ကိုယ့်ကို လူတွေနားလည်ဖို့ထက် လူတွေကို ကိုယ်ကနားလည်ဖို့

 အခုနောက်ပိုင်း ကိုယ့်ကို လူတွေနားလည်ဖို့ထက် လူတွေကို ကိုယ်ကနားလည်ဖို့ပဲ ကြိုးစားလာမိတယ်။ နည်းနည်းနားရှုပ်သွားမယ်ထင်ပါတယ်။ စာလေးဆုံးအောင်ဖတ်ပြီးရင် တစ်ခုခုတော့ သဘောပေါက်သွားပါလိမ့်မယ်။

လူဆိုတာ social animal တွေဖြစ်တယ်လို့ ကြားဖူးတယ်။ တနည်းအားဖြင့် အသိုင်းအဝိုင်းအဖွဲ့အစည်းနဲ့နေတတ်ကြတဲ့ သတ္တဝါတွေပေါ့။ တရားရှာကြတဲ့သူတော်စင်တွေလောက်ကလွဲရင် တကိုယ်ရေမနေတတ်ကြတဲ့သက်ရှိတွေပါ။ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ဆက်သွယ်မှ၊ နီးစပ်နေကြမှ ကိုယ်စိတ်နှလုံး သုံးပါးစလုံးလုံခြုံကြတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ။

Social animal တွေဆိုပေမယ့်လည်း ပေါင်းသင်းဆက်ဆံကြရတဲ့အခါမှာတော့ အမြဲတမ်းချောမွေ့နေတာမျိုး မဟုတ်ပြန်ဘူး။ တကြိမ်မဟုတ်တကြိမ်မှာတော့ ထိတွေ့ပွတ်တိုက်မှုလေးတွေကရှိတတ်ကြစမြဲ။ အဲ့ဒီလိုအခါမျိုးမှာလည်း စိတ်ထားပုံခြင်းတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက်မတူကြဘူးပေါ့။ ကိုယ့်စိတ်ကိုယ် ထိန်းကြောင်းပုံ၊ စီမံပုံက ကွာခြားကြတယ်။

အခုနောက်ပိုင်း ကျွန်တော့်ရဲ့စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင်သတိထားမိလာတဲ့ အားနည်းချက်ကြီးကြီးနှစ်ခုရှိတယ်။ တစ်ခုက Perfectionism နဲ့ နောက်တစ်ခုတော့ Self-consciousness ပါ။ အခုက ပြောနေတဲ့ အကြောင်းအရာက Self-consciousness နဲ့ နည်းနည်းဆိုင်တော့ ဒီအကြောင်းလေး နည်းနည်းထည့်ပြောပါမယ်။

Self-consciousness ဆိုတာကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ အပြုအမူ၊အပြောအဆို၊ အနေအထိုင်တွေအားလုံးကို ကိုယ့်ရဲ့ မသိစိတ်မှာရော၊ သိစိတ်မှာရော တချိန်လုံး သတိထားနေပြီး စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်နေတဲ့စိတ်ပေါ့။ ဥပမာ။ ။”ငါ ဒီစကားပြောလိုက်တာ မှားများသွားသလား။” “ငါ ဒီလိုပြောလိုက်လို့ တစ်မျိုးများထင်သွားကြမလား။” “ငါ့အပြုအမူတွေကြောင့် ငါ့ကိုဘယ်လိုများသတ်မှတ်ကြမလဲ။” ဆိုတဲ့အတွေးတွေပေါ့။ အဲ့ဒီအတွေးတွေက အတော်လေးဒုက္ခပေးပါတယ်။

