ခုတလောမှာ မဲဆောက်ဖက်က နိုင်ငံခြားသားလူငယ်တယောက်က ပါဠိနဲ့အင်္ဂလိပ်ဘာသာကြား အချိတ်အဆက်ရှိပုံကိုစာသင်ရင်းပြောပြနေတဲ့ဗီဒီယိုတွေပျံ့လာတာ တွေ့လိုက်ရတယ်။ တကယ်လည်း ဟုတ်ပါတယ်။ကျနော်တို့ ပထမနှစ်တုန်းက မိုင်နာဘာသာအနေနဲ့ ပါဠိကို ယူခဲ့စဥ်က ဒါတွေသင်ခဲ့ရတာပေါ့။ အင်္ဂလိပ်နဲ့ပါဠိဟာ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု ကနေ ဆင်းသက်လာတာမို့အသံတွေ စကားလုံးတွေတူနေတယ်ဆိုတာကို အဲဒီကတည်းက သိခဲ့ရတာပါပဲ။ mother-မာတာ, father-ပိတ, ဆဌ- six စသဖြင့်တူနေတာတွေ များစွာ ရှိတယ်။
တကယ်တော့ ဒါတွေကိုပထမဆုံးသတိထားမိပြီး စာတမ်းတင်သွင်းခဲ့သူက ဆာဝီလျံဂျုံးစ်လို့ခေါ် တဲ့ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဗေဒသုတေသီနဲ့တရားသူကြီးတယောက်ပါ။ ဆာ ဝီလျံဂျုံးစ် (၁၇၄၆-၁၇၉၄) ဆိုတာကတော့ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တုန်းက အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားတရားရုံး ချုပ်မှာ တရားသူကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့တဲ့ ဗြိတိသျှ ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ အရှေ့တိုင်း ပညာရှင်နဲ့ ဥပဒေပညာရှင်တစ်ယောက်ပါ။ သူဟာ ဘာသာစကား ၂၈ မျိုးကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် တတ်မြောက်ပြီး တခြားဘာသာစကား များစွာကိုလည်း နားလည် တတ်ကျွမ်းတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ၁၇၈၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့မှာပ ကာလကတ္တားမြို့မှာရှိတဲ့ ဘင်္ဂလားအာရှတော်ဝင်အသင်းရဲ့ ရိုးရိုးခန်းမ လေးတစ်ခုထဲမှာ ဗြိတိသျှ ဘာသာဗေဒပညာရှင်နဲ့ တရားသူကြီးတစ်ယောက် ဖြစ်တဲ့ ဆာ ဝီလျံဂျုံးစ် (Sir William Jones) က ဟောပြောပွဲတစ်ခု ပေးခဲ့တယ်။ အဲဒီဟောပြောပွဲ က လူသားတွေရဲ့ ဘာသာစကားသမိုင်းကို ကျွန်တော်တို့ နားလည်ပုံကို အခြေခံကျကျ ပြောင်းပစ်လိုက်တာပါပဲ။
သူသတိထားမိခဲ့တဲ့ အချက်ကတော့ သက္ကတဘာသာစကားဟာ ဂရိနဲ့ လက်တင်ဘာသာစကားတွေနဲ့ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် တူညီနေတယ်ဆိုတာပါ။ ဒီလေ့လာတွေ့ရှိချက်ကနေပဲ နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒ (comparative linguistics) ဆိုတဲ့ စနစ်တကျလေ့လာတဲ့ ပညာရပ်တစ်ခု မွေးဖွားလာခဲ့ပြီးတော့ အခုအခါမှာ ကျွန်တော်တို့ "အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု" လို့ခေါ်တဲ့ အရာကြီး တကယ်ရှိနေကြောင်းကို အခိုင်အမာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီမိသားစုထဲမှာ ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ လက်တင်၊ ဂရိ၊ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတွေအပြင် တခြားဘာသာစကားပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့ ထက်ဝက်နီးပါးလောက်က ဒီဘာသာစကားတွေကို ပြောဆိုသုံးစွဲနေကြ တယ်လို့ဆိုပါတယ်။
