စာတတ်တယ်၊ စကားတတ်တယ်ဆိုတာ

 ကျနော် ခဏခဏပြောဖူးသလို ထပ်ပြောပါရစေ။ စာတတ်တယ်၊ စကားတတ်တယ်ဆိုတာက သေးသေးလေးကို စကားအလင်္ကာ ဝေဝေဆာဆာနဲ့ ချဲ့ထွင်ပြောတတ်၊ ရေးတတ်တာပါ။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် စကားတန် ဝေဝေဆာဆာနဲ့ အရှည်ကြီးရေးထားတာတွေကို အနှစ်ထုတ်ပြီး ချုံ့ရေးတတ်၊ ပြောတတ်တာကို ဆိုလိုတာပါပဲ။ ဒီစွမ်းရည်နှစ်ခုလုံးမရှိရင် စာတတ်တယ်လို့ မပြောနိုင်သေးပါဘူး။ တခုတည်းတတ်ရုံနဲ့ မလောက်သေးပါဘူး။

ကျနော်တို့ကျောင်းသားဘဝတုန်းက ရီဒါဒိုင်ဂျက်စ်မဂ္ဂဇင်း အဟောင်းတွေကို စာအုပ်တန်းမှာ ခဏခဏဝယ်ဖြစ်တယ်။ စျေးလည်း တအားသက်သာလို့ရော၊ ရေးဟန်တွေ၊ ဇာတ်လမ်းတွေက ရသပိုပါတယ်၊ သဘောကျစရာကောင်းတယ်လို့ ထင်လို့ပါပဲ။

၁၉၂၀ လောက်ကနေ ၁၉၆၀ လောက်ထိ စာအုပ်တွေဟာ မြန်မာပြည်ကို တိုက်ရိုက်တင်သွင်းလာတဲ့ စာအုပ်တွေချည်းပါပဲ။ တချို့တလေက အိန္ဒိယကနေ ဝင်တာရှိမယ်ပေါ့။ နောက်ပိုင်းကျ ဟောင်ကောင်ကနေပဲ ရိုက်ပြီး ဖြန့်တော့တယ်။ ဘာလို့လဲ မသိဘူး။ နောက်ပိုင်းဗားရှင်းတွေ အခုထိပေါ့ကို ကျနော် အရင်အဟောင်းတွေလောက် မကြိုက်တော့ပါဘူး။ အရင်တုန်းကဆို အင်းဝစာအုပ်ဆိုင်ကနေ လစဥ်လည်း မှာဖူးတယ်။ ယှဉ်ဖတ်ကြည့်တာ တော်တော်လေး သိသာသွားတယ်။ ဟိုတုန်းက စာဟန်တွေက ရသကဲတယ်။ နောက်ပိုင်းစာတွေက စီးပွားရေးပိုဆန်လာတယ်။ ခေတ်ကြောင့်နေမှာပါ။

ဟိုတုန်းက ရီဒါဒိုင်ဂျက်စ်မဂ္ဂဇင်းတွေမှာ အနောက်တိုင်းက နာမည်ကြီးစာအုပ်တွေကို အကျဥ်းပြန်ရေးတဲ့ ဝတ္ထုအကျဥ်း (Readers’ Digest Condensed Book) ကဏ္ဍ ရှိတယ်။ နောက်ပိုင်း မြန်မာဘာသာပြန်လောကက နာမည်ကြီးစာအုပ်တချို့ကို ကျနော် အဲဒီကဏ္ဍကနေ ဖတ်ဖူးခဲ့တာပါ။