စကားတွေအများကြီးပြောဖြစ်သွားတဲ့အခါ၊ social event မှာ လူတွေအများကြီးနဲ့ ဆက်ဆံပြီးတဲ့အခါတိုင်း နောင်တတွေနဲ့ ပြန်လာရတတ်တာ self-conscious အရမ်းဖြစ်တဲ့လူတွေရဲ့ လက္ခဏာပါ။ “နောက်တခါဆိုရင် လူများတဲ့ပွဲတွေရှောင်တော့မယ်” “ဒီ အဖွဲ့အစည်းမှာမနေချင်တော့ဘူး” ဆိုတဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကနေတဆင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် Introvert လို့သတ်မှတ်လိုက်ကြတာပါပဲ။ Extrovert တွေက social event တွေကနေ သူတို့ရဲ့ battery ပြန်အားပြည့်တယ်ဆိုရင် Introvert တွေကတော့ social event တွေပြီးတိုင်း battery အားပိုပြီး ကုန်သွားသလိုတောင်ခံစားရတယ်။ ဒါကြောင့် Self-consciousness နဲ့ Introvert က တနည်းနည်းနဲ့တော့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

Self-consciousness များလာတဲ့အခါ လူဟာ social confidence တွေ ပျောက်လာတယ်။ အဆိုးဆုံးကတော့ personal identity / personal traits တွေကိုပါစွန့်ပြီး self-respect ပါ ပျောက်သွားတဲ့အထိပါပဲ။ ကိုယ့်ကို တမျိုးအထင်ခံရမှာစိုးတာနဲ့ပဲ လူတိုင်းနဲ့ အဆင်ပြေအောင် ကိုယ့်ရဲ့မူလအကျင့်စရိုက်လေးတွေ ဖုံးကွယ်တတ်လာတယ်။ စိတ်ခံစားမှုလေးတွေမျိုသိပ်တတ်လာတယ်။ ကိုယ်ဘာလဲဆိုတာကို ရှေ့တန်းမတင်တော့ဘဲ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစစ်စည်းကိုကိုယ်တိုင် ချိုးဖျက်ပေးလိုက်တယ်။ အစိုးရိမ်လွန်မှုကြောင့် လုပ်မိတဲ့အမှားတွေပေါ့။ ဒီလိုနဲ့ သူများအတွက်စဥ်းစားရင်း ကိုယ့်အပေါ်မှာထားရှိတဲ့ self-respect ပါပျောက်သွားတဲ့အထိပါပဲ။

တကယ်တော့ self-conscious သမားတွေစိုးရိမ်သလောက် ဘယ်သူကမှ ကိုယ့်အကြောင်းကို တချိန်လုံးတွေးမနေကြပါဘူး။ သူတို့လည်းသူတို့အကြောင်းချင်းရာတွေနဲ့သူတို့ ကိုယ့်အကြောင်းကိုတွေးနေဖို့ အချိန်မရှိဘူးရယ်။ သူတို့အထင်အမြင်ကို အလေးထားလွန်းတော့ ကိုယ့်မှာလည်း ထင်ပိုင်ခွင့်၊ မြင်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်ဆိုတာကိုပါ မေ့သွားတယ်။ နည်းနည်းလောက် အကြောတင်းကြည့်ပါ။ သူတို့ကိုယ့်ကို မကောင်းမြင်လည်းမြင်ပေါ့။ ငါလည်း နင်တို့ကိုအကောင်းမမြင်ပါဘူးဆိုတာမျိုး ကိုယ်လည်းတွေးလို့ရတယ်လေ။ ဟုတ်တယ်မလား။ (လူ့ဂွစာဖြစ်ဖို့ နည်းလမ်းပေးနေတာမဟုတ်ဘူးနော် . . အဲ့ဒီထက်ကောင်းတဲ့နည်းရှိတယ်။ အောက်မှဆက်ဖတ်ကြည့်)