၁၇၈၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့မှာ အာရှတော်ဝင်အသင်း မှာ ဂျုံးစ်က ဘာသာဗေဒလောကကို တော်လှန်ပြောင်းလဲစေမယ့် သူ့ရဲ့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို တင်ပြခဲ့တယ်။ "သက္ကတဘာသာစကားဟာ ဘယ်လောက်ပဲ ရှေးကျနေပါစေ၊ အံ့ဩစရာကောင်းတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံရှိပါတယ်။ ဂရိဘာသာစကားထက် ပိုပြီးပြည့်စုံတယ်၊ လက်တင်ဘာသာစကားထက် ပိုပြီး ဝေါဟာရကြွယ်ဝတယ်၊ ပြီးတော့ အဲဒီနှစ်ခုလုံးထက် ပိုပြီးတော့လည်း သိမ်မွေ့နူးညံ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးနဲ့ ကြိယာရဲ့ အရင်းအမြစ် (roots of verbs) တွေမှာရော၊ သဒ္ဒါပုံစံ (forms of grammar) တွေမှာပါ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်တာထက် အများကြီး ပိုပြီး ခိုင်မာတဲ့ ဆက်နွယ်မှုတစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီဆက်နွယ်မှုက ဘယ်လောက်တောင် ခိုင်မာသလဲဆိုရင် ဘယ်ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဆို ဒီဘာသာစကားသုံးခုလုံးကို စစ်ဆေးကြည့်လိုက်ရင်၊ အခုတော့ မရှိတော့လောက်တဲ့ ဘုံအရင်းအမြစ်တစ်ခုကနေ ဆင်းသက်လာတယ်လို့ မယုံဘဲ မနေနိုင်ပါဘူး။ အလားတူပဲ၊ Gothic (ဂျာမန်နစ်) နဲ့ Celtic (ကဲလ်တစ်) ဘာသာစကားတွေဟာ လုံးဝကွဲပြားတဲ့ ဘာသာစကားဟန်တွေနဲ့ ရောနှောနေပေမဲ့၊ သက္ကတနဲ့ ဇာစ်မြစ်တစ်ခုတည်းက လာတယ်လို့ ယူဆဖို့ ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေ ရှိနေပါတယ်။ ပြီးတော့ ရှေးဟောင်းပါရှန်ဘာသာစကားကိုလည်း ဒီမိသားစုထဲကို ထည့်သွင်းနိုင်ပါတယ်" လို့ပြောခဲ့တာပါ။
ဂျုံးစ်ရဲ့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်ဟာ တော်လှန်တဲ့ တွေ့ရှိချက်တစ်ခုလို့ပြောလို့ရတယ်ပေါ့ဗျာ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူဟာ အပေါ်ယံတူညီမှုတွေကိုပဲ ကြည့်ခဲ့တာမဟုတ်ဘဲ ဘာသာ စကားတခုကနေ နောက်တစ်ခုကို အလွယ်တကူ ကူးလူးလေ့မရှိတဲ့ ကြိယာရဲ့ အရင်းအမြစ်တွေနဲ့ သဒ္ဒါပုံစံတွေ လိုမျိုး ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အချက်တွေကို စစ်ဆေးခဲ့ပြီးမှပြောခဲ့တာမို့လို့ပါ။
အဲဒါကိုအခြေခံပြီး သူက ဘာထပ်ပြောလဲဆိုတော့ ဒီတူညီမှုတွေဟာ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်တာမဟုတ်ဘဲ အခုတော့ မရှိတော့လောက်တဲ့ ဘုံအရင်းအမြစ်တစ်ခုကနေ ဆင်းသက်လာတာဖြစ်ရမယ်လို့ အဆိုပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ နောက်ပိုင်းမှာ ပေါ်ပေါက်လာမယ့် Proto-Indo-European (ရှေးဦးအင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကား) ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ရှေ့ပြေးကြိုတင် ပြောခဲ့တာဖြစ်လို့ပါပဲ။
နောက်တခုထူးခြားတာက သူက ရှေးဟောင်းဘာသာစကားတွေ (သက္ကတ၊ ဂရိ၊ လက်တင်) ကိုပဲ ထည့်သွင်းခဲ့တာမဟုတ်ဘဲ ဂျာမန်နစ် (Gothic)၊ Celtic (ကဲလ်တစ်) ဘာသာစကားတွေနဲ့ ပါရှန်ဘာသာစကားကိုပါ ထည့်သွင်းခဲ့တဲ့အတွက် ဒီဘာသာစကားမိသားစုကြီး ဘယ်လောက်တောင် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကျယ်ပြန့်သလဲဆိုတာကို ပြသနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လဲ ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော်နဲ့ဆက်စပ်နေတယ်လို့ဆိုတာပေါ့ဗျာ။