ဥပမာ ဆရာတင်မောင်မြင့် မဟေသီမှာ အခန်းဆက်ရေးခဲ့တဲ့ မမရေချယ် ရဲ့မူရင်းဝတ္ထု My Cousin Rachel by Daphne Du Maurier ကိုပေါ့။ နောက်တခါ ဆရာမကြီးစာအုပ်တွေပါပဲ။ Jamaica Inn က မောင်သိန်းဆိုင်က ခင်ပပမြိုင် ဆိုပြီး ပြန်မှီးထားတယ်။ နောက်ပြီး အထောက်တော်လှအောင် ပြန်တဲ့ ရဘက်ကာ (Rebecca) ဆိုတာတွေဟာ ကျနော် ရီဒါဒိုင်ဂျက်စ်ဝတ္ထုအကျဥ်းမှာ ဖတ်ဖူးခဲ့တာတွေပါ။ နောက်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအိုင်ဗန်ကိုနော့ဗ် ရေးတဲ့The Race to Berlin ဆိုတဲ့ ဟာကို တပ်နီတော်ဘာလင်သိမ်းစဥ်က ဆိုပြီး ဗိုလ်အောင်စိန်မြန်မာပြန်တယ်။ အဲဒါကိုလည်း RCB ထဲမှာပဲ ဖတ်ဖူးတာ။ တခြားဖတ်ဖူးတာတွေလည်း အများကြီးပါ။

အင်မတန် ရသမြောက်တဲ့ ဝတ္ထုတွေကို ရသလည်း မပျက်၊ မူရင်းဝတ္ထုသွားကိုလည်း မထိခိုက်စေဘဲ ပြောင်မြောက်စွာ အကျဥ်းချုံ့ပြန်ရေးသွားတာတွေကို လေ့လာချင်ရင် အဲ့လိုစာတွေ ဖတ်ကြည့်ပါ။ မူရင်းနဲ့ ယှဉ်ဖတ်လေ၊ သိလေ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

ဒါပေမယ့် တကယ်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက ချုံ့တဲ့နည်းလမ်းပါ။ ဥပမာ Rebecca ဆိုရင် မူရင်းစာအုပ်က ၄၄၉ စာမျက်နှာ ရှိပါတယ် (Penguin Classics edition)။ အခန်းပေါင်း ၂၇ အခန်း ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Reader’s Digest Condensed version မှာတော့ ၁၅၀ စာမျက်နှာလောက်ပဲ ကျန်ပါတယ်။ ဆိုတော့ မူရင်းရဲ့ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ဖြတ်ထားတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် Manderley အိမ်ကြီးရဲ့ ထိတ်လန့်ဖွယ် ခံစားချက်ရော၊ Mrs. Danvers ရဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ် စရိုက်ရော၊ ဇနီးသစ်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုတွေရော၊ နောက်ဆုံး climax က အံ့အားသင့်စရာ twist ရော၊ Rebecca ဆိုတဲ့ ဇနီးဟောင်းရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ရော အကုန်လုံး ပြည့်စုံနေဆဲပဲ။ အဓိက ဇာတ်ကြောင်းလမ်းကြောင်း မပျက်ဘူး။

Readers’ Digest Condensed Book ဆိုပြီး အတွဲလိုက် ပြန်ထုတ်ပါတယ်။ Reader’s Digest Association က ၁၉၅၀ ကနေ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့တယ်။ တနှစ်ကို volume လေးတွဲကနေ ခြောက်တွဲလောက် ထွက်တယ်။ အတွဲတခုမှာ ဝတ္ထု လေးပုဒ်ကနေ ငါးပုဒ်လောက် ပါတယ်။ စာအုပ်ကhardcover binding နဲ့ ထုတ်တာ။ အရည်အသွေး မြင့်မားတဲ့ စက္ကူနဲ့ ပုံနှိပ်ထားတယ်။

Big Bad Wolf ပွဲတွေမှာ တင်ရောင်းတတ်တယ်။Second-hand books section မှာ ရှာလည်းရတယ်။ တခါတရံ box set တွေ ရှိတယ်။ ဆယ်တွဲလောက် ပါတာမျိုး။ ဝယ်ဖတ်ကြည့်သင့်ပါတယ်။ စာအုပ်အတော်များများကို တထိုင်တည်း ပြီးတာပေါ့ဗျာ။ တကယ့်ပညာရှင်တွေရဲ့ summarizing skill ကို သေချာလေ့လာလို့ရတာပေါ့။ မူရင်းနဲ့ တိုက်ဖတ်ရင် ချုံ့တာရော ချဲ့တာပါ တခါတည်း လေ့လာနိုင်တာပေါ့ဗျာ။