ကျွန်တော်ကို self-consciousness ကနေ တဖြည်းဖြည်းလွတ်မြောက်သွားစေခဲ့တဲ့ စိတ်ထားတစ်ခုက လူတွေက ကိုယ့်ကိုနားလည်ဖို့ထက်၊ လူတွေကို ကိုယ်ကနားလည်ဖို့ ပိုပြီးကြိုးစားခြင်းပါ။ သူတို့ ကိုယ့်အပေါ်မှာဘယ်လိုထင်မှာလဲဆိုတာကို သိပ်စိတ်မပူတော့ဘူး။ သူတို့အထင်လွဲမှာစိုးလို့ ကိုယ့်ကြောင်းကို သူတို့အမှန်မြင်အောင်၊ နားလည်လာအောင်လည်း မကြိုးစားတော့ဘူး။ လူတွေက အခြားလူတစ်ယောက်အပေါ်မှာ သူတို့ပုံဖော်ရှုမြင်ထားတဲ့ ပုံရိပ်က ရှိနေနှင့်ပြီးသား။ အဲ့ဒီပုံရိပ်ကို ပြောင်းဖို့က အတော်လေးခက်တယ်။ ခင်ဗျားတောင်မသိတဲ့ ခင်ဗျားရဲ့ အကျင့်စရိုက်တွေ၊ အခြားဇာတ်ကောင်ပုံစံမျိုးတွေက သူတို့စိတ်မှာရော၊ ခင်ဗျားကွယ်ရာ သူတို့နှုတ်ဖျားမှာရော ရှိနေကြပြီးသား။ ကျွန်တော်ဆို ပြန်ကြားရတဲ့အခါမှာ အံ့သြလွန်းလို့ ရယ်တောင်မရယ်နိုင်ဘူး။ ကိုယ်တောင်မသိတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေလေ . . ။

ပြီးတော့ ကိုယ်က ဘယ်လောက်ကောင်းပေးပေး၊ ဘယ်လောက်အနစ်နာခံခံ၊ ဘယ်လောက်တော်တော် သူတို့အမြင်က ပြောင်းချင်မှပြောင်းတာ။ တခါတလေ ကြိုးစားလွန်းရင် ကိုယ့်ရဲ့ desperate ဖြစ်နေမှုကြီးကို ကိုယ်တိုင်ချပြသလိုဖြစ်ပြီး ကိုယ်လိုချင်တာနဲ့ ပိုပြီးတောင်ဝေးသွားတတ်သေးတယ်။ တကယ်တော့ ခင်ဗျားအကျင့်ကြောင့်၊ ခင်ဗျားစကားအပြောအဆိုကြောင့် သူတို့က ခင်ဗျားကို မကြိုက်တာမဟုတ်ပါဘူး။ “ခင်ဗျားဖြစ်နေလို့ကို မကြိုက်တာ” ဆိုတဲ့လူတချို့က သက်သက်ကိုရှိတယ်။ အဲ့ဒီလူတွေရဲ့ လက်ခံမှုကို ကိုယ့်ရဲ့ personal traits တွေနဲ့လဲဖို့ မတန်ပါဘူး။ Just be yourself ပါ။ ကိုယ်ဘယ်လိုနေနေ ကိုယ့်ကိုချစ်ခင်တန်ဖိုးထားကြတဲ့သူတွေကလည်းရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီလူတွေအပေါ်မှာပဲ ပိုပြီးအာရုံစိုက်ပေးပါ။

လူတွေကို နားလည်ပေးဖို့ကြိုးစားပါ။ လူတွေကိုနားလည်ပေးဖို့ကြိုးစားတာက သူတို့အတွက်မဟုတ်ဘူး . . ကိုယ့်အတွက်။ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးမှာ ကိုယ့်စိတ်နဲ့အဆင်မသင့်တိုင်း အဖုအထစ်ဖြစ်နေစရာမလိုပါဘူး။ “သူဘာလို့ ငါ့အပေါ်ဒီလိုလုပ်ရတာလဲ”၊ “သူဘာလို့ အဲ့ဒီလိုစကားတွေပြောရတာလဲ”၊ “သူဘာလို့ ဒီလိုဖြစ်နေရတာလဲ”၊ “အမြင်ကတ်လိုက်တာ . . .” ဆိုတာတွေက အဲ့ဒီလူတွေကို နားမလည်လို့ပါ။ သူတို့ကိုနားမလည်တဲ့အခါ ကိုယ်ကပူလောင်တယ်။ အဲ့ဒီကိုယ့်ရဲ့ပူလောင်မှုကို ငြိမ်းအေးဖို့ကတော့ သူတို့ကိုနားလည်ဖို့ကြိုးစားပေးလိုက်တာပဲ။

