဲ၊ အရာရာဟာ အမှားအယွင်း မရှိအောင် နောက်ကွယ်ကနေ တိတ်တဆိတ် လုပ်ဆောင်ပေးသွားခြင်းသာ ဖြစ်လို့ပါပဲ။