နှလုံး ဆရာဝန် Professor ကနေ သက်သတ်လွတ် cultivated meat ထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းကိုစတင်ခဲ့သူ Uma Valeti

 Stanford University ရဲ့ နှလုံး ဆရာဝန် Professor ကနေ သက်သတ်လွတ် cultivated meat ထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းကိုစတင်ခဲ့သူ Uma Valeti

သူရဲ့ TED talk ကို မြန်မာဘာသာပြန်ထားတာပါ၊

“Cultivated Meat က အစားအစာထုတ်လုပ်ခြင်းရဲ့ အနာဂတ်လား”

ကျွန်တော် အသက် ၁၂ နှစ်သားအရွယ်မှာ အသားစားသုံးမှုရဲ့ ဆန့်ကျင့်ဘက် သဘောတရား နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်ရဲ့ မွေးနေ့ပါတီမှာပါ။ အိမ်ရှေ့မှာ ပျော်စရာတွေ၊ သီချင်းတွေ၊ ပွဲလမ်းသဘင်တွေနဲ့ ကစားခုန်ကတာတွေ အများကြီးရှိနေတာပေါ့။ ဒါနဲ့ ကျွန်တော်က နောက်ထပ်ပျော်စရာတွေ ရှာဖို့အတွက် အိမ်နောက်ဖေးကို ပြေးသွားခဲ့တယ်။ အဲဒီမှာ ကျွန်တော် တွေ့လိုက်ရတဲ့မြင်ကွင်းက ကျွန်တော့်ကို တုန်လှုပ်သွားစေခဲ့တယ်။ မွေးနေ့ပွဲအတွက် ကြောက်ရွံ့နေတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေကို လူတွေက သတ်ဖြတ်နေကြတာကို တွေ့လိုက်ရတယ်။ ဒါက ထူးဆန်းတဲ့ ခံစားမှုတစ်ခုပါ။ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ယောက်အနေနဲ့ နောက်ဖေးမှာ ပြင်းထန်တဲ့ ဝေဒနာတွေကို မြင်ရပြီး အရှေ့မှာ ပျော်ရွှင်မှုတွေ အပြည့်ရှိနေတာ၊ မွေးနေ့ပွဲတစ်ခုနဲ့ သေဆုံးမှုနေ့တစ်နေ့ကို တစ်ချိန်တည်းမှာ ယှဉ်တွဲနေတာက ကျွန်တော့်အတွက် ခံနိုင်ရည်မရှိခဲ့ဘူး။ ၁၂ နှစ်သား ကျွန်တော် ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးမိခဲ့တယ်။ ဒီအတွေ့အကြုံက လူအများအပြားအတွက်ရော၊ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ကလေးအများအပြားအတွက်ပါ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတဲ့ အတွေ့အကြုံတစ်ခုဆိုတာ ကျွန်တော် သိပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ အားလုံးက ဒီနေ့စားနေတဲ့ အသားတွေရဲ့နောက်ကွယ်မှာ တကယ်ကို စိတ်မချမ်းမြေ့စရာ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ရှိနေတယ်ဆိုတာ သိထားကြတယ်။

တိရစ္ဆာန် ဘီလီယံပေါင်းများစွာကို နာကျင်ဖွယ်၊ အခြေအနေ ကျဉ်းကြပ်တဲ့နေရာတွေမှာ မွေးမြူထားတာပါ၊ ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ချင်တဲ့ လှပတဲ့ မြက်ခင်းပြင်တွေမှာ မွေးထားတာမဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ သိကြတယ်။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုက အသားထုတ်လုပ်မှုဖြစ်တယ်ဆိုတာလည်း ကျွန်တော်တို့ သိကြပါတယ်။

စက်ရုံထုတ် မွေးမြူရေးက အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ရောဂါတွေ ပျံ့နှံ့စေပြီး ပဋိဇီဝဆေးယဉ်ပါးမှု တိုးပွားလာရခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ သိကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအချက်တွေ အားလုံးရှိနေပေမယ့် ခင်ဗျားတို့က အသားကို ဆက်စားနေဦးမှာပါပဲ။