တနေ့က ညီမနဲ့ စကားပြောတော့ သူမကျေနပ်တာတွေ ကျွန်တော့်ကိုတိုင်တယ်။ “သူနဲ့နီးစပ်တဲ့လူတွေက သူ့အပေါ်မှာ ဘာလို့ ဒီလိုလုပ်ရက်ကြတာလဲ၊ သူဒီလောက်ကောင်းပေးနေတာကို” ဆိုပြီး ပြောတယ်။ အဲ့ဒီတော့ ကျွန်တော်က ဥပမာတစ်ခုနဲ့ပြောပြတော့ သူ့စိတ်မှာလည်း အတော်လေးသက်သာသွားတယ်။ ကျွန်တော်ပေးတဲ့ ဥပမာက ရှင်းရှင်းလေးပါ။

တကယ်လို့ ခင်ဗျားက ဒီလ ထီထိုးထားမယ် ခင်ဗျားနဲ့ ငွေကြေးအဆင့်အတန်း တန်းတူနီးပါးရှိနေတဲ့ ခင်မင်ရင်းနီးရတဲ့သူတစ်‌ယောက်ယောက်(သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး)ကလည်း ထီထိုးထားမယ်။ အဲ့ဒီထီကို ကိုယ်ကမပေါက်ခဲ့ဘူးဆိုရင် အခြားကိုယ်နဲ့မသိတဲ့သူကိုပဲ ပေါက်စေချင်လား၊ ကိုယ်နဲ့နီးစပ်တဲ့သူကို ပေါက်စေချင်လား? . . . ကျွန်တော့်ကိုအဖြေပေးဖို့မလိုပါဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာကိုယ်ပဲ ရိုးရိုးသားသားဖြေကြည့်ပါ။ အဲ့ဒီအခါ တဖက်လူတွေရဲ့အတွေးကိုလည်း နားလည်တတ်သွားလိမ့်မယ်။ “သြော် သူတို့ ဒါကြောင့် ငါ့ကို ဒီလိုဆက်ဆံကြတာပါလား” ဆိုပြီးတော့လည်း သဘောပေါက်သွားလိမ့်မယ်။ လူတွေအပေါ်နားလည်သွားတဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် လွတ်မြောက်သွားတယ်လို့ ခံစားရတယ်။

နိုင်ငံခြားရပ်ခြားမှာရောက်နေတဲ့ ချစ်ရတဲ့သူကလည်း တခါတလေ အဲ့ဒီမှာတွေ့ရ၊ ဆက်ဆံတဲ့သူတွေ၊ သူ့ရဲ့နီးစပ်တဲ့သူတွေက သူ့အပေါ်ဆက်ဆံတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကိုပြောပြတယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာလည်း အဲ့ဒီလူတွေဘက်မှာရှိနေတဲ့ အခြေအနေတွေကို ပြန်ပြီးစဥ်းစားကြည့်၊ သူတို့နေရာမှာ ကိုယ်သာဆိုရင်ဆိုတဲ့ အတွေးလေးပဲ တွေးကြည့်ခိုင်းတယ်။ သူလည်း စိတ်ထဲမှာ နေရထိုင်ရတာ အတော်လေး လွတ်မြောက်သွားပုံပါပဲ။

အနှစ်ချုပ်ကတော့ ….

* လူတွေကိုယ့်ကို နားလည်အောင် အမှန်မြင်အောင် စိုးရိမ်တကြီးနဲ့မကြိုးစားပါနဲ့။
အထူးသဖြင့် self-conscious ဖြစ်တတ်တဲ့ ကျွန်တော့်လိုလူ​တွေအတွက်ပါ။

* တချို့လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ သူတို့အထင်နဲ့ပုံဖော်ထားတဲ့ ခင်ဗျားရဲ့ ပုံရိပ်ကရှိနေပြီးသား။ ပြောင်းလဲရခက်တယ်။

* လူတွေကို နားလည်ဖို့ ပိုပြီးကြိုးစားကြည့်ပါ။

***
ကိုယ်တွေ့ခံစားမှုစာစုပါ . .
လူတိုင်းနဲ့ ကိုက်ညီချင်မှညီပါလိမ့်မယ် . . ။ ။

Ye Htwe
Dec 1, 2025