အွန်လိုင်းမှာတော့ Facebook Marketplace က Second-hand books groups တွေမှာ ရှာလို့ရတယ်။ eBay ရော AbeBooks ရော Amazon က used books section မှာလည်း ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် international shipping ကုန်ကျစရိတ် ထည့်တွက်ရမယ်ပေါ့။

စာအုပ်ဝယ်တဲ့အခါ edition နဲ့ ထုတ်ဝေတဲ့နှစ် ကြည့်ပါ။ ၁၉၅၀ ကနေ ၁၉၇၀ ခေတ်က editions တွေက ပိုကောင်းတယ်။ စာမျက်နှာတွေ အဝါရောင်ဖြစ်နေလည်း ပြဿနာမရှိပါဘူး။ သဘာဝကျတာပါ။ စာလုံးတွေ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖတ်လို့ရမရ စစ်ဖို့တော့ အရေးကြီးပါတယ်။ Hard cover ကောင်းကောင်းနဲ့ ရှာပါ။

Reader’s Digest ရဲ့ condensed book editors တွေက တကယ့်ကျွမ်းကျင်သူတွေပါ။ သူတို့က ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ရဲ့ အဓိက storyline ကို မထိခိုက်စေဘဲ၊ ဇာတ်ကောင်တွေရဲ့ စရိုက်လက္ခဏာတွေ ထင်ရှားနေအောင် အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍတွေ မပျောက်စေဘဲ ရသကို မလျော့ကျစေဘဲ မူရင်းစာအုပ် စာမျက်နှာ၄၀၀ကနေ ၅၀၀ကို ၁၀၀-၁၅၀လောက် ချုံ့နိုင်ကြတယ်။

အဲဒါကို ဘယ်လို လုပ်ကြသလဲဆိုတော့ အရေးမကြီးတဲ့ sub-plots တွေ ဖြုတ်ပစ်တယ်။ သရုပ်ဖော်(descriptions) ကို တိုတောင်းအောင် လုပ်တယ်။ ဇာတ်ကောင်ရဲ့ အတွင်းစိတ် မှာအရှည်ကြီးတွေးတာတွေကို အချုပ်လုပ်တယ်။ Dialogue တွေကို ဇာတ်ကြောင်း မထိခိုက်ရင် ဖြတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် မူရင်းရဲ့ အရသာ၊ tone၊ အသံ (voice) ကို သေသေချာချာ ထိန်းသိမ်းထားတယ်။

မူရင်းနဲ့ condensed version ကို နှိုင်းယှဉ်ရင်စာရေးဆရာက ဘယ်လို ချဲ့သလဲ မြင်လာတယ်။ သရုပ်ဖော်ပုံတွေကို ဘယ်လို အသေးစိတ်ရေးသလဲ၊ ဇာတ်ကောင်ရဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို နက်နက်နဲနဲ ဖော်ပြသလဲ၊ အခြေအနေတခုကို ဘယ်လောက် အချိန်ယူပြီး တည်ဆောက်သလဲ ဆိုတာမျိုး တွေ့လာမယ်။ ဒါက ချုံ့နည်းလည်း သိမယ်၊ ချဲ့နည်းလည်း သိမယ်။ နှစ်ခုလုံး တပြိုင်တည်း လေ့လာလို့ ရတာပေါ့။

စာဖတ်တာ စာရေးတာကလည်း ဖတ်တတ်ချင်ရင် တကယ်ဖတ်ကြည့်၊ ရေးတတ်ချင်ရင် တကယ်ရေးကြည့်မှ သိရတာမျိုးဆိုတော့ အဲလို ဖတ်ကြည့်ကြစေချင်ပါတယ်။ ကျနော်ကတော့ စာအုပ်ရှည်လွန်းလို့ ပျင်းရင် အဲ့လို condensed book ရှာဖတ်လိုက်တယ်။ လိုအပ်မှ မူရင်းပြေးကြည့်တယ်။ ခုနောက်ပိုင်းမှာ graphic novel တချို့ပေါ်လာလို့ တော်တော်လေး အဆင်ပြေတယ်။ Media ပေါင်းစုံ၊ medium ပေါင်းစုံကနေ ဖတ်ကြည့်ကြပါဗျာ။