တကယ်တော့ ကမ္ဘာက ဒီရာစုနှစ်ရဲ့ ပထမတစ်ဝက်မှာ ကျွန်တော်တို့ စတင်ခဲ့ချိန်ထက် အသားပမာဏ နှစ်ဆလောက် ပိုစားလာကြမှာပါ။ ဒါဆိုရင် ဒီအချက်တွေအားလုံးရှိနေပေမယ့် ဘာဖြစ်လို့လဲ။ အဲဒါက ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါ။

ကျွန်တော်တို့မှာ တကယ်ပဲ ဖြေရှင်းနည်းတစ်ခု ရှိရဲ့လား။ ကျွန်တော်တော့ မသေချာသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒါက ဘာဖြစ်လို့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုလဲဆိုတာကို ပြောပြပါမယ်။

ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ အသားက ကျွန်တော်တို့ စားသုံးဖူးသမျှ အစားအစာတွေထဲမှာ အရသာရှိတဲ့ အစားအစာ ဖြစ်နေလို့ပါ။ Salad စားတာတွေ၊ ပဲတွေကလည်း ပြသနာမရှိဘူး။ အသားကကျွန်တော်တို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာဓလေ့တွေနဲ့ ဘာသာရေးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီ။ ကျွန်တော်တို့က အသားထုတ်ကုန်ကို ချစ်တာ၊ အသားထုတ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကို မကြိုက်ဘူး။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့က ဒီပဋိပက္ခကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး လျစ်လျူရှုဖို့ သင်ယူခဲ့ကြတယ်။

ဒါက အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အသားစားသူ (conflicted carnivore) တစ်ဦး ရင်ဆိုင်ရတဲ့ အဓိက ပဋိပက္ခတစ်ခုလို့ ကျွန်တော် ထင်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အသားစားသူတစ်ဦးအတွက် solution တစ်ခု ရှိရဲ့လား။ ရှိတယ်လို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်တယ်။ ကျွန်တော် တကယ်ကိုလောင်းကြေးထပ်လောက်အောင် ယုံကြည်နေတာပါ။

လွန်ခဲ့တဲ့ ရှစ်နှစ်လောက်က ကျွန်တော် နှလုံးအထူးကုဆရာဝန်အဖြစ်ကနေ အလုပ်ထွက်ပြီး ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် သီးသန့်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်ဖို့ ကျွန်တော့်မိသားစုကို တစ်နိုင်ငံရဲ့ တဖက်ကို အပြီး ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပါတယ်။

ကျွန်တော် Upside Foods ဆိုတဲ့ ကုမ္ပဏီကို ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့ပြီး မွေးမြူထားတဲ့ အသား (cultivated meat) လို့ခေါ်တဲ့ ရူးသွပ်တဲ့ စိတ်ကူးတစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါက ရိုးရှင်းတဲ့ အခြေခံမူတစ်ခုပေါ်မှာ အခြေခံထားပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ စားတဲ့အသားအားလုံးက တိရစ္ဆာန်ဆဲလ်တွေ ကနေ လာတာပါ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့က တိရစ္ဆာန်ကို မမွေးမြူဘဲ တိရစ္ဆာန်ဆဲလ်တွေကို အသားအဖြစ် တိုက်ရိုက်မွေးမြူနိုင်မလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို မေးခဲ့ကြတယ်။ ဒီစိတ်ကူးက ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် (science fiction) ဖြစ်နေတာဖြစ်ပါတယ်။ ကြက်သားနဲ့ ဘယ်လိုလုပ်ဆောင်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော် ပြသပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