ဂျုံးစ်ဟာ တကယ့်မျိုးရိုးဗီဇအရ ဆက်စပ်မှု (genetic relationship) နဲ့ တခြားဘာသာစကားကနေ မွေးစားသုံးစွဲတာ (borrowing) ဒါမှမဟုတ် တိုက်ဆိုင်မှု (chance resemblance) တွေကြားက ခြားနားချက်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြားပြခဲ့တာလို့ပြောလို့ရတယ်ပေါ့ဗျာ။ ဒါဟာ နောင်လာမယ့် နှိုင်းယှဉ်ဘာသာဗေဒပညာရပ်အတွက် အရေးကြီးတဲ့ နည်းစနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ သူ့စာတမ်း ဖတ်တဲ့အချိန်တုန်းက နှိုင်းယှဥ်ဘာသာဗေဒဆိုတာ ဘယ်သူမှမတွေးမိသေးပါဘူး။
ဂျုံးစ်နှိုင်းယှဥ်ပြခဲ့တာတွေထဲက ဥပမာတချို့ကို ယူပြရရင် “အဖေ” ဆိုတဲ့စကားလုံးကို သက္ကတ: pitā၊ ပါဠိ: pitā၊ဂရိ: patḗr၊လက်တင်: pater၊အင်္ဂလိပ်: father စသဖြင့်အမျိုးမျိုးခေါ်ကြ ပါတယ်။ အသံကအကုန်ဆင်တူနေကြတာချည်းပါပဲ။ နံပါတ် (၃) “သုံး”ဆိုတာကို တြိ/ထရိုင်/ သရီး/ထရေး စသဖြင့် အမျိုးမျိုးခေါ်ကြတာပါပဲ။"Ten" (တဆယ်) ကိုဆိုလည်းပဲ သက္ကတ: daśa , ပါဠိ: dasa , ဂရိ: déka (δέκα), လက်တင်: decem စသဖြင့် အသံတူထွက် ကြ တာပါ။အသိပညာဗဟုသုတ လို့အနက်ထွက်တဲ့ knowledge ကို ဉာဏ/ဉာဏ် စသဖြင့် ခေါ်ကြပုံချင်း တူကြပြန်တာပါပဲ။
ကြိယာပုံပြောင်းခြင်း (Verb Conjugation) ကိစ္စတွေမှာလည်း ဥပမာ- "to be" (ဖြစ်သည်) ဆိုတဲ့ ကြိယာဟာ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားတွေမှာ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် တူညီနေတာကိုတွေ့ရမှာပါ။ ဥပမာ- "I am" (ငါဖြစ်သည်): သက္ကတ: asmi ၊ ပါဠိ: amhi/asmi၊ ဂရိ: eimí (εἰμί)၊ လက်တင်: sum စသဖြင့်ပေါ့ဗျာ။
သူ့တွေ့ရှိချက်ကိုအခြေခံပြီးနောက်ပိုင်းမှာ တခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုတွေကို လည်းဆက်လက်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တယ်။ ဘာတွေကို သိလာရသလဲဆိုတော့ လူ့သမိုင်းမှာလူတွေဟာ တချိန်က တူတူရှိနေခဲ့ကြပြိီးမှ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြတယ်ဆိုတာကို တကယ့်သက်သေတွေရလာတာပါပဲ။ ဥပမာ- သက္ကတတို့ ပါဠိတို့လို အင်ဒိုဥရောပဘာသာစကားမိသားစုရဲ့ မူရင်းဘာသာစကား ပြောသူတွေဟာ ဘယ်မှနေထိုင်ခဲ့ကြလဲဆိုတဲ့သီအိုရီတွေ ထွက်လာတဲ့အခါ မြင်းစီးကျွမ်းကျင်ပြီး ဘီးတပ်ယာဥ်တွေနဲ့သွားလာတတ်ကြတဲ့ ယူကရိန်းနဲ့ ရုရှဖက်ကနေ ဆင်း သက်လာတယ်ဆိုတဲ့အယူအဆဖြစ်ပါတယ်။အဲဒီအယူအဆကို Pontic-Caspian Steppe (Kurgan Hypothesis)လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဒါကတော့ အများစုလက်ခံထားတဲ့ သီအိုရီဖြစ်တယ် ပေါ့ဗျာ။ PIE လို့ခေါ်တဲ့ Proto Indo-European ရှေးဦးအင်ဒိုဥရောပဘာသာ စကားပြောသူ တွေဟာ ဘီစီ ၄၀၀၀ နဲ့ ၂၅၀၀ ကြားမှာ ပင်လယ်နက်နဲ့ ကက်စပီယန်ပင်လယ် မြောက်ဘက် က စတက်လွင်ပြင် (ယခု ယူကရိန်း/ရုရှား) မှာ နေထိုင်ခဲ့ကြတယ်ဆိုတဲ့အယူအဆပါ။
ပြောချင်တာကတော့ အခုခေတ်ဘာသာဗေဒနဲ့ဘာသာစကားလေ့လာမှုအပိိုင်းမှာ ဆာဝီလျံဂျုံးစ်ရဲ့ကျေးဇူးက အင်မတန်ကြီးပါတယ်။ သူ့ကြောင့်မို့ လူ့သမိုင်းကိုလေ့လာ ရာမှာ ဘာသာစကားရဲ့အခန်းကဏ္ဍက ဘယ်လောက်ထိအရေးပါတယ်ဆိုတာ ပိုပြီးထင်ရှား လာခဲ့တာလို့ဆိုနိုင်တယ်ပေါ့ဗျာ။ ဂျုံးစ်ရဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်၂၀၀ကျော်က စာတမ်းကို ဖတ်ချင်ရင် commentမှာ link ပေးထားပါတယ်။
No comments:
Post a Comment