ကျွန်တော်တို့က အသက်ရှူခြင်းလို့ ပြောလိုက်ရင် လေထဲက အောက်ဆီဂျင်ကို ရှူကြောင်း အလိုအလျောက် နားလည်ကြပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ကျွန်တော်တို့ ပန်းမန်တိရစ္ဆာန်တွေက အောက်ဆီဂျင်ကို ရှူတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်လို့ပါ။ တိတိကျကျ ပြောရရင် အောက်ဆီဂျင်ဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အာဟာရ မော်လီကျူးတွေထဲက စွမ်းအင် ထုတ်ယူတဲ့ ဖြစ်စဉ်မှာ မရှိမဖြစ် ပါဝင်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘက်တီးရီးယား နဲ့ အာခေးယား များစွာဟာ အာဟာရကို မှီဝဲဖို့ အောက်ဆီဂျင်ကို မသုံးကြဘူး။ တခြား ဓာတ်ပစ္စည်းတွေကို သုံးပါတယ်။
ဥပမာ မီသန်နိုဂျင် (methanogen) ဆိုတဲ့ အဏုဇီဝဟာ နွားတွေ အီးပေါက်ရင် ထွက်တဲ့ မီသိန်းကို ထုတ်ပေးတယ်။ သူက ဘက်တီးရီးယား မဟုတ်၊ အာခေးယား ဖြစ်ပါတယ်။ သူဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ မလိုတော့လို့ စွန့်လိုက်တဲ့ CO2 ကိုတောင် "လေ" အဖြစ် အမြတ်တနိုး ရှူနိုင်ကြပါတယ်။ တခြား အဏုဇီဝတွေကတော့ နိုက်ထရိတ် (NO₃⁻) နဲ့ ဆာလဖိတ် (SO₃²⁻) လို ဓာတ်ပစ္စည်းတွေကို ကျွန်တော်တို့ အောက်ဆီဂျင်ကို ရှူသလို ထူးထူးဆန်းဆန်း ရှူနိုင်ကြပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင်မဲ့ အသက်ရှူခြင်း (anaerobic respiration) လို့ခေါ်တဲ့ ဒီဖြစ်စဉ်ကို ကျွန်တော်က အခန်း (၉)မှာ တွင်းထွက်ရှူခြင်းလို့ တင်စားလိုက်ပါတယ်။
ဒီတော့၊ အဏုဇီဝတွေဟာ ရှေ့ပို့စ်မှာ တွေ့ခဲ့တဲ့အတိုင်း၊ အာဟာရကို အော်ဂန်းနစ် ဒြပ်ပေါင်းတွေကနေသာမက တွင်းထွက် ဓာတ်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကို မှီဝဲနိုင်သလို၊ ဒီအာဟာရကနေ စွမ်းအင် ပြန်ထုတ်ရာမှာလည်း အောက်ဆီဂျင် မဟုတ်တဲ့ တခြား တွင်းထွက် အမျိုးမျိုးကိုလည်း အခုလို သုံးစွဲနိုင်ပြန်တာကို တွေ့ရပါတယ်။
ဒါကြောင့်လည်း၊ ဘက်တီးရီးယားလို ရှေးဦး အဏုဇီဝတွေရဲ့ တကယ့် အလှတရားဟာ တုတ်ချောင်း (bacillus)၊ စက်လုံး (coccus)၊ စသဖြင့် လက်ချိုးရေလို့ရတဲ့ အပြင်ပန်းရုပ်ရည် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ဘေးက ဓာတ်ပစ္စည်းတွေနဲ့ လိုက်လျောညီထွေ အသက်ရှင်နိုင်ခြင်းဖြစ်တယ်လို့ ပြောရတာပါ။ အဏုဇီဝတွေကို အဲဒီ့ရှုထောင့်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ဘာ ပန်းမန်တိရစ္ဆာန်မှ မရှိသေးတဲ့ အာခီယန် ကမ္ဘာပေါ်က အဏုဇီဝမြေဆီလွှာလေးတွေတောင်မှပဲ အသက်ဝင်လှတဲ့ ရှုခင်းကား တစ်ချပ် ဖြစ်လာမှာပါ။
အဏုဇီဝတွေရဲ့ အောက်ဆီဂျင်မဲ့ အသက်ရှူခြင်း အကြောင်းကို အခန်း (၉) ရဲ့ တွင်းထွက်ရှူခြင်း ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။
-----
အခန်း (၉) - ‘ဆဲလ်ဝတ်ဆံမတိုင်ခင်’ (Before the Nucleus)
ဘတ်တီးရီးယားနှင့် အာခေးယား – အာခီယန် မဟာကပ်
ကောက်နုတ်စာပိုဒ်
----- ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆဲလ်အသက်ရှူနည်းကို ပို၍ တိတိကျကျပြောရလျှင် လေရှူခြင်း (aerobic respiration) ဟုခေါ်ပါသည်။ သို့သော် အာခီယန် လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာ၌ အောက်ဆီဂျင်မှ မရှိသည်ပင်။ အဏုဇီဝလေးများက အောက်ဆီဂျင် မရှိဘဲ မည်သို့ရှင်သန်ပါသနည်း။ အမှန်တကယ် ဆိုလျှင် ETS ၏ သုံးပြီးသား အီလက်ထရွန်ကို အောက်ဆီဂျင်တစ်မျိုးတည်းက ကောက်ယူ ပေးနိုင်သည်တော့ မဟုတ်ပါ။ အောက်ဆီဂျင်သည် အီလက်ထရွန်ကို ခုံမင်သည်က မှန်သည်။ သို့သော် အီလက်ထရွန်ကို အောက်ဆီဂျင်လောက် မခုံမင်စေကာမူ ETS လည်ပတ် နိုင်ရုံလောက်တော့ ခုံမင်သည့် တွင်းထွက် ဓာတ်များ ရှိပါသည်။ အောက်ဆီဂျင်မဲ့ကမ္ဘာ၌ အဏုဇီဝတို့သည် ထိုဓာတ်ပစ္စည်းများကို အောက်ဆီဂျင် ကိုယ်စား သုံးခဲ့ပါမည်။ ဤသို့ “ကမ္ဘာဦး” ဆဲလ်အသက်ရှူနည်းကိုမူ တွင်းထွက်ရှူခြင်း (anaerobic respiration) ဟုခေါ်ပါသည်။ -----
No comments:
Post a Comment