မွေးမြူထားသော အသား ထုတ်လုပ်ခြင်း

ကြက်သား သို့မဟုတ် ကြက်ဥတစ်လုံးနဲ့ စတင်ကြပါစို့။ ကျွန်တော်တို့က ကြက်ဥ သို့မဟုတ် ကြက်သားဆဲလ် နမူနာအနည်းငယ်ကို ယူပြီး အရည်အသွေးမြင့်ပြီး တိရစ္ဆာန်အပြင်ဘက်မှာ ဆက်လက်ကြီးထွားနိုင်တဲ့ ဆဲလ်တွေကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပါတယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ဆဲလ်တွေရပြီဆိုတာနဲ့ နောက်မှသုံးဖို့ သိမ်းဆည်းထားပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ကြက်သားပြုလုပ်ချင်တဲ့အခါမှာ ဒီလို ဖန်ပုလင်းလေးထဲမှာ ဆံ့နိုင်တဲ့ အနည်းငယ်သော နမူနာကို ထုတ်ယူလိုက်ပါတယ်။ ဒီဖန်ပုလင်းလေးထဲမှာ ခင်ဗျားတို့ မြင်နေရတဲ့အတိုင်း ဆဲလ်သန်းပေါင်းများစွာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ကြက်တစ်ကောင်ရဲ့ ဘဝက ဆဲလ်တစ်လုံးတည်းကနေ စတင်ပြီး သန်းပေါင်းများစွာ၊ ဘီလီယံပေါင်းများစွာသော ဆဲလ်တွေအထိ ကြီးထွားပွားများခဲ့တာပါ။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့က ဒီဆဲလ်တွေကို မွေးမြူစက် (cultivator) ထဲကို ထည့်လိုက်ပါတယ်။

မွေးမြူစက်ဆိုတာ ဘာလဲလို့ ခင်ဗျားတို့ မေးနိုင်ပါတယ်။ မွေးမြူစက်ဆိုတာ ဆဲလ်တွေ ကြက်သားအဖြစ် ကြီးထွားဖို့အတွက် ဘေးကင်းပြီး အာဟာရပြည့်ဝတဲ့ နွေးထွေးတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပေးစွမ်းတဲ့ သန့်ရှင်းတဲ့ ရေကန်လေးတစ်ခုပါပဲ။ ရေဘူးအရွယ်အစားလို သေးငယ်နိုင်သလို၊ ကျွန်တော့်နောက်မှာ မြင်နေရတဲ့အတိုင်း တစ်ထပ်နှစ်ထပ်လောက် မြင့်တဲ့ သံမဏိ၊ သန့်ရှင်းတောက်ပတဲ့ ကန်ကြီးတွေလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီအသားကို နှစ်ပတ်လောက် မွေးမြူပြီးတာနဲ့ ကျွန်တော်တို့က ရိတ်သိမ်းဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်ပါပြီ။ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့ ကြိုက်နှစ်သက်တဲ့ ထုတ်ကုန်တွေ၊ အသားတုံးကြီးတွေ ဒါမှမဟုတ် အသားလှီးထားတာတွေအဖြစ် ပုံသွင်းနိုင်ပါတယ်။ ဒီထုတ်ကုန်အချို့ကို အပင်အခြေခံ အမျှင်ဓာတ် (plant-based fibers) တွေနဲ့ ရောနှောပြီး အသားဓာတ်ထပ်ထည့်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒါကို အမဲသား၊ ဆော်လမွန်ငါး၊ ဘဲသား၊ ဒါမှမဟုတ် ခင်ဗျားတို့ စိတ်ကူးနိုင်သမျှ ဘယ်မျိုးစိတ်နဲ့မဆို ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ လိုချင်တဲ့ ဆဲလ်တွေရပြီဆိုတာနဲ့ တိရစ္ဆာန်ဆီကို ပြန်သွားဖို့ မလိုတော့ပါဘူး။

တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့ ကြက်သားမွေးမြူဖို့ သုံးနေတဲ့ ဆဲလ်တွေကို ၂၀၁၈ ခုနှစ်က ကြက်ဥတစ်လုံးကနေ ယူခဲ့တာဖြစ်ပြီး ခြောက်နှစ်ကြာအောင် တိရစ္ဆာန်ဆီကို ပြန်သွားစရာ မလိုသေးပါဘူး။ ဒါက အသားပြုလုပ်ဖို့ ပိုမိုနူးညံံ့တဲ့နည်းလမ်းဖြစ်သလို ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း အထိအခိုက်နည်းစေပါတယ်။ လေ့လာမှုအရဆိုရင် ဥပမာအားဖြင့် cultivated beef ဆိုရင် renewable energy သုံးပြီး

ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု (greenhouse gas emissions) ၉၀% လျှော့ချနိုင်ပြီး

မြေအသုံးချမှု (land use) ၉၀% လျှော့ချနိုင်ကာ ညစ်ညမ်းမှုလည်း နည်းပါးပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ပိုမိုသန့်ရှင်းပါတယ်။ တိရစ္ဆာန်အညစ်အကြေးတွေ မရှိခြင်း သို့မဟုတ် E. coli ဒါမှမဟုတ် ဆယ်လ်မွန်နဲလားလို ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေတဲ့ ပဋိဇီဝဆေးတွေ သုံးစရာမလိုတဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့က ထုတ်လုပ်မှုအတွက် တကယ်ကို သန့်ရှင်းတဲ့ အခြေအနေတွေကို ရရှိနိုင်ပါ

တယ်။

သိပ္ပံနည်းကျ တိုးတက်မှုများ

ခုချိန်မှာ ဒါက သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် (science fiction) လို့ ခင်ဗျားတို့ သေချာပေါက် တွေးနေကြမှာပါ။ ဒါက ရူးသွပ်ရာကျပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ ရှစ်နှစ်က Upside Foods ကို ကျွန်တော် စတင်တည်ထောင်ခဲ့တုန်းက လူအများအပြားက ကျွန်တော့်ကိုရော ကျွန်တော်တို့အဖွဲ့ကိုရော လှောင်ပြောင်ခဲ့ကြတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ရှစ်နှစ်အတွင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ လျင်မြန်တဲ့ တိုးတက်မှုကို ကျွန်တော် ပြသပါရစေ။

၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ ကျွန်တော်တို့က ပထမဆုံး မွေးမြူထားတဲ့ အမဲသားလုံးကို ကမ္ဘာကို ပြသခဲ့ပြီး

၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ ပထမဆုံး မွေးမြူထားတဲ့ ဘဲသား သို့မဟုတ် ကြက်သားကို ပြသခဲ့ပါတယ်။ ဒါက နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးအတွက် သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားကို သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။

ဒါဆို နောက်ဘာဆက်လုပ်မလဲ။ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ ဘေးကင်းရေး (safety) ကို သက်သေပြဖို့ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ထိပ်တန်းစည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ နှစ်ဖွဲ့နဲ့ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။

FDA နဲ့ USDA က နှစ်ပေါင်းများစွာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို သ င်္ချာကျကျ စစ်ဆေးပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၊ တစ်နှစ်မပြည့်သေးခင်မှာပဲ ကျွန်တော်တို့ ထုတ်ကုန်တွေကို ဈေးကွက်ထဲ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိဖို့ ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့ပါတယ်။

နောက်တစ်ဆင့်ကတော့ စားသုံးသူတွေပါပဲ။ ဘယ်လိုအရသာရှိလဲလို့ မေးကောင်းမေးနိုင်ပါတယ်။ cultivated meat ကိုစားဖူးတဲ့ အသားသမားတွေရော၊ သက်သတ်လွတ်သမားတွေရောက ဒါအရမ်းအရသာရှိတယ်ဆိုတာ ပြောပြပါလိမ့်မယ်။ တကယ်တော့၊

ကျွန်တော်တို့အကြိုက်ဆုံး ကိုးကားချက်က Washington Post က James Beard ဆုရ စာရေးဆရာက ဒါဟာ ကြက်သားအဆန်ဆုံးပဲလို့ ရေးခဲ့တာပါ။ ကောင်းပါပြီ၊ အရသာရှိတယ်လို့ ပြောရရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Chef က ကျွန်တော်ပြချင်တဲ့ ထုတ်ကုန်တချို့ကို ချက်ပြုတ်နေပါတယ်။ ဒါက မင်းဘဝမှာ ဘယ်လိုအသုံးဝင်နိုင်လဲဆိုတာ ပြောပြပါရစေ။ တစ်ပတ်ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ မင်းကလေးတွေက မနက်စာချက်ခိုင်းတယ်။ သူတို့အကြိုက်ဆုံး မနက်စာကတော့ breakfast sausage ပါ။ ဒါက ဘယ်လိုပုံစံလဲဆိုတာ ပြပါရစေ။ ဥပမာ၊ cultivated ကြက်သား breakfast sausage ရှိပါတယ်။ အရသာရှိပြီး juicy ဖြစ်တဲ့ အတွက် အခုချက်ချင်းစားချင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် နောက်ထပ်လည်း ရှိပါသေးတယ်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အလုပ်ခရီးထွက်နေပြီး အမြန်စားစရာ နေ့လယ်စာတစ်ခု လိုအပ်တယ်။ ဒီလို စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ ပရိုတင်းကြွယ်ဝတဲ့ ကြက်သားသုပ်ထဲမှာ အရသာရှိတဲ့ ရွှေအိုရောင် cultivated ကြက်သားတွေ ပါဝင်နေမယ်။ ဒါလည်း စားချင်ပြန်ပြီ။ ဒါပေမယ့် ဒီထက်လည်း ပိုရှိပါသေးတယ်။ အခု သောကြာနေ့၊ အပတ်ရဲ့။ မင်းရဲ့ ချစ်သူနဲ့ အပန်းဖြေပြီး ရိုမန်တစ်ဆန်တဲ့ ညစာစားပွဲကို သွားချင်တယ်။ မင်းရဲ့ ချစ်သူကို အထင်ကြီးစေဖို့ မင်းအနီးဆုံး စားသောက်ဆိုင်ကိုခေါ်သွားပြီး မင်းဘယ်လောက် ကောင်းတဲ့လူလဲဆိုတာ ပြသတဲ့ menu ထဲက အကောင်းဆုံးပစ္စည်းကို မှာချင်တယ်။ အဲဒါလည်း ကျွန်တော်တို့မှာ ရှိပါတယ်။။ ဒါကတော့ အရသာရှိပြီး နူးညံံ့ juicy ဖြစ်တဲ့ ကြက်ရင်အုံသားပါ။ ချက်ပြုတ်ထားတယ်။ မင်းရဲ့ ချစ်သူက တစ်ကိုက်စားပြီး "အင်း... ငါစားဖူးသမျှ ကြက်သားတွေထဲမှာ အကြက်သားအဆန်ဆုံးပဲ" လို့ ပြောပါလိမ့်မယ်။

နောက်ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ။

ဒီလုပ်ငန်းက အလျင်အမြန် တိုးတက်နေပါတယ်။ အန္တာတိကတိုက်ကလွဲလို့ တိုက်ကြီးတိုင်းမှာ ဒီနယ်ပယ်ထဲမှာ cultivated meat ကုမ္ပဏီ ၁၇၀ လောက်ရှိတယ်ဆိုတာ တွေ့ရလို့ ကျွန်တော် အရမ်းပျော်ပါတယ်။

Good Food Institute လိုမျိုး သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများစွာက ဒါကိုရရှိနိုင်ဖို့နဲ့ တက္ကသိုလ်တွေမှာ လေ့ကျင့်ရေးအစီအစဉ်တွေ တည်ဆောက်ဖို့ လုပ်ဆောင်နေကြပါတယ်။ အမေရိကန်၊ စင်္ကာကာပူ၊ အစ္စရေးလ် နဲ့ မကြာခင် သြစတြေးလျ အပါအဝင် နိုင်ငံများစွာက စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်တွေ ပေးထားပါတယ်။

ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံကို အသုံးပြုနေပါတယ်။ ဒါကို နားထောင်ကြည့်ပါ။ တောင်ကိုရီးယားက စိုက်ပျိုးထားတဲ့အသားတွေကို အလျင်အမြန် စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် အခွန်လွတ်စီးပွားရေးဇုန်တစ်ခုကို စတင်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံက ဒါကို သူတို့ရဲ့ ပဉ္စမငါးနှစ်စီမံကိန်းထဲ ထည့်သွင်းထားပါတယ်။ အရသာရှိတဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို ဈေးကွက်ထဲယူဆောင်လာဖို့ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ cultivated meat ကုမ္ပဏီများစွာ အဆင်သင့်ရှိနေပါတယ်။ steak ဒါမှမဟုတ် Hot dog၊ ဘာဂါ၊ ဆူရှီလိုမျိုး လူကြိုက်များတဲ့ အစားအစာတွေလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာပြိုင်ပွဲ

လူကြီးမင်းတို့ရေ၊ ဒါဟာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာပြိုင်ပွဲပါ။ သမိုင်းမှာ ဒီလောက်ကြီးမားတဲ့ စိတ်ကူးတစ်ခုက ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုတောင် မကြာဘဲ စိတ်ကူးအဆင့်ကနေ ဒီအဆင့်အထိ စိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်လာတာမျိုး ဘယ်တုန်းကမှ မရှိခဲ့ပါဘူး။

ဒါဆို နောက်ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ။ နောက်တစ်ဆင့်ကတော့ စကေးအထောက်အထား (proof of scale) ပါ။ ကျွန်တော်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာရဲ့ အရွယ်အစားနဲ့ ကိုက်ညီအောင် ဖြေရှင်းဖို့ လုပ်ငန်းကို အကောင်အထည်ထော် ချဲ့ထွင်နိုင်မလားဆိုတာ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပိုမိုကြီးမားတဲ့၊ ပိုမိုထိရောက်တဲ့ ထုတ်လုပ်မှုစက်ရုံတွေနဲ့ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တွေကို တည်ဆောက်ရပါမယ်။ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကုန်ကျစရိတ်ကို အဆ ၁၀၀ လျှော့ချပြီးပါပြီ။ ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက အဖွဲ့တွေက ကုန်ကျစရိတ်ကို ပိုမိုလျှော့ချဖို့ မနားမနေ ကြိုးစားနေကြပါတယ်။

အခြားစိန်ခေါ်မှုများ

အခြားစိန်ခေါ်မှုတွေ ဘာတွေရှိသေးလဲ။ အချိန်ဇယားတွေကို ခန့်မှန်းဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုချက်တွေကို ခန့်မှန်းဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နောက်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာ ကုမ္ပဏီများစွာက သူတို့ရဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို စားသောက်ဆိုင်တွေမှာ ရရှိနိုင်လိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်ပါတယ်။ နောက် ၅ နှစ်ကနေ ၁၀ နှစ်အတွင်းမှာ ဒါတွေဟာ လက်လီဈေးကွက်မှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရရှိနိုင်သင့်ပါတယ်။ ကုန်ကျစရိတ်ကို ဆက်လက်လျှော့ချဖို့ကတော့ လွယ်ကူမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အသားကို "သိပ်မဆိုး" တာထက် "ပိုကောင်း" အောင် လုပ်ဆောင်ရာမှာလည်း အတားအဆီးတွေ ရှိပါတယ်။

ဥပမာ၊ နှလုံးအထူးကုဆရာဝန်တစ်ဦးအနေနဲ့ အသားကို ပိုမိုအရသာရှိပြီး ပိုမိုကျန်းမာစေဖို့ လမ်းဖွင့်ပေးတာက ကျွန်တော့်ကို ဘာနဲ့မှ မလဲနိုင်အောင် စိတ်လှုပ်ရှားစေပါတယ်။ ဆော်လမွန်ငါးရဲ့ အာဟာရဓာတ်ပါဝင်မှုရှိတဲ့ စတိတ်ကို စိတ်ကူးကြည့်ပါ။ ဒါက ကျွန်တော် အရမ်းစိတ်လှုပ်ရှားနေတဲ့ အနာဂတ်ပါပဲ။

ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေဟာ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဒါမှမဟုတ် ထုတ်လုပ်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ဒါမှမဟုတ် ငွေကြေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတွေချည်းပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ လူမှုရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်က လွန်ခဲ့တဲ့လကပဲ စိုက်ပျိုးထားတဲ့အသားထုတ်လုပ်မှုကို ပိတ်ပင်ပြီး ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ပါတယ်။ အလာဘာမာပြည်နယ်က ဒီနှစ်အောက်တိုဘာလမှာ အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ စီစဉ်နေပါတယ်။ အီတလီကလည်း ဒီနှစ်အစောပိုင်းကတည်းက လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါတွေအားလုံးဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေပြီဖြစ်တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ပြိုင်ဆိုင်မှုကနေ ကာကွယ်ဖို့ ကြိုးပမ်းခြင်းပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီနေရာတွေက လူတွေ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ စိုက်ပျိုးထားတဲ့အသားတွေကနေ အကျိုးခံစားရမှာ ဖြစ်သလို ကျန်ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးလည်း အကျိုးခံစားရမယ်လို့ ကျွန်တော် တကယ်ကို ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒါက စိတ်ကူးယဉ်ဆန်တဲ့ စိတ်ကူးယဉ်မှုတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးမှာ ပြောင်းလဲစေမယ့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေဟာ အမြဲတမ်း နက်ရှိုင်းပြီး ရန်သူမျိုးစုံကို အောင်မြင်ကျော်လွှားပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေကို ပိုကောင်းအောင် ပြောင်းလဲပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါလည်း မထူးခြားပါဘူး။ ဒီတီထွင်ဆန်းသစ်မှုကို တွန်းအားပေးဖို့ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်မယ့် ကွင်းထဲက လူတွေရဲ့ မဆုတ်မနစ်သော စိတ်ဓာတ်ပါပဲ။

တစ်ယောက်တည်း လုပ်ဆောင်လို့ မရနိုင်ပါ။

ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို့ တစ်ယောက်တည်း မလုပ်နိုင်ပါဘူး။ လူအများကြီး၊ အားပေးသူတွေ၊ ပါတီမရွေး နိုင်ငံရေးသမားတွေ၊ ပြည်သူတွေ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေနဲ့ လာရောက်ပူးပေါင်းမယ့် လုပ်ငန်းတွေ အများကြီး လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီလိုမျိုး အနာဂတ်အတွက် အရေးပါတဲ့ စိုက်ပျိုးထားတဲ့အသားလိုမျိုး စိတ်ကူးတစ်ခုမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းက ကျွန်တော်တို့ ချစ်မြတ်နိုးတဲ့ အစားအစာအားလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရုံသာမက ကြီးမားတဲ့ စီးပွားရေး၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းတွေကိုလည်း ဖွင့်ပေးနေတာပါ။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့

ကျွန်တော် နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ တစ်ခုပြောချင်ပါတယ်။ cultivated meat ဟာ လူအမျိုးမျိုးကို တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်စေမယ့် ရှားပါးတဲ့ အခွင့်အလမ်းကို ပေးစွမ်းနိုင်တယ်လို့ ကျွန်တော် တကယ်ကို ယုံကြည်ပါတယ်။

အသားကို ချစ်မြတ်နိုးသူတွေနဲ့ တိရစ္ဆာန်သတ်ဖြတ်တာကို ကန့်ကွက်သူတွေ၊ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုကို တန်ဖိုးထားသူတွေနဲ့ ရိုးရာကို တန်ဖိုးထားသူတွေ၊ ရွေးချယ်ခွင့်ကို ချစ်မြတ်နိုးသူတွေနဲ့ အသက်ကို တန်ဖိုးထားသူတွေအားလုံးကို စုစည်းပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကြက်သားကို စားခွင့်ရပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ အရာရာကို ရရှိနိုင်မယ့် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုပါပဲ။ ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်။

All the pictures are taken from Upside Foods instagram.